پهلوان آواز
ایرج، پهلوان آواز، درگذشت. نام او «حسین» بود؛ اما برای کار هنری تصمیم گرفت نام خویش را از شهید کربلا به شهید ایران تغییر دهد. پس از انقلاب چند دهه مردم ایران را از شنیدن آثار جدید ایرج و همتایش گلپا محروم کردند و عرصه برای اینکه محمدرضا #شجریان یکّهتاز عرصۀ آواز شود باز شد. گلپا اینهمه را گناه شجریان دانست و زبان به بدگویی از او و حامیان او، ازجمله #سایه، گشود و تهمتهای ناروا زد و سخنان ناسزا گفت؛ اما ایرج که چون ایرجِ فریدون نجیب و آزاده بود دم درکشید و گناه ج. ا. را بر دگران ننوشت.
صدای پرقدرتش نظیر نداشت و آوازهایی که خوانده نشان از تسلّطش بر ردیفهای آوازی دارد. شیفتگان بسیار نیز داشت؛ یکی از آنان زندهیاد ایرج بسطامی بود که نام خود (حشمتالله) را به عشق ایرج (حسین خواجهامیری) به ایرج تغییر داد.
ایرج چنانکه باید قدر صدای خود را نمیدانست و دست رد به سینۀ هیچ آهنگساز و ترانهسرایی نمیزد. همین شد که حدود دو هزار آهنگ و آواز خواند و با خواندن بسیاری از آثار کمارزش بلکه بیارزش از شأن هنری خویش کاست. با اینهمه آوازهای خوبش هوش از سر میبرد. شهریار در ستایش ایرج گفته است:
دیشب از رادیو آواز اصیلی برخاست
که گهی کج شدم از مستی و گاهی معوج
گفتم: «این کیست که این سکۀ کمیابِ اصیل
رایجِ کشورِ ایران زده؟» گفتند: «ایرج»
ایرجا مُلکِ فریدون به تو باد ارزانی
سلم و تورش سرِ خر بود و خریدار خلج
ستایشی است شایستۀ جایگاه ایرج در آواز. البته شهریار در بیت آخر برای ساختن قافیه به دردسر و تکلف افتاده و مصرع دوم بیت شیوا نیست. به هر روی او خریدار را به معنی طالب و علاقهمند به کار برده است و منظور از خریدار، خریدار سلم و تور است؛ هرچند از نحو جمله این برمیآید که خریدار باید خریدار ایران باشد. خلج هم به معنی انسان نادرست و زباننفهم به کار رفته است. ایرج میرزا نیز به مثلی با همین موضوع اشاره کرده است:
که باشد این مَثَل منظور هر کس
زبانِ خر خلج میداند و بس
میگوید: سلم و تور سرِ خر و مزاحم ملک ایران هستند و آنکه علاقهمند بدیشان باشد نیز انسانی نادرست است.
البته منظور از ملک ایران ملک موسیقی آوازی ایران است و طرفداران سلم و تور آنان هستند که به خوانندگان مقلّد موسیقی غربی یا به طور کلی غیر ایرانی گرایش دارند. افسوس که این ملک از ایرج نیز تهی شد و اکنون دیگر آواز اصیل ایرانی پرچمداری بلندمرتبه ندارد.
https://t.me/roshananemehr
Post #960
636