قسمت قبلی⏮ | ⏭قسمت بعدی
🖋چگونه مردی که روزی گروگان بود، بزرگترین امپراتوری استپهای آسیا را ساخت و امپراتور چین را به پرداخت خراج وادار کرد؟
✦در سدهٔ سوم پیش از میلاد، «تِئومان» و پسرش «مَته» دولتی بنیان نهادند که بارها سرزمین چین را در دورهٔ دودمان هان به هراس انداخت. مساحت این سرزمین به ۱۸ میلیون کیلومتر مربع میرسید. مرکز حکمرانی این دولت در بخش غربی مغولستان، یعنی منطقهٔ «گُل مُد» که بخشی از آلتای در خاک مغولستان است، و نیز در بخش مرکزی آن به نام «نویون-اول» قرار داشت. اساس اقتصاد دولت هون را پرورش اسب تشکیل داده و همچنین این دولت خود از اجتماع قبائل و تیره های کوچکتر پدید آمده بود. خانواده نیز بر اساس نسبت خونی و با روش پدرسالاری اداره می شد؛ در تشکیلات دولت هون توی (𝐓𝐨𝐲) یا مجلسی بوده که این مجلس نیز دارای دو جناح راست و چپ به ریاست یک بیلگه ائلیک بود.🖼پوستر
✦در ارتباط با نام مته میتوان گفت که این اسم با توجه به اشارات حروف چینی به شکل اشتباه آمیز خوانده شده است و شکل صحیح ترکی آن مائو-دون میباشد و معنی آن در ترکی، بهادر است بر اساس منابع چینی پدر او، مته را از جانشینی محروم میکند(به روایت کاتبان چینی قدیم، قصد داشت فرزند یکیدیگر از همسرانش را جانشین انتخاب کند)و او را به میان قوم یوئچی به عنوان گروگان می فرستد و تصور میکند که یوئچی ها از او انتقام خواهند گرفت و پسر او را خواهند کشت در این میان مته از وضعیت موجود آگاه میشود و طرفدارانش را جمع میکند و با اردویی ۱۰,۰۰۰ نفره به پدرش هجوم میبرد و با کشتن او و طرفداران پدرش خاقان میشود
✦وقتی مته به حاکمیت رسید؛ با قبایل همجوار درگیر شد در شرق اقوام دونگ-هو او را به مشکل انداختند، ابتدا اسب مشهور او و سپس یکی از زنهای او را درخواست کردند هر چند بزرگان دولت او با دادن این هدایا مخالفت کردند برعکس آنها، مته خان جهت حفظ صلح خواسته های آنها را به جای آورد در پی آن دونگ-هو ها جسارت بیشتری پیدا کردند و سرزمینی را که بین دو دولت قرار داشت درخواست نمودند، هون ها از این اراضی استفاده نمی کردند به این سبب بزرگان دولت به دادن این اراضی به دونگ-هو ها راضی بودند ولی مته چنین میگوید:«چیزی که به ملت تعلق دارد قابل معامله نیست» و در پی آن با تمام نیروهای خود بر دونگ-هوها هجوم می آورد و در این حمله سر کرده آنها را می کشد و آنها را به فرار مجبور میکند، وقتی اوضاع در شرق به آرامش رسید مته رو به غرب کرد به یوئچیها هجوم آورد و آنها را مطیع خود نمود و بدین ترتیب تمامی مناطق بین شانشی و پنچیلی واقع در شمال سد چین را تصرف نمود و در واقع تمامی زمینهایی که زمانی حکومت تسئین از آنها گرفته بود به مقدار زیادتری نیز بدست آورد. پس از تثبیت قدرت، مته ابتدا قبایل شمالی از جمله دینگلینگ، کیهکو و قرقیز را مطیع ساخت و سپس توجه خود را به چین معطوف کرد. در آن زمان، دودمان هان بر چین حکومت میکرد و امپراتور کائوتی پس از استقرار حکومت، ادارهٔ ایالت شانشی را به یکی از فرمانداران خود سپرده بود. مته با حمله به این منطقه، شهر ماژی را تصرف کرد و پس از آن امپراتور هان با سپاهی بزرگ برای مقابله با هونها حرکت نمود.
✦مته با بهکارگیری تاکتیک فریب، نیروهای اصلی خود را پنهان کرد و ارتش چین را به پیشروی در زمستانی سخت واداشت. سپاه چین پس از تحمل تلفات ناشی از سرما، در کمین هونها گرفتار شد و شکست خورد و امپراتور در محاصره قرار گرفت. هرچند منابع چینی درباره شمار سپاهیان هون اختلاف دارند، اما اغلب پژوهشگران ارقام پایینتر را واقعبینانهتر میدانند. در نهایت، با میانجیگری همسر مته، امپراتور از محاصره رهایی یافت و میان دو دولت صلح برقرار شد.
✦بر اساس این پیمان، دولت هان چین پذیرفت سالانه خراج بپردازد و برای تحکیم روابط، شاهزادهای را به همسری مته بفرستد؛ هرچند منابع چینی مدعیاند که به جای شاهزاده، یکی از کنیزان دربار اعزام شد. این توافق که در سال ۱۹۹ ق.م منعقد شد، برای مدتی به درگیریهای مستقیم پایان داد.
✦پس از مرگ کائوتی، اگرچه یورشهای پراکنده هونها به مرزهای چین ادامه یافت، مته به دلیل پایبندی به پیمان صلح از گسترش جنگ جلوگیری کرد و حتی برخی فرماندهان متجاوز خود را مجازات نمود. وی سپس سیاست توسعهطلبانه خود را به سمت غرب معطوف ساخت و با مطیع کردن دوباره یوئهچیها و نیز قبایل ساکن پیرامون صحرای شامو و دریاچه لوب، نفوذ امپراتوری هون را در آسیای مرکزی گسترش داد.
✦در سال ۱۷۷ق.م در اين زمان محدوده امپراتوری هون از دريای ژاپن و كره تا رودخانه ايديل(ولگا) گسترش داشت و جنوب سيبری نيز در محدوده داخلی همين امپراتوری بود.
#تاریخ_ترک #تاریخ
𝐙𝐞𝐢𝐭 & 𝐆𝐞𝐢𝐬𝐭
