📉 اقتصاد ایران در وضعیت «گذار فرسایشی»

اقتصاد ایران در سال‌های اخیر وارد مرحله‌ای شده که می‌توان آن را «گذار فرسایشی» نامید؛ وضعیتی که در آن نه فروپاشی کامل رخ می‌دهد و نه اصلاحات بنیادین شکل می‌گیرد. نتیجه این وضعیت، تداوم رشد پایین، تورم مزمن و نااطمینانی گسترده در تصمیم‌گیری‌های اقتصادی است.

از یک‌سو، رشد اقتصادی عمدتاً متکی بر شوک‌های مقطعی مانند افزایش صادرات نفت یا بهبود موقت درآمدهای ارزی است؛ رشدی که به دلیل ضعف سرمایه‌گذاری، فرسودگی سرمایه و نااطمینانی سیاستی، قابلیت تداوم ندارد. از سوی دیگر، تورم بالا به یک پدیده ساختاری تبدیل شده و نه یک شوک موقتی؛ مسئله‌ای که ریشه در کسری بودجه مزمن، ناترازی نظام بانکی و سلطه مالی دولت دارد.

در چنین شرایطی، رفتار فعالان اقتصادی نیز تغییر کرده است. بنگاه‌ها به‌جای افق بلندمدت، به بقا در کوتاه‌مدت می‌اندیشند و خانوارها به جای پس‌انداز مولد، به دارایی‌هایی پناه می‌برند که صرفاً نقش پوشش تورمی دارند. این چرخه، خود به تشدید رکود سرمایه‌گذاری و کاهش بهره‌وری منجر می‌شود.

تا زمانی که اصلاحات نهادی در حوزه بودجه، نظام بانکی، سیاست ارزی و فضای کسب‌وکار انجام نشود، اقتصاد ایران در همین وضعیت بینابینی باقی خواهد ماند؛ وضعیتی که هزینه اصلی آن، کاهش رفاه، تضعیف طبقه متوسط و از دست رفتن فرصت‌های توسعه است .