در دل ایران مرکزی، شش هزار سال پیش، کوزهگری گِل بوفِرنگ را به شکلی تخممرغی بالا برد و روی تنش بزی کوهی کشید. این خمرهٔ انباشت در روزگار «مسسنگی» (Chalcolithic) جای میگیرد و گاهش به ۴۰۰۰ تا ۳۶۰۰ پیش از میلاد میرسد. در موزه با شمارهٔ ۵۹٫۵۲ ثبت شده و اکنون در نمایش نیست.@Zuurvan
سازندگان این سفال در هزارهٔ چهارم پیش از میلاد، در مرکز و جنوب باختری ایران، نقشافزاری را به بالندگی تازهای رساندند. شکلهای هندسی، پرنده و چارپا را با رنگ قهوهای تیره بر زمینهٔ گِل روشن مینشاندند، چنانکه سایهوار از زمینه جدا شوند. چنین کوزههایی را بیشتر در گورها مییافتند، پس شاید در آیینهای سوگ و نیایش به کار میرفتند.
شش نوار گرد پهنای خمره را فرا گرفته است. بز کوهی، که در زبان باستانشناسی «ایبکس» (ibex) نام دارد، بر بالاترین نوار ایستاده و نیمرخش پیداست. شاخهای بسیار بزرگشدهاش مانند خود خمره خمیده است و فاصلهٔ میان پاهایش نیز همان خم را تکرار میکند. نوک تیز گوشها، دم، موی پرپشت پوزه و پیچوتاب پا به او جانی بیقرار میبخشد. خطهای راست و زیگزاگ در دو سوی بز قاب میسازند و این واحد، یعنی بز در میان قاب، دو بار دیگر گرد تن خمره میگردد. شکل اندکی ناهموار کوزه نشان میدهد یا با مارپیچهای گِل ساخته شده یا بر چرخ کُندی گردانده شده است.
اندازهٔ خمره ۵۴٫۹ در ۴۹٫۵ سانتیمتر (۲۱ ۵/۸ در ۱۹ ۱/۲ اینچ) است و از گِل پختهٔ رنگخورده ساخته شده. موزهٔ متروپولیتن (Metropolitan Museum of Art) در سال ۱۹۵۹ آن را از خلیل ربنو در نیویورک خرید، با پولی که از وصیت ژوزف پولیتزر مانده بود. بخش نگهدارنده «هنر آسیای باختری باستان» (Ancient West Asian Art) است.
میان ۱۹۷۰ و ۱۹۷۱ در نمایشگاه «شاهکارهای پنجاه سده» در نیویورک دیده شد. در ۱۹۸۳ به ژاپن رفت و در آتامی، ناگویا و توکیو در نمایشگاهی از گزیدهٔ گنجینهٔ آسیای باختری باستان ایستاد. در تابستان ۲۰۱۹ هم در «مت بروئر» (The Met Breuer) نزد اولیور بیر و «ارکستر ظرفها» بود. بز، چون ماهی در حلقهٔ آب، از هر سو که بنگری همچنان در آغاز دویدن است.
Post #18762
1.05K

• ردپای هنر ایران در ۶ هزار سال پیش؛ بز کوهی بر سفالی از دورهٔ مسسنگی