پست شمارهٔ ۲۲

اسم الله

مقدمه
درخصوص «اسم الله» و «اسم رب» و صفتهایی که خداوند منتسب به این ترکیبِ اسمی دانسته، در پستهای ۲ و ۳ اشاره شد.
دیدیم که مستند به آیۀ «بِسمِ اللَّهِ الرَّحمٰنِ الرَّحيمِ» آنچه «الرحمان» و «الرحیم» می باشد «اسم الله» است و نه «الله».
و با استناد به آیات «فَسَبِّح بِاسمِ رَبِّكَ العَظيمِ» و «سَبِّحِ اسمَ رَبِّكَ الأَعلَى» دیدیم آنچه بایستی تسبیح گردد «اسم اعلای رب» است و نه خود «رب» و آنچه به وسیلۀ آن باید تسبیح کرد «اسم عظیم رب» است و نه خود «رب».

«اسم الله» چیزی جدای از «الله» و «اسم رب» چیزی جدای از «رب» است.

وقتی «اسم الله» خودِ «الله» نباشد و «اسم رب» خودِ «رب» نباشد، پس حتماً مخلوق خداوند است و باید در آفریده های او به دنبالش گشت.

رحمان و رحیم
در ادامۀ سورۀ فاتحه داریم: الحَمدُ لِلَّهِ رَبِّ العالَمينَ (٢)‏ الرَّحمٰنِ الرَّحيمِ (٣)
در این آیات صفات «الرحمان» و «الرحیم» برای «الله» آورده شده است.
با توجه به این مطلب و مقدمۀ ذکر شده درخصوص آیۀ «بِسمِ اللَّهِ الرَّحمٰنِ الرَّحيمِ»، میتوان نتیجه گرفت: «الرحمان» و «الرحیم» هم صفت برای «الله» است و هم صفت برای «اسم الله».

«رحمان» و «رحیم» به ترتیب صیغۀ مبالغه و صفت مشبهه از مصدر «رحمت» میباشند.
بنابراین «رحمان» از باب وسعت رحمت (شاملِ همۀ موجودات) است و «رحیم» از باب دوام رحمت (شاملِ همۀ زمانها).
این دو صفت، پوششِ رحمت را از لحاظ مکانی و زمانی نشان می دهد.

آیۀ «الرَّحمٰنِ الرَّحيمِ» بعد از آیۀ «الحَمدُ لِلَّهِ رَبِّ العالَمينَ» نیز به نوعی تأییدی بر پوشش این رحمت بر «عالمیان» در همۀ برهه های زمانی دارد.
دایرۀ لفظ «العالمین» براساس آیات قرآن، شامل همۀ مخلوقات میشود:
• فَلِلَّهِ الحَمدُ رَبِّ السَّماواتِ وَرَبِّ الأَرضِ رَبِّ العالَمينَ (جاثیه/٣٦)
• ... فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ عَنِ العالَمينَ (آل عمران/٩٧)

از آنجا که «اسم الله» نیز مانند «الله» دارای صفات «الرحمان» و «الرحیم» می باشد و این دو صفت شامل پوشش مکانی و زمانی رحمت الهی است، پس «اسم الله»، «رحمت همیشگی برای عالمیان» است.

اسم الله کیست؟
خداوند یک مصداق از «اسم الله»ی که دارای صفت «رحمان» و «رحیم» (رحمت همیشگی برای عالمیان) باشد، را برای ما معرفی کرده است:
• وَما أَرسَلناكَ إِلّا رَحمَةً لِلعالَمينَ (انبیا/١٠٧)
لذا پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله)، یک مصداق برای «اسم الله» است.

آیا مصداق دیگری از «اسم الله» وجود دارد؟ بله، طبق آیۀ ابتهال «نفسِ پیامبر»، امیرالمؤمنین (علیه الصلات والسلام)، نیز همچون «پیامبر» است.
• فَمَن حاجَّكَ فيهِ مِن بَعدِ ما جاءَكَ مِنَ العِلمِ فَقُل تَعالَوا نَدعُ أَبناءَنا وَأَبناءَكُم وَنِساءَنا وَنِساءَكُم وَأَنفُسَنا وَأَنفُسَكُم ثُمَّ نَبتَهِل فَنَجعَل لَعنَتَ اللَّهِ عَلَى الكاذِبينَ (آل عمران/۶۱)‏

دو مصداق از اسم الله طبق آیات قرآن، پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) و امیرالمؤمنین (علیه الصلات والسلام) میباشند.