Раскажу вам яшчэ аб адной цікавай постаці, амаль зусім невядомай у нашай усходнееўрапейскай постсавецкай прасторы. Гаворка аб чэшскім літаратары, а перад усім паэце-анархісце Франю Шрамэку (1877-1952).

Шрамэк нарадзіўся ў Саботцы, але жыццё звязаў з Прагай, адкуль з універсітэту трапіў да войска.
Пасля службы ў 1901 г. дэбютаваў вершамі. З 1903 г. збліжаецца з анархістамі, удзельнічае ў дэманстрацыях. Дарэчы, быў знаёмы з іншай іконай сусветнай літаратуры, таксама анархістам, Яраславам Гашэкам. За свае антымілітарысцкія погляды і верш "Мне пішуць ліст" двойчы быў пазбаўлены вольнасці.

Першая сусветная вайна, незалежна ад таго, што Шрамэк прымаў у ёй непасродны удзел, яшчэ больш умацавала ў ім антымілітарысцкі дух.

Пасля заканчэння вайны Франя знаёміцца з групай літаратараў вядомага чэшскага пісьменніка і перакладчыка Карла Чапэка, які называў Шрамэка "паэтам" і "надзвычай чыстым чалавекам". Іншы сучаснік, славуты чэшскі літаратар Францішак Лангер пісаў аб ім, як аб "увасабленні цішыні і пачуцця, лірыку, пустэльніку, аголеным чалавечым сэрцы".
Шрамэк становіцца яскравым прадстаўніком "пакалення бунтароў". Часцяком ягоную творчасць звязваюць з імпрэсіянізмам.

Падчас Другой сусветнай вайны Чапэка расстралялі нацысты, у сваю чаргу Шрамэк амаль не выходзіў са сваёй кватэры і рэагаваў на рэчаіснасць паэзіяй. Цікавостка: ён амаль 50 год пражыў з Мілкай Грлдзічка-Шрамкавай, таксама анархісткай, таму яны афіцыйна і не распісваліся. Каханне, як мы ведаем, не патрабуе дазволу ні дзяржавы, ні рэлігіі.

Шрамэк быў аўтарам некалькі томікаў вершаў, п'есаў, прозы, у тым ліку а аўтабіяграфічнага рамана "Срэбны вецер" (1910 г., перапрацавагы ў 1921 г.)

Паэт-анархіст памёр у 1952 г., дачакаўшыся звання народнага паэта Чэхаславацкай сацыялістычнай рэспублікі (1946).

У гонар Шрамэка ёсць музеі, вуліцы, тэатры, зняты фільмы. Анархіст уваходзіць у канон чэшскай літаратуры XX ст., а ягоны верш з паэмы "Рэпартаж" выкарыстаны на помніку загінуўшым коням на полі бітвы пад Аўстэрліцам.

Па-расейску вершы Шрамэка друкаваліся яшчэ і ў савецкія часы, напрыклад, у зборніку "Раны і розы. Стихи четырёх чешских поэтов" (Москва 1982). У сеціве таксама можна знайсці нешматлікія пераклады (1, 2, 3). Прыпадкова мне трапіўся невялічкі беларускамоўны навуковы артыкул аб ягонай творчасці.

Аднак па-беларуску вершаў паэта-анархіста я не знайшоў, таму вырашыў перакласьці ягоны ранішні верш, які далучаю ніжэй.