Першыя стандарты ваконнай і дзвярной сталяркі для масавага будаўніцтва на беларуска-літоўскіх землях былі распрацаваныя яшчэ ў пачатку XX стагоддзя віленскім Таварыствам ўладкавання жылля.

У пачатку мінулага стагоддзя перад рэгіёнам востра паўстала жыллёвае пытанне — татальны дэфіцыт таннага і камфортнага жылля для людзей сярэдняга дастатку. Каб вырашыць гэтую праблему, філантроп і банкір Юзаф Монтвіл стварыў дабрачынную арганізацыю, якая не толькі будавала наватарскія жылыя калоніі (найбольш вядомая з якіх захавалася на Лукішках у Вільні), але і канцэптуальна аптымізавала саму тэхналогію будаўніцтва. Таварыства праводзіла конкурсы на праекты сялянскіх сядзіб і ладзіла выставы ўзорных інтэр'ераў з мясцовай мэбляй.

Да таго часу дойліды праектавалі аконныя і дзвярныя праёмы з індывідуальнымі габарытамі для кожнага асобнага будынка. З-за гэтага сталяры маглі пачаць працу толькі пасля поўнага мантажу муроў і зняцця фізічных мерак на аб'екце, што сур'ёзна тармазіла і абцяжарвала працэс, павялічваючы кошт квадратнага метра. Архітэктары Таварыства прапанавалі радыкальны крок — уніфікаваць памеры ўсіх праёмаў. Вынікі гэтай працы былі зафіксаваныя ў адмысловай брашуры «Wymiary normalne drzwi i okien», выдадзенай у віленскай друкарні Юзафа Завадскага. Гэта дазволіла вырабляць драўляныя элементы загадзя, незалежна ад этапу ўзвядзення сцен.

Дакладныя аўтары тэхнічнага каталога ў выданні не пазначаны, аднак вядома, што Монтвіл шчыльна супрацоўнічаў з вядучымі віленскімі майстрамі: Вацлавам Міхневічам, Аўгустам Клейнам і Уладыславам Стыпулкоўскім. Гэтыя імёны непасрэдна звязаныя са спадчынай гістарызму і неаготыкі на тэрыторыі сучаснай Беларусі. Міхневіч з'яўляецца аўтарам манументальных касцёлаў у Відзах, Дзярэчыне і Ашмянах, Клейн праектаваў храмы ў Вілейцы і Ільі, а Стыпулкоўскі — у Суботніках.

Вільня як галоўны рэгіянальны цэнтр генеравала інжынерныя і архітэктурныя рашэнні, якія пасля масава тыражаваліся па ўсіх беларускіх губернях. Сёння такія дарэвалюцыйныя каталогі (асобнік захоўваецца ў Дзяржаўным гістарычным архіве Літвы) — гэта не проста музейны артэфакт, а неабходная крыніца для навуковай рэстаўрацыі.

Крыніца: Беларускі Інстытут Спадчыны

#Вільня #вокны #дзверы #дэталі