Global Economy "ESUT"

⁉️بسته شدن تنگه هرمز از ادعا تا واقعیت

⬅️پیش از آغاز جنگ ایران و آمریکا، روزانه حدود ۲۱.۶ میلیون بشکه نفت و فرآورده‌های نفتی از تنگه هرمز عبور می‌کرد.
در فصل دوم ۲۰۲۶ این رقم به حدود ۴.۹ میلیون بشکه در روز کاهش یافت؛ یعنی افتی نزدیک به ۷۷ درصد.
عبور نفت خام و میعانات نیز از ۱۵.۹ به ۳.۷ میلیون بشکه در روز رسید.
پیش از جنگ، هرمز مسیر عبور حدود ۲۰٪ از مصرف جهانی مایعات نفتی و نزدیک به یک‌چهارم تجارت دریایی نفت جهان بود.
این ارقام نشان می‌دهد اختلال در تنگه هرمز تا چه اندازه می‌تواند بر عرضه و امنیت انرژی جهان اثرگذار باشد. البته بخش مهمی از کاهش عبور نفت از هرمز از طریق خط شرق–غرب عربستان به بندر ینبع و خط حبشان–فجیره امارات جبران شد.
هم‌زمان، افزایش عرضه تولیدکنندگان خارج از خلیج فارس(مثلاً آمریکا، برزیل، کانادا و گویان) به تأمین بازار کمک کرد.

✍️پیام زعفری

اصل اطلاعات را اینجا مشاهده کنید.

#اقتصاد_در_آمار

🆔 Telegram
🆔 Instagram

انجمن علمی دانشجویی اقتصاد دانشگاه صنعتی شاهرود با افتخار برگزار می‌کند:

«اقتصاد مقاومتی؛ بنیان پیشرفت، اقتدار و توسعه پایدار»

سخنران:
دکتر عاطفه مزینانی
عضو هیئت علمی گروه اقتصاد دانشگاه صنعتی شاهرود

دبیر اجرائی:
محسن فرخنده عمل‌اقدم
دبیر انجمن علمی دانشجویی اقتصاد دانشگاه صنعتی شاهرود

📆 شنبه ۲۳ خرداد ۱۴۰۵

⏰۱۷:۰۰ الی ۱۸:۳۰

🌐نشست به صورت مجازی برگزار می‌گردد.

✅جهت ثبت نام در گروه مربوطه عضو شوید.
https://ble.ir/esutt3

از اساتید، دانشجویان و پژوهشگران دعوت می شود در این نشست علمی حضور یابند.

انجمن علمی دانشجویی اقتصاد دانشگاه صنعتی شاهرود
نشریه نوسان

«چرا هر توافق احتمالی با ایران برای ترامپ تحقیرآمیز است»
این مقاله گفت‌وگویی است میان آیزاک چوتینر و دنی سیترینوویچ که در مجله The New Yorker منتشر شده است. سیترینوویچ، که سابقه فعالیت در اطلاعات نظامی اسرائیل را دارد، استدلال می‌کند که جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در نهایت به یک شکست راهبردی برای واشنگتن و تل‌آویو تبدیل شده، حتی اگر از نظر نظامی برخی دستاوردهای تاکتیکی داشته باشد.

به گفته او، ترامپ اکنون میان «بد و بدتر» گیر افتاده است. آمریکا و اسرائیل جنگ را با هدف تغییر رژیم و تضعیف کامل ایران آغاز کردند، اما در عمل جمهوری اسلامی را رادیکال‌تر و منسجم‌تر کردند. سیترینوویچ می‌گوید باز شدن احتمالی تنگه هرمز را نمی‌توان موفقیت دانست، زیرا بسته شدن آن خود نتیجه مستقیم جنگ بود. ایران اکنون از موقعیت قدرت وارد مذاکرات می‌شود، احتمالاً بخشی از تحریم‌ها کاهش خواهد یافت و تهران برای باز کردن هرمز پول و امتیاز دریافت می‌کند. او تأکید می‌کند که ایران نشان داد چه میزان قدرت بر اقتصاد جهانی دارد و جنگ باعث شد تهران بفهمد می‌تواند با بستن تنگه هرمز اقتصاد جهان را گروگان بگیرد؛ چیزی که شاید حتی خود ایرانی‌ها نیز پیش‌تر ابعاد کاملش را درک نکرده بودند.

سیترینوویچ معتقد است جمهوری اسلامی این جنگ را «نبردی برای بقا» تلقی کرد، به‌ویژه پس از تهدیدهای علنی ترامپ و نتانیاهو درباره تغییر رژیم و حتی حذف رهبری ایران. به همین دلیل، ایران تصمیم گرفت از همه ابزارهایش استفاده کند، از جمله تهدید تنگه هرمز.
او در یکی از تندترین بخش‌های مصاحبه می‌گوید ترامپ باید تنها سه روز پس از آغاز جنگ آن را متوقف می‌کرد و وارد مذاکره می‌شد، زیرا از همان زمان روشن بود که تغییر رژیم در ایران ممکن نیست. به گفته او، ادامه جنگ پس از آن هیچ هدف مشخصی نداشت و اکنون وضعیت به «فاجعه» تبدیل شده است. سیترینوویچ دلیل این اشتباه را نبود استراتژی واقعی در دولت ترامپ می‌داند و می‌گوید اطرافیان رئیس‌جمهور با وعده‌های غیرواقعی و تحلیل‌های اشتباه، او را به ادامه جنگ تشویق کردند. او حتی محاصره اقتصادی و دریایی ایران را «مضحک و بی‌اثر» توصیف می‌کند و می‌گوید هر کسی که ایران را می‌شناخت می‌دانست چنین فشاری باعث تسلیم جمهوری اسلامی نخواهد شد.

در بخش دیگری از گفت‌وگو، او تأکید می‌کند که ایران هرگز از حزب‌الله و لبنان دست نخواهد کشید و یکی از مهم‌ترین موفقیت‌های تهران در جنگ، پیوند دادن پرونده لبنان با مذاکرات ایران بوده است. به اعتقاد او، اگر ترامپ واقعاً بخواهد به توافق برسد، ناچار خواهد شد نتانیاهو را برای محدود کردن حملات اسرائیل به لبنان تحت فشار بگذارد؛ مسئله‌ای که برای دولت اسرائیل بسیار دشوار خواهد بود.

سیترینوویچ جنگ را نه فقط شکست، بلکه «فروپاشی کامل دکترین اسرائیل درباره ایران» توصیف می‌کند. او می‌گوید نتانیاهو سال‌ها وعده داده بود که اگر فرصت حمله به ایران را پیدا کند، تهدید جمهوری اسلامی را از بین خواهد برد؛ اما اکنون نتیجه جنگ، رژیمی رادیکال‌تر، نزدیک‌تر به سلاح هسته‌ای و همچنان دارای توان موشکی است. او همچنین ایده گسترش توافق‌های ابراهیم پس از جنگ را «کاملاً جدا از واقعیت» می‌داند و می‌گوید مسئله فلسطین همچنان برای عربستان و جهان عرب حیاتی است و اسرائیل اکنون در برخی کشورهای منطقه حتی تهدیدی بزرگ‌تر از ایران تلقی می‌شود.

در پایان، سیترینوویچ خروج ترامپ از توافق هسته‌ای ۲۰۱۵ را «یکی از بزرگ‌ترین اشتباهات راهبردی قرن بیست‌ویکم» می‌نامد. او می‌گوید توافق اوباما کامل نبود، اما آمریکا بدون داشتن هیچ استراتژی جایگزینی از آن خارج شد و همین مسئله باعث شد ایران دانش و ظرفیت هسته‌ای خود را به‌طور قابل‌توجهی گسترش دهد. به گفته او، نتیجه نهایی این شد که آمریکا و اسرائیل پس از سال‌ها فشار و جنگ، احتمالاً دوباره به توافقی مشابه — اما حتی بدتر از توافق اوباما — بازخواهند گشت.

سلام و عرض ادب به همه اعضای محترم کانال

با احترام بسیار، به اطلاع شما همراهان عزیز می‌رسانیم که فعالیت این کانال پس از یک وقفه، مجدداً آغاز می‌شود.
از صبوری و همراهی گرم شما در این مدت، بی‌نهایت سپاسگزاریم. خوشحالیم که دوباره با انگیزه‌ای تازه در کنارتان هستیم.
با امید به لحظات خوب برای همه شما،از همراهی‌تان قدردانیم.🌹

عنوان: دیوانگی در ساخت و ساز (Crazy Construction)

┈┅┅━━━━━━━━━✦━━━━━━━━━┅┅┈

⚜ساختمان، دارایی یا بدهی اقتصادی⚜


در بسیاری از اقتصادها، مسکن نه‌تنها یک کالای مصرفی، بلکه مهم‌ترین دارایی خانوار است. در کشورهای در حال توسعه، حداقل ۵۰ درصد کل پس‌انداز عمر یک خانواده در خانه‌ای خلاصه می‌شود که در آن زندگی می‌کند. اما وقتی کیفیت ساخت پایین است و ایمنی قربانی سرعت، سوداگری و ضعف نظارت می‌شود، مسکن دیگر نقش «لنگر ثبات» را ایفا نمی‌کند؛ بلکه به منبعی برای ریسک سیستماتیک در اقتصاد تبدیل می‌شود.


🔹ریسک سیستماتیک در بازار مسکن

برخلاف تصور رایج، ریسک ناشی از ساختمان‌های ناایمن یک ریسک فردی یا محلی نیست. انباشت میلیون‌ها واحد مسکونی کم‌کیفیت در برابر زلزله، سیل یا طوفان، به معنای انباشت ریسک هم‌بسته در ترازنامه‌ی خانوارها، بانک‌ها و دولت است.

مطالعات تجربی بین‌المللی نشان می‌دهد که وقوع بلایای طبیعی به‌طور معنادار باعث کاهش قیمت مسکن می‌شود؛ اثری که در بلایای زمین‌شناختی مانند زلزله شدیدتر است. این کاهش قیمت، صرفاً یک تعدیل قیمتی نیست، بلکه نشانه‌ای از افزایش ریسک ادراک‌شده و فرار از مالکیت مسکن است. وقتی ریسک بلایا بالا می‌رود و ایمنی ساخت پایین است، بازار مسکن به‌طور هم‌زمان در معرض شوک تقاضا، افت ارزش دارایی و اختلال مالی در سطح کلان قرار می‌گیرد.


🔹هزینه‌های پنهان

ساختمان ناایمن، هزینه‌های واقعی خود را فوراً نشان نمی‌دهد. بخش بزرگی از این هزینه‌ها پنهان است و با تأخیر ظاهر می‌شود:

هزینه‌های بازسازی اضطراری

پرداخت‌های انتقالی دولت به خانوارها

افزایش بدهی عمومی

فشار بر نظام بانکی

بار مالی بر شرکت‌های بیمه یا نبود پوشش بیمه‌ای مؤثر

به این معنا که بخشی از ریسک ساخت‌وساز ناایمن، به‌جای قیمت‌گذاری در بازار، به بودجه عمومی و نظام مالی منتقل می‌شود؛
یعنی هزینه‌ی ساخت‌وساز ارزان و بی‌کیفیت امروز، به‌صورت بدهی آینده به دولت و جامعه تحمیل می‌شود.

🟠 شکست بازار (Market Failure) و Externality منفی

چرا بازار مسکن به‌تنهایی ایمنی را تأمین نمی‌کند؟

تصمیم یک سازنده یا مالک برای کاهش هزینه‌ی ایمنی، فقط او را منتفع نمی‌کند؛ بلکه هزینه‌ی ریسک را به کل جامعه تحمیل می‌کند. این همان (Externality) منفی است که بدون مداخله‌ی سیاست‌گذار، اصلاح نمی‌شود.


🔹اقتصاد بلایای طبیعی؛ پیشگیری ارزان‌تر از درمان

ادبیات «اقتصاد بلایا» نشان می‌دهد که تمرکز صرف بر «بازسازی پس از بحران» (Build Back Better) اگرچه ضروری است، اما به‌شدت پرهزینه است. شواهد سیاستی نشان می‌دهد که:

هر ۱ دلار سرمایه‌گذاری پیشگیرانه در ایمنی و تاب‌آوری ساختمان‌ها ← بین ۴ تا ۱۰ دلار منفعت اقتصادی ایجاد می‌کند.


به بیان دیگر، سرمایه‌گذاری در ایمنی، هزینه نیست؛ یک سرمایه‌گذاری با بازده مثبت است. این سرمایه‌گذاری:

ریسک سیستماتیک را کاهش می‌دهد

فشار بر بودجه دولت را کم می‌کند

ترازنامه بانک‌ها و بیمه‌ها را پایدارتر می‌سازد

و از تخریب ثروت خانوار جلوگیری می‌کند


🔹ساختمان ناایمن = بدهی اقتصادی

ساختمان ناایمن نه‌تنها یک خطر انسانی، بلکه یک بدهی اقتصادی پنهان است؛ بدهی‌ای که:

در ترازنامه دولت ثبت نمی‌شود

اما در زمان بحران، با بهره‌ی سنگین وصول می‌شود.

در مقابل، سرمایه‌گذاری در ایمنی ساختمان و تاب‌آوری مسکن، یکی از معدود سیاست‌هایی است که هم‌زمان:

جان انسان‌ها را حفظ می‌کند

ثروت خانوار را صیانت می‌کند

و ثبات اقتصاد کلان را افزایش می‌دهد.


🔵 جمع‌بندی:


ساخت‌وساز ناایمن فقط یک مسئله‌ی فنی نیست، بلکه نتیجه‌ی شکست بازار و نادیده‌گرفتن ریسک‌های سیستماتیک است.

در این شرایط، مسکن به‌جای دارایی، به کانالی برای انتقال ریسک به خانوارها، نظام مالی و بودجه عمومی تبدیل می‌شود.

بلایای طبیعی نشان می‌دهند که هزینه‌ی واقعی ساخت‌وساز بی‌کیفیت، با تأخیر و شدت بیشتر به کل جامعه تحمیل می‌شود.

از این منظر، ساختمان ناایمن یک بدهی اقتصادی پنهان است. در مقابل، سرمایه‌گذاری پیشگیرانه در ایمنی و تاب‌آوری مسکن، هم‌زمان جان انسان‌ها را حفظ می‌کند و ثبات اقتصادی را تقویت می‌کن

┈┅┅━━━━━━━━━✦━━━━━━━━━┅┅┈

نوشته شده توسط: امیر حسین برزنونی

درباره لایحه بودجه 1405 چه می‌دانیم؟

🔸روز سه شنبه لایحه بودجه 1405 توسط مجلس اعلام وصول شد. براساس این لایحه میزان جمع منابع عمومی دولت به لحاظ اسمی 5.3 درصد افزایش یافته است.

🔸به نظر می‌رسد در سال‌های اخیر، لایحه بودجه سال 1405، نخستین لایحه‌ای است که به صورت گسترده حالت انقباضی داشته است. جمع منابع بودجه عمومی دولت در سال 1405 به لحاظ حقیقی، با فرض تورم 50 درصدی، در مقایسه با سال گذشته با کاهشی 42.4 درصدی روبرو شده است.

🔸نکته قابل توجه دیگر این است که میزان اتکای دولت در بخش تملک دارایی‌های سرمایه‌ای به درآمدهای نفتی در لایحه 1405، 56.5 درصد نسبت قانون سال قبل کاهش یافته است. درآمدهای مالیاتی دولت براساس لایحه بودجه با افزایش 62.6 درصدی روبرو شده است.

🔸همچنین بررسی‌ها نشان می‌دهد خالص منابع ناشی از فروش و یا واگذاری اوراق مالی اسلامی، در سال 1405، با افزایش 25.3 درصدی روبرو شده است.

🔸علاوه بر این، آنچه از لایحه بودجه برمی‌آید این است که میزان درآمد حاصل از افزایش نرخ ارز ترجیحی 460 درصد افزایش یافته است که حکایت از برنامه دولت برای حذف نرخ ارز ترجیحی در سال آینده دارد.

🔸این درآمد به سازمان هدفمندی یارانه‌ها اختصاص داده شده است و گفته می‌شود که در قالب کالابرگ به مردم پرداخت خواهد شد.

https://donya-e-eqtesad.com/fa/tiny/news-4239755

توقف صادرات گاز ایران به عراق؛ شوکی جدید در اقتصاد انرژی

توقف صادرات گاز ایران به عراق که بنا بر گزارش‌های بین‌المللی اخیراً رخ داده است، می‌تواند به‌عنوان یک شوک مهم در اقتصاد انرژی و درآمدهای ارزی کشور تلقی شود. عراق یکی از اصلی‌ترین مقاصد صادرات گاز ایران بوده و بخش قابل‌توجهی از برق این کشور از گاز وارداتی ایران تأمین می‌شد. قطع این جریان، علاوه بر ایجاد اختلال در شبکه برق عراق، پیامدهای اقتصادی قابل‌توجهی برای ایران نیز به همراه دارد.

از منظر اقتصادی، صادرات گاز به عراق یکی از کانال‌های نسبتاً پایدار تأمین ارز برای ایران در سال‌های اخیر بوده است. توقف یا اختلال در این مسیر به معنای کاهش درآمدهای ارزی، تشدید فشار بر تراز پرداخت‌ها و افزایش آسیب‌پذیری اقتصاد در برابر شوک‌های خارجی است؛ آن هم در شرایطی که اقتصاد ایران با تورم بالا، نوسانات شدید ارزی و محدودیت‌های تجاری گسترده مواجه است.

در سطحی عمیق‌تر، این رویداد بار دیگر وابستگی اقتصاد ایران به صادرات انرژی و شکننده بودن این منبع درآمدی را آشکار می‌کند. هرگونه تنش سیاسی، فنی یا مالی می‌تواند به‌سرعت جریان صادرات را مختل کند و آثار آن به‌صورت زنجیره‌ای در بودجه دولت، بازار ارز و انتظارات تورمی نمایان شود. از این منظر، توقف صادرات گاز صرفاً یک رویداد مقطعی نیست، بلکه نشانه‌ای از ضعف ساختاری در الگوی درآمدی اقتصاد ایران است.

در مجموع، تداوم چنین وقایعی می‌تواند هزینه‌های ناپایداری اقتصادی را افزایش دهد و بار دیگر این پرسش اساسی را برجسته کند که بدون تنوع‌بخشی به منابع درآمدی، اصلاح ساختار بخش انرژی و کاهش وابستگی به صادرات خام، اقتصاد ایران تا چه اندازه می‌تواند در برابر شوک‌های خارجی تاب‌آوری داشته باشد.

📉 اقتصاد ایران در وضعیت «گذار فرسایشی»

اقتصاد ایران در سال‌های اخیر وارد مرحله‌ای شده که می‌توان آن را «گذار فرسایشی» نامید؛ وضعیتی که در آن نه فروپاشی کامل رخ می‌دهد و نه اصلاحات بنیادین شکل می‌گیرد. نتیجه این وضعیت، تداوم رشد پایین، تورم مزمن و نااطمینانی گسترده در تصمیم‌گیری‌های اقتصادی است.

از یک‌سو، رشد اقتصادی عمدتاً متکی بر شوک‌های مقطعی مانند افزایش صادرات نفت یا بهبود موقت درآمدهای ارزی است؛ رشدی که به دلیل ضعف سرمایه‌گذاری، فرسودگی سرمایه و نااطمینانی سیاستی، قابلیت تداوم ندارد. از سوی دیگر، تورم بالا به یک پدیده ساختاری تبدیل شده و نه یک شوک موقتی؛ مسئله‌ای که ریشه در کسری بودجه مزمن، ناترازی نظام بانکی و سلطه مالی دولت دارد.

در چنین شرایطی، رفتار فعالان اقتصادی نیز تغییر کرده است. بنگاه‌ها به‌جای افق بلندمدت، به بقا در کوتاه‌مدت می‌اندیشند و خانوارها به جای پس‌انداز مولد، به دارایی‌هایی پناه می‌برند که صرفاً نقش پوشش تورمی دارند. این چرخه، خود به تشدید رکود سرمایه‌گذاری و کاهش بهره‌وری منجر می‌شود.

تا زمانی که اصلاحات نهادی در حوزه بودجه، نظام بانکی، سیاست ارزی و فضای کسب‌وکار انجام نشود، اقتصاد ایران در همین وضعیت بینابینی باقی خواهد ماند؛ وضعیتی که هزینه اصلی آن، کاهش رفاه، تضعیف طبقه متوسط و از دست رفتن فرصت‌های توسعه است .

💡هزینه کردن هوشمندانه و کارآمدتر استراتژی قدرتمندی برای رشد است

تحلیل جدید صندق بین المللی پول(IMF) از ۱۷۴ اقتصاد در آخرین گزارش "نظارت مالی" (Fiscal Monitor) نشان می‌دهد که دولت‌ها می‌توانند با به‌کارگیری بهترین شیوه‌ها، به طور متوسط، یک سوم ارزش بیشتری از هزینه‌های خود به دست آورند. با صرف هزینه‌ها به شکلی کارآمدتر و تخصیص بهتر منابع موجود، بازارهای نوظهور و اقتصادهای در حال توسعه می‌توانند تولید را در بلندمدت ۱۱ درصد، و اقتصادهای پیشرفته ۴ درصد افزایش دهند. هوشمندانه‌تر هزینه کردن چیزی بیش از یک تاکتیک مالی است و یک استراتژی رشد محسوب می‌شود.

📊 نمودار بالا شکاف های کارایی هزینه (Spending efficacy gaps) را برحسب درصد نشان می‌دهد. این شکاف نشان‌دهنده فاصله‌ای است که یک کشور تا رسیدن به "بهترین عملکرد" (Frontier) دارد:

1. اقتصادهای پیشرفته (Advanced Economies) - آبی تیره

2. بازارهای نوظهور و اقتصادهای در حال توسعه (Emerging Market and Developing Economies) - آبی روشن

3. کشورهای در حال توسعه با درآمد پایین (Low-income Developing Countries) - قهوه‌ای تیره

کارخانه‌ها بدون کارگر؛ خدمات جذاب‌تر از تولید

🔺کمبود نیروی کار به بحرانی جدی در بخش صنعت ایران تبدیل شده است. بنگاه‌ها تحت تأثیر تورم مزمن با کاهش تقاضای مؤثر و افزایش شدید هزینه‌ها، به‌ویژه به‌دلیل کمبود انرژی، روبه‌رو هستند.

🔺کاهش درآمد بنگاه‌ها موجب ناتوانی در پرداخت دستمزد مناسب شده و کارگران به مشاغل خدماتی و زودبازده گرایش پیدا کرده‌اند. این روند به خالی شدن کارخانه‌ها از نیروی کار و تهدید آینده صنعت منجر شده است.

🔺شاخص استخدام در «شامخ صنعت» طی ۱۴ ماه متوالی زیر ۵۰ بوده که عمق بحران را نشان می‌دهد.

🔺فشار تورمی، کاهش ارزش واقعی دستمزدها، محدودیت انرژی، فرسودگی تجهیزات و هزینه بالای مواد اولیه جذابیت اشتغال صنعتی را کاهش داده و رقابت را به نفع بخش خدمات تغییر داده است. هم‌زمان، تغییر انتظارات نسل جدید و تمایل کمتر به محیط‌های سخت و ساختارهای سنتی، چالش جذب نیرو را تشدید کرده است.

🔺حتی ارائه مزایای بیمه‌ای نیز برای بسیاری جذاب نیست. خروج بخشی از نیروی کار اتباع نیز بر کمبود نیرو اثر گذاشته و این کمبود به کاهش تولید و افزایش قیمت تمام‌شده منجر شده است.

🔺در معادن، به‌ویژه زغال‌سنگ، کاهش قدرت خرید دستمزدهای ثابت، سختی کار و افزایش هزینه‌ها باعث کمبود شدید نیروی ساده و متخصص و توقف استخراج در برخی معادن شده است.

🔺در صنعت فولاد نیز شکاف انتظارات نسل جدید، فناوری قدیمی، سختی کار، محدودیت انرژی و هزینه‌های بالا، انگیزه ورود و ماندگاری نیروی کار را کاهش داده است.

🔺در مجموع، تلاقی شرایط سخت اقتصادی، جذابیت مشاغل زودبازده و ناهماهنگی ساختار صنعتی با انتظارات نسل جدید، موجب تشدید کمبود نیروی انسانی، افزایش هزینه‌های تولید و کاهش رقابت‌پذیری صنایع شده است.

روزنامه دنیای اقتصاد ۱۴۰۴/۹/۲۴

https://donya-e-eqtesad.com/fa/tiny/news-4237279

📘 معرفی کتاب

چرا ملت‌ها شکست می‌خورند؟

«چرا ملت‌ها شکست می‌خورند» یکی از تأثیرگذارترین کتاب‌های توسعه در دهه اخیر است؛ کتابی که توضیح می‌دهد چرا برخی کشورها ثروتمند می‌شوند و برخی دیگر در دام فقر و عقب‌ماندگی باقی می‌مانند.

آچموغلو و رابینسون می‌گویند نهادها مهم‌ترین عامل موفقیت یا شکست یک کشور هستند:
• نهادهای فراگیر (Inclusive) :
که شامل مشارکت گسترده، قانون‌گرایی، امنیت سرمایه‌گذاری، رشد پایدار هستند.

• نهادهای استخراجی (Extractive) :
شامل رانت، فساد، قدرت متمرکز، توسعه ناپایدار است.

به‌زعم نویسندگان، حتی منابع طبیعی، فرهنگ یا جغرافیا هم به اندازه نهادهای سیاسی و اقتصادی تعیین‌کننده نیستند.

چرا برای دانشجوی اقتصاد مهم است؟

✓ نگاه ساختاری به توسعه ارائه می‌دهد.
✓ الگویی برای تحلیل اقتصاد ایران به‌دست می‌دهد.
✓ تفاوت رشد پایدار و رشد رانتی را توضیح می‌دهد.
✓ مثال‌های تاریخی و جذاب از کشورها دارد (کره جنوبی، کنگو، ایالات متحده…)

نکات حائز اهمیت در کتاب

• بدون اصلاح نهادهای حکمرانی، توسعه اقتصادی ممکن نیست.
• توزیع قدرت سیاسی، ریشه‌ی رشد اقتصادی است.
• سیاست بر اقتصاد مقدم است.
(Primacy of Politics)

✅ مطالعه این کتاب حتما پیشنهاد میشود 💯

📚معرفی کتاب

«فقر احمق می‌کند»

عنوان اصلی:
Scarcity: Why having too Little means so much


نویسندگان: سندهیل مولایناتان و الدار شافیر

📌این کتاب اثری پیشگام در حوزه اقتصاد رفتاری است که این ایده انقلابی را مطرح می‌کند که کمیابی (خواه کمبود پول، زمان یا روابط اجتماعی) طرز فکر و رفتار ما را به طرز بنیادی تغییر می‌دهد.

نویسندگان استدلال می‌کنند که کمیابی یک «مالیات ذهنی» سنگین بر توان شناختی ما تحمیل می‌کند و مانند کاهش ضریب هوشی (IQ) و توانایی کنترل خود عمل می‌کند. این فشار ذهنی شدید باعث می‌شود افراد درگیر در دام کمیابی (مانند افراد فقیر یا کسانی که وقت ندارند) با پدیده "تمرکز در تونل" مواجه شوند؛ تمرکزی که گرچه به حل مسائل فوری کمک می‌کند، اما توانایی برنامه‌ریزی بلندمدت تصمیم‌گیری‌های عاقلانه برای آینده را مختل کرده و بدین ترتیب، چرخه‌های باطل فقر یا فشار زمانی را تداوم می‌بخشد.

معرفی چهره اقتصادی

👤 فرشاد مؤمنی؛ اقتصاددان نهادگرا و منتقد سیاست‌های رانتی

فرشاد مؤمنی یکی از شناخته‌شده‌ترین اقتصاددانان نهادگرای ایران و استاد اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی است. او سال‌هاست درباره ریشه‌های توسعه‌نیافتگی ایران، ساختار رانت، ناکارآمدی سیاست‌های نفت‌محور و نقش نهادهای کارآمد در اقتصاد پژوهش می‌کند.

مؤمنی معتقد است مشکلات اصلی اقتصاد ایران نه صرفاً کمبود منابع، بلکه ضعف نهادی، نبود شفافیت، بی‌ثباتی سیاستگذاری و سلطه رانت است.
او بارها تأکید کرده که هرگونه رشد پایدار در ایران تنها زمانی ممکن است که نظام حکمرانی اقتصادی اصلاح شود و تخصیص منابع از حالت رانتی به سمت تولید مولد و دانش‌بنیان حرکت کند.

در تحلیل‌هایش، مؤمنی بر اهمیت سرمایه انسانی، آموزش، عدالت اجتماعی و کارآمدی بودجه تأکید می‌کند و هشدار می‌دهد که سیاست‌های تورم‌زا، کسری‌بودجه‌های مزمن و وابستگی به نفت، ظرفیت توسعه را فرسوده می‌کنند.

کتاب‌ها و سخنرانی‌های او مانند اقتصاد ایران و عدالت اجتماعی، منابع مهمی برای دانشجویان اقتصاد محسوب می‌شوند، زیرا هم به مسائل ساختاری می‌پردازند و هم از زاویه اقتصاد نهادی، تصویر متفاوتی از چالش‌های اقتصادی ایران ارائه می‌دهند.

به همین دلیل، مؤمنی امروز یکی از چهره‌هایی است که شناخت او برای تحلیل اقتصاد ایران ضروری است؛ چه برای دانشجوها، چه پژوهشگران و چه علاقه‌مندان سیاستگذاری عمومی.

📌بهره‌وری و رشد اقتصادی

اهمیت بهره‌وری بالاتر در خدمات از آنجا نشأت می‌گیرد که خدمات بخش غالب اقتصاد و اشتغال شده‌اند و رشد بهره‌وری در این بخش، مستقیماً رشد اقتصادی و سطح رفاه را تعیین می‌کند.

رشد بهره‌وری یعنی تولید خدمات بیشتر (یا بهتر) با همان مقدار کار و سرمایه، که منبع اصلی رشد درآمد سرانه و بهبود استاندارد زندگی در بلندمدت است. در کشورهایی که خدمات سهم بزرگی از تولید و اشتغال دارند، بیشترِ رشد بهره‌وری کل اقتصاد از خودِ بخش خدمات می‌آید؛ مثلاً برآورد می‌شود بیش از دو سوم رشد بهره‌وری آمریکا بعد از دهه ۹۰ از صنایع خدماتی بوده است.

کدام بخش های خدمات بهره وری بالاتری دارند؟

در خدمات، آن بخش‌هایی بهره‌وری بالاتری دارند که شدیداً متکی بر دانش، فناوری اطلاعات و سرمایه انسانی متخصص هستند و امکان مقیاس‌پذیری و اتوماسیون بالایی دارند.

🔸خدمات مالی و بانکی دیجیتال (بانکداری الکترونیک، فین‌تک‌ها، بیمه‌های آنلاین) به‌دلیل اتوماسیون گسترده فرایندها، استفاده شدید از IT و امکان خدمت‌دهی به مشتریان زیاد با نیروی انسانی محدود، جزو بخش‌های با بهره‌وری نسبتاً بالا در خدمات محسوب می‌شوند.

🔸خدمات مبتنی بر فناوری اطلاعات مانند نرم‌افزار، پردازش اطلاعات و پلتفرم‌های آنلاین، به‌دلیل مقیاس‌پذیری بالا و هزینه نهایی نزدیک به صفر برای هر مشتری اضافی، معمولاً رشد بهره‌وری سریعی دارند.

🔸خدمات کسب‌وکار دانش‌بر مثل مشاوره مدیریتی، تحقیق و توسعه، حقوقی، حسابداری و تبلیغات، هم خود بهره‌وری بالایی دارند و هم با انتشار دانش، بهره‌وری سایر بخش‌ها را بالا می‌برند.

معرفی چهره اقتصادی

👤ژوزف استیگلیتز؛ اقتصاددانی که نشان داد بازار همیشه کارا نیست.

ژوزف استیگلیتز (Joseph E. Stiglitz) اقتصاددان آمریکایی و برنده جایزه نوبل اقتصاد در سال ۲۰۰۱ است؛ یکی از چهره‌هایی که نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌گیری «اقتصاد اطلاعات» و نقد جدی بنیان‌های بازار آزاد داشته است.
استیگلیتز معتقد است بسیاری از ناکارآمدی‌ها، نابرابری‌ها و شکست‌های بازار به‌دلیل اطلاعات نامتقارن میان خریدار و فروشنده، بانک و مشتری یا بیمه‌گر و بیمه‌شونده رخ می‌دهد؛ جایی که یک طرف اطلاعات بیشتری از طرف دیگر دارد و این عدم تقارن، نتیجه را به نفع گروهی خاص منحرف می‌کند.

او در کتاب‌ها و مقالاتش به‌طور پیوسته توضیح می‌دهد که بدون نهادهای نظارتی مناسب، بازار نه‌تنها به عدالت نزدیک نمی‌شود، بلکه می‌تواند نابرابری را تشدید کند. همین نگاه او را در کنار کینز یکی از مهم‌ترین چهره‌های مدافع مداخله‌ هدفمند دولت برای اصلاح ساختارهای اقتصادی کرده است.

استیگلیتز علاوه بر فعالیت علمی، در عرصه سیاستگذاری نیز حضور جدی داشته:

او عضو شورای مشاوران اقتصادی دولت کلینتون و اقتصاددان ارشد بانک جهانی بوده است؛ تجربه‌هایی که باعث شده تحلیل‌هایش نه‌تنها از منظر تئوریک، بلکه از زاویه اجرا نیز معتبر و اثرگذار باشند.

امروزه بخش بزرگی از ادبیات اقتصادیِ مرتبط با نابرابری، شکست بازار، عدالت اجتماعی و نقد جهانی‌سازی بی‌محابا، بر دوش استدلال‌ها و نظریه‌پردازی‌های اوست؛ و به همین دلیل، استیگلیتز یکی از مهم‌ترین چهره‌هایی است که شناختش برای دانشجویان، پژوهشگران و علاقه‌مندان اقتصاد ضروری است.

قیمت سوم بنزین؛ فشاری بر مردم، وظیفه‌ای بر دوش دولت
مقاله جناب آقای دکتر عبده تبریزی در روزنامه دنیای اقتصاد
افزایش قیمت بنزین، چه آن را اصلاح بدانیم و چه نه، واقعیتی جدید است که در همین شرایط دشوار معیشتی، پرداخت‌های بیشتری را بر دوش بخشی از مردم گذاشته است. خوشبختانه برای جمعیت قابل‌توجهی تغییری ایجاد نشده، اما برای گروهی دیگر هزینه‌ها بالا رفته و بدیهی است مردم بپرسند که پرداخت‌های بیشترشان دقیقاً کجا مصرف می‌شود.
آقای رئیس‌جمهور بارها گفته‌اند که به بودجه‌ی عملیاتی علاقه دارند و مایل نیستند در بودجه ردیف‌هایی باشد که مصرف آن‌ها فاقد کارایی است. آقای رئیس‌جمهور بارها به ردیف‌هایی در بودجه اشاره کرده‌اند که ما‌به‌ازایی ندارند؛ یعنی منابع مردم صرف هزینه‌هایی می‌شود که بازگشتی برای آنان ایجاد نمی‌کند. حالا که دولت ناچار شده است فشار بیشتری به مردم بیاورد و از آن‌ها مبالغ بالاتری دریافت کند، و احتمال می‌رود که این فشارها در آینده هم بیشتر شود، باید توان آن را هم داشته باشد که بخش‌هایی از بودجه را که سال‌هاست هیچ تأثیری در زندگی مردم ندارند، حذف یا حداقل کوچک کند.
درست نیست که دولت تنها از سمتی که آسان‌تر است، بودجه را تأمین کند.اگر مردم در این شرایط مجبور به پرداخت بیشتر شده‌اند، دولت هم باید شجاعت نشان دهد و ردیف‌هایی را که فایده‌ای ندارند، ما‌به‌ازای برای مردم ایجاد نمی‌کنند، معیشت مردم را بهتر نمی‌کنند و حتی آثار فرهنگی و اجتماعی هم ندارند، کاهش دهد. می‌دانیم که حذف ردیف‌های غیرکارا کار ساده‌ای نیست؛ ذی‌نفعان قدرتمندی پشت آن‌ها قرار دارند و سال‌هاست از همین ردیف‌ها ارتزاق می‌کنند. اما برای هر دولت، بدترین تصویر این است که تنها به عامه‌ی مردم زورش برسد و در برابر صاحبان قدرت سکوت کند یا عقب بنشیند. دولت نباید در برابر ردیف‌های پرهزینه و بی‌اثر بودجه، خود را ناتوان نشان دهد.
وقتی برخی از مردم ناچارند در شرایط دشوار معیشتی هزینه‌ی بیشتری بپردازند، شایسته است حرکتی هرچند کوچک در جهت موازنه ببینند. همان‌طور که مردم امتیازی داده‌اند، باید امتیازی هم بگیرند. این امتیاز می‌تواند اعلام شفاف و شجاعانه‌‌ی دولت باشد که کدام ردیف‌ها را کاهش داده و کدام هزینه‌های بی‌اثر را حذف کرده است. مردم نباید ببینند که در کنار افزایش درآمد دولت از محل بنزین، ردیف‌های ناکارآمد و بدون مابه‌ازای بودجه سبک نشده است؛ یا بدتر آن‌که ردیف‌های تازه‌ی غیرضروری به بودجه اضافه شده است. اگر قرار است این درآمد جدید صرف کاهش کسری بودجه شود، بسیار خوب، اما دولت باید نشان دهد که حذف هزینه‌های زائد نیز همزمان انجام می‌شود و منابع آزادشده صرف رفع نیازهای واقعی مردم به تولید کالاهای عمومی از قبیل آموزش و بهداشت اختصاص می‌یابد.
مردم این پیام را به‌خوبی درک می‌کنند: اگر دولت از آنان می‌خواهد تحت فشار بیشتری قرار بگیرند، باید ثابت کند که «زورش فقط به مردم نمی‌رسد». این آزمونی است برای عدالت، کارآمدی و صداقت دولت.

📊 میزان فروش نفت از گذشته تا کنون در هر دوره چه میزان بوده؟
https://rasaderooz.com/اقتصاد-ایران-نقش-اول-درآمدهای-نفتی-دول/

🔥 خبر داغ

📉 سقوط ۲ درصدی قیمت جهانی نفت

امروز قیمت نفت خام برنت حدود ۲٪ کاهش پیدا کرد و به نزدیک ۷۵ دلار رسید.

حالا دلیلش چیه؟

• افزایش ذخایر نفت آمریکا
• نگرانی بازار از کند شدن رشد اقتصاد جهانی

📌 چرا مهمه؟

• برای ایران فشار روی بودجه بیشتر میشود چون درآمدهای نفتی ممکن است کمتر شود.
• نوسان نفت معمولاً روی قیمت دلار، طلا و بورس هم اثر می‌گذارد.
• اگر روند نزولی ادامه پیدا کند، احتمال دارد بحث مذاکرات اوپک برای کاهش تولید دوباره داغ میشود.

🔷 در جریان گسترش تولید انرژی های تجدیدپذیر طبق گزارش اُپک (OPEC) با افزایش هزینه رو به رو می‌شویم.

دلایل این افزایش هزینه، هزینه‌های اضافی شامل زیرساخت‌های مورد نیاز برای انتقال انرژی است؛ زیرا منابع تجدیدپذیر جغرافیایی محدودند و به خطوط انتقال بلندتر وابسته‌اند. چالش‌های پایداری شبکه مثل کاهش تولید (هنگام عرضه بیش‌ از حد و عدم امکان ذخیره‌سازی) و نوسان منابع (وابستگی به آفتاب و باد) از جمله عوامل مهم‌اند. در مواقعی که باد می‌وزد یا خورشید می‌تابد، هزینه‌های عملیاتی پایین است اما برای سایر زمان‌ها نیاز به سیستم‌های پشتیبان گران‌قیمت داریم.
همچنین باید توجه داشت که انرژی تجدید‌پذیر در بسیاری از نقاط جهان، به شدت از یارانه دولتی بهره‌مند هستند.

بر اساس داده‌های هزینه واقعی تولید برق، میانگین جهانی هزینه تولید برق (LCOE) در سال ۲۰۲۴ برای انرژی خورشیدی ۳۹ دلار به ازای هر مگاوات ساعت است؛ برای باد خشکی ۴۸ دلار، و برای باد دریایی ۸۹ دلار. با لحاظ هزینه‌های اضافی، محاسبات اُپک نشان می‌دهد هزینه واقعی برای خورشیدی به ۷۷ دلار، برای باد خشکی به ۷۲ دلار و برای باد دریایی به ۱۲۷ دلار به ازای هر مگاوات ساعت می‌رسد که بار مالی قابل توجهی به همراه دارد.