گلگشت در ادبیات ایران

نامه‌ی غم‌انگیز دکتر زرین‌کوب به استاد باستانی پاریزی در سال 1360


تاریخ #ادبیات_معاصر_ایران هم چون عرصه‌های دیگر عمیقا با سیاست پیوند خورده است، با هر فراز و فرود سیاسی قایق‌های چهره‌های ادبی هم بالا و پایین می‌شده، اما آدم از کجا می‌تواند به این قبیل مسائل پی ببرد و خیالش از صداقت روایت تا حدی راحت باشد؟ یکی از منابع نامه‌هاست، نامه‌هایی که آدم‌ها صادقانه و روراست به دوستانشان نوشته‌اند. نامه‌ای که در این ویدئو خوانده ام، چنین است، و وضعیت دکتر زرین‌کوب ـ چهره‌ی بزرگ دانشگاهی و مولف چندین عنوان کتاب شاخص ـ را در سال‌های اول پس از انقلاب به خوبی نشان می‌دهد:

پیوند تماشای ویدئو: https://youtu.be/7T52-4tc_HA


@persianlitintro

پنج بیت از غزل 79 شهریار بخوانیم، که نامش را گذاشته حراج عشق.

خیالت ساده‌دل‌تر بود و با ما از تو یک‌روتر
من این‌ها، هر دو، با آیینهٔ دل روبه‌رو کردم

فرود آ ای عزیز دل! که من از نقش غیر تو
سرای دیده با اشکِ ندامت شست‌و‌شو کردم

صفایی بود دیشب با خیالت خلوتِ ما را
ولی من باز پنهانی، تو را هم آرزو کردم

تو با اَغیار، پیشِ چشمِ من، مِی در سبو کردی
من از بیم شماتت، گریه پنهان در گلو کردم

حراجِ عشق و تاراجِ جوانی، وحشتِ پیری
در این هنگامه، من کاری که کردم یاد او کردم

#شهریار #غزل
@persianlitintro

در جهان هیچ سینه بی‌غم نیست
غمگساری ز کیمیا کم نیست

به نواله هزار محرم هست
به گهِ ناله نیم محرم نیست
خاقانی

بازجویی از میرزا رضای کرمانی

از متونی بود که در تحقیقات برای نوشتن داستان‌های مفتش مسلم خواندم. شاید اولین بازجویی مکتوب‌شده‌ی تاریخ ایران باشد، و در ژانر جنایی فارسی اثر مهمی محسوب می‌شود. این کتابچه خلاصه‌ای است از چند جلسه بازجوییِ میرزا رضا، پس از ترور ناصرالدین‌شاه در حرم شاه‌عبدالعظیم که نکات جالب بسیار دارد، مثلا:

- اسلحه‌ی میرزا رضا هرگز پیدا نشده و یک جنایی‌نویس اهل ذوق می‌تواند بپرسد آیا امکان داشته قاتل کس دیگری باشد و میرزا رضا گردن گرفته باشد؟ آیا سلطان عثمانی در این ترور نقش داشته؟ و ...

- کاربردِ نام «ایران» در متن بازجویی و «ایرانیان» وقت اشاره به مردم ایران، برای جماعتی که اصرار دارند ایران از زمان رضاشاه پهلوی درست شده گمانم روشنگر باشد.

- وضعیت دادرسی و زندان‌های پیش از مشروطه در متن کاملاً روشن و واضح می‌شود و همگانی بودن خواست تغییر در ایران در متن بسیار پررنگ است.

- و ...

به زودی به شکل صوتی در کانال یوتوب هم منتشرش خواهم کرد، اگر حوصله‌ی خواندن ندارید صبر کنید تا منتشر شود و گوش کنید.

#قاجار
@persianlitintro

پس از مدت‌ها ویدئوی آموزش نوشتن گذاشتم در یوتوب، در پاسخ به این سوال: آیا لازم است شخصیت‌ها منطقی باشند و در داستان منطقی رفتار کنند؟
اگر بتوانم می‌خواهم سلسله ویدئوهایی بسازم و به خرافات رایج در حوزه‌ی نقد داستان و آموزش داستان‌نویسی‌ بپردازم. یکی از این خرافات همین منطقی بودن شخصیت است. توضیح کامل‌تر در ویدئو:

پیوند برای تماشا: https://youtu.be/CfVGWJnArpg

اگر نکته‌ای به ذهنتان رسید حتماً در یوتوب نظر بگذارید که بحث کامل شود.

#یوتوب
@persianlitintro

خب گمانم تصویب شد.

ماجرای بمباران تبریز با بالون


کتاب خاطرات عبدالله بهرامی از منابع مهم برای شناخت نظمیه‌ی دوران قاجار است که من برای نوشتن داستان‌های مفتش مسلم خوانده‌ام.‌ آقای بهرامی مدت‌ها در نظمیه‌ی دوران احمد شاه کار می‌کرده و پدرش هم در دربار مظفرالدین شاه و محمدعلی شاه منشی بوده. خاطره‌ای که اینجا برایتان خوانده‌ام‌ مربوط به دوران استبداد صغیر و محاصره‌ی تبریز است،‌ زمانی که محمد علی شاه تصمیم گرفته با بالون به بمباران تبریز برود.

از آن خاطراتی است که چکیده‌ی یک دوران را در خودش دارد.

پیوند شنیدن و خواندن : https://youtu.be/i2vnv3Gz73E

#مشروطه #خاطره

@persianlitintro

گه پیش‌روی نبرد می‌باید بود
گه پس‌روی اهل درد می‌باید بود

این کار به سرسری به‌سر می‌نشود
کاری است عظیم، مرد می‌باید بود

عطار، مختارنامه

@persianlitintro

7 اشتباه رایج در دیالوگ‌نویسی

بر اساس تجربه‌ام هم در نوشتن داستان و فیلمنامه و ...، هم در آموزش نوشتن، به فهرستی از هفت خطای رایج در گفتگونویسی رسیدم که نویسندگان زیاد دچارشان می‌شوند. خود من بعید نیست جاهایی این خطاها را مرتکب شده باشم و از آنجا که به هر حال گفتگو از ارکان داستان است، ویدئوی زیر را ضبط کردم:
🎬پیوند تماشای ویدئو:
https://youtu.be/7D6YCJ62aWM?si=mtAO-U5sFNiWW4IT

در این ویدئو ضمن تعریف دیالوگ داستانی و مرور کارکردهای اصلی گفتگو در داستان، خطاها را بررسی کرده‌ام. امیدوارم برایتان مفید باشد؛ این هفت گناه عبارتند از:

1. تکرار، تکرار، تکرار
2. دیالوگ بدون کارکرد
3. زبان‌بازی بیهوده
4. دیالوگ غیرطبیعی [خلاف طبیعت شخصیت]
5. دیالوگ بدون زیرمتن
6. دیالوگ غیرقابل فهم
7. تقلید از سبک آدم‌های خاص

#دیالوگ #آموزش_نویسندگی
@persianlitintro

جایی هنوز نیست به ذوق دیار عشق
هر چند ظلم هست و ستم هست و داد نیست...


وحشی بافقی


#غزل #وحشی_بافقی

*منظور وحشی البته این نیست، ولی ما دیار عشق رو ایران گرفتیم...

@persianlitintro

عارف قزوینی، نامه به محمدرضا هزار، از همدان، آبان 1311

راجع به عکس، هر بیست روز یا یک ماه که برای اصلاح سر و صورت خود به دکان سلمانی می‌روم، به همان عالم دوستی قسم، وقتی که در آیینه چشمم به صورت شوم خود می‌افتد از دیدن خودم بدم می‌آید، چشم را روی هم گذاشته تا خودم را نبینم. آن وقت سرکار چندین مرتبه نوشته عکس مرا برای گراور می‌خواهید.

پ.ن: این بند را عارف بعد از شرح خودکشی یکی از جوانان همدان نوشته و حواشی آن.


نامه‌های عارف قزوینی، به کوشش مهدی نورمحمدی، انتشارات نگاه، 1391، ص 82

@persianlitintro

سه بیت از غزل 6486 صائب تبریزی:

پله‌ی افتادگی را سرفرازی در قفاست
چند روزی در زمین خاکساری دانه شو

روزگار زندگانی را به غفلت مگذران
در بهاران مست و در فصل خزان دیوانه شو

در حضور هوشیاران حرف را سنجیده گوی
در حریم می پرستان نعره‌ی مستانه شو

#صائب #غزل
@persianlitintro

دو بیت از غزل 1383 مولانا

من آفتاب انورم خوش پرده‌ها را بردرم
من نوبهارم آمدم تا خارها را برکنم

هر کس که خواهد روز و شب عیش و تماشا و طرب
من قندها را لذتم بادام‌ها را روغنم

#مولانا #غزل

@persianlitintro

داستان «حق و ناحق» اثر جمالزاده را برایتان خوانده‌ام و می‌توانید گوش کنید و بخوانید [من متن را هم در یوتوب روی داستان‌های صوتی می‌گذارم] همانطور که در پاورقی صفحه‌ی اول داستان آمده، از مجموعه‌ی تلخ و شیرین است که کتابش در بازار موجود است و می‌توانید تهیه کنید و کامل بخوانید.
پیوند ویدئو: https://youtu.be/wIM0r7WtQVk
جمالزاده از متنوع‌ترین و صاحب‌ذوق‌ترین داستان‌گویان فارسی زبان در قرن چهاردهم است. طنزنویس ماهر و درجه‌یکی است و تلخ‌نویس بی‌نظیری هم هست. در عین حال به عنوان اولین نویسنده‌ی داستان کوتاه به فارسی، جسارت بسیار زیادی در کشف قلمروهای تازه داشته است و به گوشه‌های بسیاری سرک کشیده و تجربه‌شان کرده. فراموش نکنید آن چه امروز ما معیار و الگو می‌دانیم برای جمالزاده قلمرویی کشف‌نشده بوده.
داستان «حق و ناحق» را هم به عنوان مصداقی از تجربه‌گرایی جمالزاده بخوانید، یک داستان کوتاه تمثیلی که به نظر من تلاشی است برای رساندنِ سبک داستان‌گویی قدیم، به بیان جدید.
#داستان_صوتی #یوتوب #جمالزاده
@persianlitintro

چهار بیت از غزل 93 کلیم کاشانی

آزادگی ز منت احسان رمیدن است
قطع امید دست طلب را بریدن است

بحری است زندگی که نهنگش حوادث است
تن کشتی است و مرگ به ساحل رسیدن است

در دور ما ز خست ابنای روزگار
دشوارتر ز مرگ، گریبان دریدن است

تدبیر تنگدستی جستم ز عقل، گفت
دستی که کوته است علاجش بریدن است

#غزل #کلیم
@persianlitintro

بیفسردم چو یخ بر جا و گفتم
دوای این‌چنین مشکل چه باشد؟

حدیث برف چون بر یخ نوشتم
به جز افسردگی حاصل چه باشد؟

کمال الدین اسماعیل

پ.ن: جالب است که در ادبیات قدیم فارسی این همه در مورد حالِ افسردگی صحبت شده، و من غافل بودم.

@persianlitintro

به کار اندر آی این چه پژمردگی است
که پایان بیکاری افسردگی است
 
این بیت را نظامی در «خردنامه» گنجانده که بخش دوم از اسکندرنامه است، از سقراط می‌خواهند خردنامه بنویسد و او هم چندین پند می‌دهد که یکیش این بیت است. البته افسردگی در ادبیات قدیم دقیقاً به معنای یک اختلال روانی نبوده، بلکه معنای یخ‌زدگی می‌داد، در این مورد قبلاً در کانال نوشتم: آیا با معنی قدیمی افسردگی آشنایید؟
 
#نظامی #خردنامه  #افسردگی
 
@persianlitintro

از پریشان‌نویسی من تعجب نکنید، برای اینکه محیط کشورِ من، کاری با من کرد که به قول آن شاعر کرد، سرمای دی به طفل یتیم لخت پابرهنه و باد به چادر ریش‌ریش پاره‌پاره نکرده است. پس وقتی که یک مجسمه‌ی بدبختی و پریشان‌روزگاری قلم به دست بگیرد، جز پریشان‌نویسی کاری ندارد. بلی، بزرگترین گناه من که کوچکترین مکافات آن اعدام است، همین که ایرانی‌ام.

عارف قزوینی
در نامه به محمدرضا هزار، 1310

پ.ن: البته از این فراز مبادا فکر کنید عارف ایران‌دوست نبوده، در ایران‌دوستی و عشق او به میهن هیچ شکی نیست.


نامه‌های عارف قزوینی، به کوشش مهدی نورمحمدی، انتشارات نگاه، 1391، ص 46
@persianlitintro

زندگی چیست؟ خون دل خوردن
زیر دیوار آرزو مردن
....
با صدای احمد ظاهر

@persianlitintro