Ужо там я сказаў, што адмоўлюся пакідаць краіну. Затым нас, палітычных зняволеных, пасадзілі ў аўтобус з супрацоўнікамі КГБ і паехалі на поўнач — да літоўскай мяжы.
ZEIT: А потым?
Статкевіч: Калі мы пакінулі тэрыторыю Беларусі, супрацоўнікі КГБ выйшлі з аўтобуса. У аўтобусе засталіся толькі кіроўца і мы, зняволеныя. Калі мы спыніліся перад шлагбаумам, я ўстаў і паспрабаваў выбіць дзверы аўтобуса. Больш за ўсё я баяўся, што з-за праблем з сэрцам у мяне не хопіць сіл. Але ў мяне атрымалася. Калі я біў нагой у акно, адзін з таварышаў крыкнуў мне: «Вось гэтай кнопкай трэба разблакаваць дзверы!» (смяецца) Я так і зрабіў — і выскачыў вонкі.
ZEIT: І тады вы былі на свабодзе?
Статкевіч: Пасля гэтага я пайшоў назад, у Беларусь. У нейкі момант да мяне падышлі амерыканскі дыпламат і супрацоўнік КГБ. Дыпламат спрабаваў ўгаварыць мяне выехаць з краіны. Я сказаў: «Вам жа патрэбна толькі добрая PR-акцыя, а дзеля яе я павінен адмовіцца ад сваёй радзімы? Ні за што!»
ZEIT: Вы хацелі таксама сарваць здзелку паміж Лукашэнкам і амерыканцамі?
Статкевіч: Не. Гэта было асабістае рашэнне. Я ж не быдла, якое можна проста ўзяць і перапрадать!
ZEIT: Што здарылася потым?
ZEIT: Можаце растлумачыць нам сваё рашэнне?
Статкевіч: Мне далі недоўга пагаварыць з жонкай па тэлефоне, каб яна ўгаварыла мяне пакінуць краіну. Я сказаў ёй, што не магу дапусціць, каб мяне сілай вывезлі з краіны. Яна адказала: "Я ведала, што ты так зробіш. Я змагу хаця б абняць цябе?" Мне няма чаго было ёй адказаць. Тады яна скрозь слёзы сказала: "Тады няхай яны прапускаюць нашы лісты". Я ведаў, што ўсё застанецца па-старому. Але я ўпершыню за тры гады пачуў яе голас, даведаўся, што яна справілася з анкалагічнай хваробай.
ZEIT: Вас вярнулі ў выпраўленчую калонію. З якімі пачуццямі вы ехалі назад?
Статкевіч: Я ведаў, што за гэта наступіць помста. У рэшце рэшт, я сапсаваў медыйны эфект ад "здзелкі" паміж Лукашэнкам і Трампам. Супрацоўнікі КГБ таксама былі на мяне вельмі злыя. Як я зразумеў, таму, што яны самі марылі з'ехаць на Захад, але ў іх не было такой магчымасці. Яны натягнулі мне на твар шчыльную маску, у якой я ледзь не задыхнуўся.
Статкевіч: Я супраціўляўся гвалтоўнай высылцы. Якімі б жорсткімі ні былі абставіны, у чалавека заўсёды ёсць выбар. І, ўсё ж, мая акцыя пазней прывяла да таго, што палітычных зняволеных пасля вызвалення больш гвалтоўна не вывозяць з краіны. Нават, калі гэта азначае, што ўнутры краіны яны знаходзяцца пад строгім кантролем.
ZEIT: Пагоршыліся ўмовы вашага ўтрымання пасля вяртання ў выпраўленчую калонію?
Статкевіч: Я быў упэўнены, што не выйду на свабоду жывым. У выпраўленчай калоніі мне перасталі выдаваць лекі, жыццёва неабходныя пасля ковіда і пры арытміі, якія прысылала жонка. Дзякуючы гэтым яе пасылкам я даведваўся, што яна жывая. Замест іх мне давалі аспірын. Як мне сказалі потым лекары турэмнай бальніцы, менавіта гэта і прывяло да інсульту.
ZEIT: Ці былі моманты, калі вы шкадавалі аб сваім рашэнні?
Статкевіч: (доўга думае) Не, ніколі. Але я разумеў, што маім самым блізкім было вельмі цяжка.
ZEIT: Чаму вы так імкнуліся застацца ў Беларусі?
Статкевіч: Для мяне немагчыма пакінуць краіну. Гэта было б, усё роўна, што кінуць мільёны беларусаў, якія да гэтага часу тут жывуць. Ведаеце, на вуліцы да мяне пастаянна падыходзяць людзі, паціскаюць руку, дзякуюць мне.
ZEIT: Нават сёння?
Статкевіч: Так. Пасля масавых пратэстаў 2020 года столькі людзей з'ехала з краіны — уявіце, якога гэта цяжка тым, хто застаўся. Іх сябры, знаёмыя і дзеці з'ехалі. Быццам ў гэтай краіне больш няма ні надзеі, ні будучыні. І ўсё ж непрыйманне рэжыму Лукашэнкі застаецца моцным. Я хачу быць побач з беларусамі, якія ўсё яшчэ тут і толькі чакаюць наступнага шансу нешта змяніць.
ZEIT: З чаго вы гэта ўзялі?
ZEIT: Але перадумовы для гэтага пакуль неспрыяльныя. Масавыя пратэсты летам 2020 года былі жорстка падаўленыя, і да гэтага часу людзей знявольваюць за ўдзел у іх.