Вершы нікому не патрэбныя

Я хотел стать художником вольным
И артистом непритязательным,
Раздавать своё творчество сольно,
Можно в группе (не обязательно).

К идеалам ходьбою неброской,
Словно Мортон и по штату Небраска,
Я не парился модной прической
(Лишь колено тревожит повязка).

За мечтой каравном несмелым,
Как студент на экзамен первый,
Был бы голоса дар, я бы спел им
(Тем, кто в узел вязал мои нервы).

Я хотел стать певцом революций
И героем самоотверженным,
Чёрный плащ оказался мне куцый,
(Я романтик, видно, подержанный).

2 декабря 2017 г.

Саша "Нефер". Рукописи из шкатулки. Москва: Радикальная теория и практика, 2021.

Сёння на вуліцы, дзе жыву, пабачыў плакат. Гэта польскае анархісцкае
ды антыфашысцкае асяроддзе ў адказ на ўзрост ксенафобіі пачало кампанію "Вашыя межы, нашыя вуліцы".

Пішуць, што хочуць звярнуць увагу на "дыскрымінацыю мігрантаў і іх біапалітычнага выкарыстання з боку дзяржапарату". Таксама дадаюць, што не могуць пагадзіцца на сістэмны гвалт у дачыненні да мігрантаў, якіх вінавацяць ва ўзросце цэн на жыллё, зніжэнні якасці жыцця і росце злачыннасці. Кажуць, што будзе шмат розных дзеянняў, ад адукацыйных да прамога дзеяння, каб прадэманстраваць сілу разнастайнасці і дыялогу. А 3 кастрычніка запрашаюць у Торунь на дэманстрацыю.

Мне пішуць ліст

Мне пішуць ліст
ваенныя паны,
а там напісана:
дванаццатага раніцай
я павінен прызвацца ў войска,
ох, прызвацца ў войска.

Жаўнер — гэта жаўнер,
ён павінен біцца —
прыцісне вінтоўку да шчакі,
прыцэліцца,
магчыма, проста ў сваё сэрца,
ох, сваё сэрца.

Яны перадалі прывітанне,
напісалі "бывай здаровы",
я — рэзервіст,
паэт, анархіст,
я спяваю сабе і лаюся,
оx, лаюся.

Я памаршырую,
і заспяваю сабе:
сіні рэзэрвіст,
чырвоны анархіст,
чырвоная кветка ў сіняй далечыні,
ох, чырвоная кветка…!

1906 г.

Раскажу вам яшчэ аб адной цікавай постаці, амаль зусім невядомай у нашай усходнееўрапейскай постсавецкай прасторы. Гаворка аб чэшскім літаратары, а перад усім паэце-анархісце Франю Шрамэку (1877-1952).

Шрамэк нарадзіўся ў Саботцы, але жыццё звязаў з Прагай, адкуль з універсітэту трапіў да войска.
Пасля службы ў 1901 г. дэбютаваў вершамі. З 1903 г. збліжаецца з анархістамі, удзельнічае ў дэманстрацыях. Дарэчы, быў знаёмы з іншай іконай сусветнай літаратуры, таксама анархістам, Яраславам Гашэкам. За свае антымілітарысцкія погляды і верш "Мне пішуць ліст" двойчы быў пазбаўлены вольнасці.

Першая сусветная вайна, незалежна ад таго, што Шрамэк прымаў у ёй непасродны удзел, яшчэ больш умацавала ў ім антымілітарысцкі дух.

Пасля заканчэння вайны Франя знаёміцца з групай літаратараў вядомага чэшскага пісьменніка і перакладчыка Карла Чапэка, які называў Шрамэка "паэтам" і "надзвычай чыстым чалавекам". Іншы сучаснік, славуты чэшскі літаратар Францішак Лангер пісаў аб ім, як аб "увасабленні цішыні і пачуцця, лірыку, пустэльніку, аголеным чалавечым сэрцы".
Шрамэк становіцца яскравым прадстаўніком "пакалення бунтароў". Часцяком ягоную творчасць звязваюць з імпрэсіянізмам.

Падчас Другой сусветнай вайны Чапэка расстралялі нацысты, у сваю чаргу Шрамэк амаль не выходзіў са сваёй кватэры і рэагаваў на рэчаіснасць паэзіяй. Цікавостка: ён амаль 50 год пражыў з Мілкай Грлдзічка-Шрамкавай, таксама анархісткай, таму яны афіцыйна і не распісваліся. Каханне, як мы ведаем, не патрабуе дазволу ні дзяржавы, ні рэлігіі.

Шрамэк быў аўтарам некалькі томікаў вершаў, п'есаў, прозы, у тым ліку а аўтабіяграфічнага рамана "Срэбны вецер" (1910 г., перапрацавагы ў 1921 г.)

Паэт-анархіст памёр у 1952 г., дачакаўшыся звання народнага паэта Чэхаславацкай сацыялістычнай рэспублікі (1946).

У гонар Шрамэка ёсць музеі, вуліцы, тэатры, зняты фільмы. Анархіст уваходзіць у канон чэшскай літаратуры XX ст., а ягоны верш з паэмы "Рэпартаж" выкарыстаны на помніку загінуўшым коням на полі бітвы пад Аўстэрліцам.

Па-расейску вершы Шрамэка друкаваліся яшчэ і ў савецкія часы, напрыклад, у зборніку "Раны і розы. Стихи четырёх чешских поэтов" (Москва 1982). У сеціве таксама можна знайсці нешматлікія пераклады (1, 2, 3). Прыпадкова мне трапіўся невялічкі беларускамоўны навуковы артыкул аб ягонай творчасці.

Аднак па-беларуску вершаў паэта-анархіста я не знайшоў, таму вырашыў перакласьці ягоны ранішні верш, які далучаю ніжэй.

Наста Кухта, якую я нядаўна згадваў на волі! Вельмі добрая навіна 🖤❤️