♦️ریشه‌های غربی‌ی پارس‌گرایی و باستان‌گرایی‌ی ایرانی؛ مورد ادوارد براون انگلیسی

✍️حسن محدثی‌ی گیلوایی
۱۳ مهر ۱۴۰۵

خیلی عجیب به‌نظر می‌رسد که بگوییم پارس‌گرایی و باستان‌گرایی‌ در ایران ریشه‌ای غربی دارند. ولی من هر قدر کتاب‌های سه سال در آسیا از کنت دو گوبینوی فرانسوی و یک سال در میان ایرانیان ادوارد براون انگلیسی را می‌خوانم، بیش‌تر در این باره مطمئن می‌شوم که پارس‌گرایی و باستان‌گرایی‌ بیش‌تر در این باره مطمئن می‌شوم. در کتاب خاطرات ادوارد براون خواننده مکرر به مضامین پارس‌گرایانه و باستان‌گرایانه مواجه می‌شود.

به‌عنوان مثال، به جملات زیر توجه کنید و ملاحظه کنید که چه‌گونه ادوارد براون ضمن نقد درستی که به طرز مواجهه‌ی حکام ایرانی با آثار تاریخی می‌پردازد، پارس‌گرایی و باستان‌گرایی اش را وارد می‌کند و از مفهوم ایده‌ئولوژیک و ملی‌گرایانه‌ی اسطوره‌پردازانه‌ی "روح عظیم مردم" بهره می‌گیرد:


"چه خوب بود اگر مقداری از پولی که صرف ساختن بناهای جدید در پایتخت یا مهمان‌خانه‌هایی که نه زیبا و نه دلپذیرند می‌شود، برای نگهداری بقایای شکوهمند گذشته اختصاص داده می‌شد، که البته این آخرین چیزی است که یک پادشاه مشرق‌زمینی به آن می‌اندیشد و اهمیت می‌دهد. در نظر او ساختن بناهایی که نام او را بلند گردانند، بسیار مهم‌تر است از نگه‌داری بناهایی که پیشینیان ساخته‌اند. در واقع، شاید اصلا ناراحت نشود که آن بناها هم، مانند سلسله‌هایی که آن‌ها را ساخته‌اند، از بین بروند و فراموش شوند. و همین‌طور ادامه می‌یابد؛ شاهی جانشین شاهی می‌شود، و سلسله‌ای سلسله‌اب را سرنگون می‌کند، ویرانه‌ای به ویرانه‌ها اضافه می‌شود و از میان این همه، روح عظیم مردم، رویای رستگاری و رهایی ارواح را به خواب می‌بیند. در حالی که دیدگان شیرهای سنگی تخت جمشید، در نگهبانی بی‌پایان خود بر ملتی که خفته، اما نمرده است، همچنان نگران‌اند" (براون، ۱۳۸۱: ۲۴۷- ۲۴۶).

ادوارد براون بارها از شکوه و عظمت «سرزمین باستانی فارس» سخن گفته است و برای آن شکوه باستانی مرثیه خوانده است:

«پس از ترک اصفهان، کم‌تر از دو هفته در سرزمین باستانی فارس خواهم بود و شکوه و عظمت تخت جمشید را خواهم دید» (همان: ۲۴۸).

این فکر را باید تصحیح کنیم که ایده‌ئولوژی‌هایی مثل ملی‌گرایی و باستان‌گرایی از غرب آمده اند بل‌که باید بگوییم: ملی‌گرایی و باستان‌گرایی نه تنها از غرب آمده اند بل‌که خود غربی‌ها آن‌ها را آورده اند.




#ترک
#پارس
#نژادگرایی
#پارس‌گرایی
#آریایی‌گرایی
#باستان‌گرایی
#ادوارد_براون
#کنت_دو_گوبینو
#مستشرقان_غربی
#پارس‌گرایان_متاخر
#نامرئی‌سازی_قوم_پارس

@NewHasanMohaddesi
⏭ Metam
✅ @pishroaz