چرا پایان دادن به منازعات و امضای توافق ترک مخاصمه در خاورمیانه دشوار است؟

مقاله «Mideast Rules to Live By» از Thomas Friedman مجموعه‌ای از مشاهدات شخصی او از سال‌ها زندگی و گزارشگری در خاورمیانه است. فریدمن در این نوشته نمی‌گوید همه مردم منطقه یکسان هستند، بلکه چند «قاعده غیررسمی» را توصیف می‌کند که به نظر او در بسیاری از جوامع خاورمیانه دیده می‌شوند.

آبرو و حیثیت اهمیت بسیار زیادی دارد. از نگاه فریدمن، افراد و گروه‌ها ممکن است خسارت مادی را تحمل کنند، اما تحقیر شدن یا از دست دادن حیثیت را به‌سختی فراموش می‌کنند. پیروزی کافی نیست؛ طرف مقابل نباید احساس کند تحقیر شده است. او استدلال می‌کند که در بسیاری از منازعات منطقه، اگر بازنده احساس کند شأن و کرامتش لگدمال شده، کینه و میل به انتقام برای مدت طولانی باقی می‌ماند.


احترام نمادین گاهی به اندازه منافع مادی اهمیت دارد. فریدمن می‌گوید بسیاری از تحلیلگران غربی فقط به پول، قدرت نظامی یا منافع اقتصادی توجه می‌کنند، در حالی که مفاهیمی مانند عزت، احترام و منزلت اجتماعی نیز محرک‌های قدرتمندی هستند.
تحقیر می‌تواند پیامدهای سیاسی بزرگی داشته باشد. به همین دلیل او بارها نوشته است که «تحقیر» یکی از نادیده‌ گرفته‌ شده‌ترین نیروهای سیاست و روابط بین‌الملل است.

البته این دیدگاه فریدمن منتقدان زیادی هم دارد. برخی پژوهشگران معتقدند او گاهی ویژگی‌هایی را که در بسیاری از فرهنگ‌های جهان وجود دارند، بیش از حد به «خاورمیانه» نسبت می‌دهد. با این حال، مفهوم «آبرو» و حساسیت به تحقیر در آثار او واقعاً یکی از محورهای اصلی تحلیل منطقه است.

جمله‌ای که اغلب از این ایده برداشت می‌شود این است : «در خاورمیانه مردم ممکن است بسیاری چیزها را ببخشند، اما تحقیر را فراموش نمی‌کنند.»


#رسول_اسدزاده