PISA 2025: Таълимдаги жиддий сигнал

OECD — Иқтисодий ҳамкорлик ва тараққиёт ташкилотининг PISA 2025 тадқиқоти дунё таълими учун жиддий сигнал бермоқда.

Тадқиқот натижаларига кўра, 15 ёшли ўқувчиларнинг 20 фоизи ўқиш, математика ва табиий фанларнинг учаласида ҳам энг базавий даражага ета олмаган. 2022 йилда бу кўрсаткич 16 фоиз эди. Тадқиқотда 91 мамлакат ва иқтисодиётдан 760 мингдан ортиқ ўқувчи иштирок этган.

Бу натижаларни фақат мактаб, ўқитувчи ёки ўқувчи билан изоҳлаш етарли эмас. Чунки боланинг ижтимоийлашув муҳити кескин ўзгармоқда.

Илгари билим олиш жараёнида мактаб, китоб, ўқитувчи ва оила асосий манбалар бўлган бўлса, бугун улар қаторига ижтимоий тармоқлар, алгоритмлар, блогерлар ва сунъий интеллект ҳам қўшилди.

Энг қизиғи — муаммо технологиянинг ўзида эмас, ундан қандай фойдаланишимизда.

PISA 2025 маълумотлари рақамли қурилмалардан мақсадли ва меъёрда фойдаланиш билан ортиқча ёки чалғитувчи фойдаланиш ўртасида муҳим фарқ борлигини кўрсатади. Шунингдек, ўқиш одатларининг ўзгариши, узун ва бадиий матнларни камроқ ўқиш каби тенденциялар ҳам ўқув натижалари билан боғлиқ экани қайд этилган.

Сунъий интеллект масаласида ҳам худди шу ҳолат.

AI инсоннинг фикрлашини кучайтириши мумкин, аммо унинг ўрнига фикрлай бошласа, муаммо пайдо бўлади.

Чунки инсон тайёр жавобни қанча осон қабул қилса, уни текшириш, таҳлил қилиш ва мустақил хулоса чиқаришга бўлган эҳтиёж шунча камайиши мумкин.

Социология нуқтаи назаридан буни ижтимоийлашув муҳитининг трансформацияси сифатида кўриш мумкин. Бола энди нафақат ота-она, ўқитувчи ва тенгдошларидан, балки алгоритмлар ва рақамли муҳитдан ҳам ўрганмоқда.

Шунинг учун бугунги асосий савол:

Биз болаларга кўпроқ маълумот беряпмизми ёки уларни маълумот билан мустақил ишлашга ўргатяпмизми?

Келажакда муваффақиятли инсон энг кўп маълумотга эга бўлган эмас, балки ахборотни ўқийдиган, текширадиган, таҳлил қиладиган, боғлайдиган ва мустақил хулоса чиқарадиган инсон бўлади.

Демак, таълимнинг вазифаси энди фақат саводли ўқувчи тайёрлаш эмас.

Чуқур ўқийдиган, диққатини бошқарадиган, мустақил фикрлайдиган ва ҳатто машина берган жавобни ҳам шубҳа билан текшира оладиган инсонни тарбиялашдир.

Тафаккур қилинг!

Социолог, Сухробхўжа Хидиров

@Xidirovformat