👇🏻👇🏻
در برخی آیین‌های زرتشتی، اخگرهای آتش‌های خانگی یا آتش‌های دیگر، طبق ضوابط آیینی، به حضور آتش مقدس برده می‌شدند.
این رسم را باید در چارچوب سنت‌های مشخص و منابع تاریخی آن بررسی کرد و نباید آن را به همهٔ دوره‌ها و جامعه‌های زرتشتی تعمیم داد.
نتیجه‌گیری
آتش در آیین زرتشتی جایگاهی دیرپا و چندلایه دارد.
برای شناخت درست آن، باید سه دسته‌بندی را از یکدیگر جدا کنیم.

نخست، پنج گونهٔ آتش در یسنای ۱۷ ، که دسته‌بندی‌ای تفسیری دربارهٔ آتش در جهان، موجودات زنده، گیاهان، آذرخش و جهان مینوی است.

دوم، سه آتش بزرگ ایران باستان، یعنی آذر فرنبغ، آذر گشنسب و آذر برزین‌مهر، که در سنت دینی و نوشته‌های پهلوی با پیشوایان دینی، جنگاوران و کشاورزان پیوند داده شده‌اند.
این پیوند اجتماعی در سنت تفسیری دورهٔ ساسانی صورت‌بندی شده و نباید بدون توضیح تاریخی به روزگار اشوزرتشت نسبت داده شود.

سوم، سه درجهٔ آتش مقدس، یعنی آتش بهرام، آتش آدران و آتش دادگاه، که تفاوت آن‌ها به آیین تقدیس، جایگاه دینی و شیوهٔ نگهداری مربوط است.
آذر فرنبغ، آذر گشنسب و آذر برزین‌مهر هر سه در شمار آتش‌های بهرام قرار می‌گیرند؛ اما آدران و دادگاه دو درجهٔ دیگر آتش مقدس‌اند.
پنج گونهٔ آتش در یسنا ۱۷ نیز دسته‌بندی جداگانه‌ای است.
شناخت این تفاوت‌ها کمک می‌کند تاریخ و آیین زرتشتی را دقیق‌تر بشناسیم و روایت‌های دینی، تفسیرهای پهلوی و شواهد تاریخی را با یکدیگر اشتباه نگیریم.
منابع پژوهشی
۱. مری بویس، «آتش» (Ātaš)، دانشنامهٔ ایرانیکا؛ دربارهٔ جایگاه آتش، پنج گونهٔ آتش، سه درجهٔ آتش مقدس و تاریخ آتشکده‌ها.
https://www.iranicaonline.org/articles/atas-fire/
۲. مری بویس، «آذر گشنسب» (Ādur Gušnasp)، دانشنامهٔ ایرانیکا؛ دربارهٔ یکی از سه آتش بزرگ تاریخی و پیوند آن با جنگاوران و شاهان.
https://www.iranicaonline.org/articles/adur-gusnasp-an-atas-bahram-see-atas-that-is-a-zoroastrian-sacred-fire-of-the-highest-grade-held-to-be-one-of/
۳. مری بویس، «آذر فرنبغ» (Ādur Farnbāg)، دانشنامهٔ ایرانیکا؛ دربارهٔ یکی از سه آتش بزرگ تاریخی و پیوند آن با پیشوایان دینی.
https://www.iranicaonline.org/articles/adur-farnbag-an-atas-bahram-see-atas-that-is-a-zoroastrian-sacred-fire-of-the-highest-grade-held-to-be-one-of/
۴. مری بویس و فیروزه م. پ. کوتوال، «آتش نیایش» (Ātaš Niyāyišn)، دانشنامهٔ ایرانیکا؛ دربارهٔ نیایش آتش و پیوند آن با متون دینی زرتشتی.
https://www.iranicaonline.org/articles/atas-niyayisn-the-fifth-in-a-group-of-five-zoroastrian-prayers-niyayisn-q/
5. مری بویس، «آذر برزین‌مهر» (Ādur Burzēn-Mihr)، دانشنامهٔ ایرانیکا؛ دربارهٔ پیشینه، روایت‌های دینی و جایگاه سنتی این آتش بزرگ.
https://www.iranicaonline.org/articles/adur-burzen-mihr-an-atas-bahram-see-atas-i/