Dr.tohid melikzade دکتر توحید ملک زاده دیلمقانی

سمبوليسم عدد ۹ در ميان تركان

دکتر توحید ملک زاده

https://t.me/melikzadeh

در طول تاريخ، اعداد به انحاى مختلف انسان ها را به خود مشغول داشته و در اين باره انسان ها نيز به تخيل و سمبوليزه کردن آنها پرداختنداند. اعدادى مانند 2 ، 3 ، 4، 7، 9 ، 12 ، 13 ، 40 از جمله اين اعداد هستند. در اين ميان عدد 9 در ميان تركان باستان و تركان معاصر از اهميت فراوان برخوردار بوده و اصولاً زندگى تركان بر مدار نه بوده است. دقيقاً علت تقدس عدد نه در ميان تركان مشخص نيست شايد زاده شدن انسان پس از نه ماه و نه روز پس از انعقاد نطقه علت اين امر باشد.با مطالعه ى تاريخ تمدن تركان از تركان باستان تا همين اواخر در مى يابيم اهميت عدد 9 همچنان در طول تاريخ پابرجا بوده است.
اولين تمدن شناخته شده جهان از آن سومريان پروتورك مى باشد. طبيعى است عدد مقدس 9 نيز در ميان تركان سومرى رايج باشد. مثلاً در ميان سومرى ها در هر برج دروازه ايشتر (الهه ى عشق از مصدر ايسته مك ) 9 رديف حيوان نقش گرديده بود. شامل گاوهاى زرد طلايى با يال ها و منگوله هاى آبى و شاخهاى سبز ، شيرهاى زرد رنگ با خال هاى سفيد كه همه در زمينه اى آبى نقاشى شده بودند. مى دانيم شاخ از مظاهر قدرت آسمانى تركان و رنگ آبى رنگ تقدس در ميان جوامع ترك محسوب مى شود.
۱ _ در ميان قبايل ترك ساكن تركستان به قبیله دوققوز اوغوز نيز برمى خوريم. قبايل اوغوز مركب از ۲۴ قبیله از دوققوز اوغوز ها منشعب شده اند. در كتيبه هاى اورخون در ميان دوققوز اوغوزان از مراسم يوغ (عزادارى) به مناسبت مرگ آلپ ارتونقا كه در شاهنامه افراسياب خوانده شده ياد شده است.
۳ _ در كتاب وزين دده قورقود شاهكار ادبى تركان نيز عدد ۹ به نحو بارزى ديده مى شود.
۴ _ در اعتقاد شامانيسمى تركان باستان « باى اولگن » بر بلند ترين نقطه ى آسمان نهم بر قله كوه قرار گرفته است.
۵ _ در كتاب وزين ديوان لغات الترك نوشته محمود كاشغرى اولين توركولوژ جهان در ماده ى توققوز توغلوق خان چنين آمده است: « خاقان و ملك داراى توققوز توغ يعنى داراى نه درفش و بر نه درفش چيزى نمى افزايند و هر چند كه ولايت و مقام بيشتر شود به همان نه فال نيك گيرند و شگون دارند. و اين علم ها و درفش هاى نه گانه را از ديبا يا حرير نارنجى رنگ سازند نيكو فالى را».
۶ _ امير تيمور كه به حق وارث امپراطورى فرهنگى _ سياسى تركان بود نيز به رسم اجدادش عدد نه را مقدس مى شمرد. وى پس از فتح دمشق از مردم تحف و هدايايى جمع كرد و اين تحف را « دو قوزات » يعنى نه تا از هر جنس مى ناميد.
۷_ امپراطورى ايلخانى نيز كه تمام آسيا را تحت تسلط خود گرفته بود نيز عدد نه را عددى مقدس مى شمرد مثلاً قوبيلاى تمام هدايا را با مضربى از عدد ۹ دريافت مى كرد. ماركوپولو سياح ونيزى كه به اين مساله اشاره كرده است همچنين مى نويسد: « سارق در ميان تركان اگر مستحق مرگ نباشد جزايش چوپ و فلك مى باشد مى تواند مجازات خود را بازخريد كند. در اين صورت بايد نه برابر قيمت شى مسروقه را بپردازد.».
۸ _ در ميان تركان تركمن نيز همين رسم ديده مى شود مثلاً مهريه دختران تركان بر مدار نه بود « دو نه طلا، سه نه طلاو...» دخترخان و طورها و ساير اعيان تا نود دوقوز طلا بر قرار مى شد.
۹_ در كتاب نفيس « سنگلاخ » كه در عهد نامه نادر شاه نوشته شده داريم: « بعضى از مورخين هم عدد اولاد يافت را نيز كه ابوالترك است نه شمرده اند. هديه و پيشكش را از هر جنس كه باشد نه نه ترتيب مى دهند لهذا هديه و پيشكش را نيز بالمجاز «توقوز» نامند. و موافق شرع نبوى نيز مزيت عدد نه عدد ديگر وضوح دارد زيرا كه عدد اسماء حسنى الهى نود و نه است» در همانجا ذيل لغت توقوز اتابك داريم:« كنايه است از آبا علوى كه عبارت از نه فلك باشد».
۱۰_ طرخان از جمله القاب مهم در سيستم اجتماعى تركان بوده كه دارنده اين لقب از «نه» امتياز برخوردار بود. نام پدر معلم ثانى افتخار فلسفه ترك حكيم ابونصر فارابى ، محمد طرخان بوده است.
۱۱_ در پرچم رسمى تركان چچن نيز گرگى با نه ستاره در اطرافش ديده مى شود.
۱۲ _ در ميان درياچه اورميه جزيره اى به نام « دوققوزلار » ديده مى شود و در خود شهر اورميه يخ خانه اى به نام دوققوز پله وجود دارد.
۱۳ _ در ميان تركان قاجار نيز عدد ۹از اهميت برخوردار بود بطوريكه به مناسبت ورود مظفرالدينشاه از اروپا به سرحد نه طاق نصرت به افتخار وى برپا داشتند.
شما چه نمونه های دیگر سراغ دارید؟
۱۵ مهر ۱۴۰۵

https://t.me/melikzadeh

سوال:
https://t.me/melikzadeh

از نظر الف) تاریخی ب) جامعه شناسی شهری و عشایری ج) علم اقتصاد توضیح دهید که
چرا در شهرهای غرب آذربایجان، عشایر جلالی، میلان، شیکاک، زرزا، هرکی و ... در کوهستان ومراتع و اخیرا در حاشیه شهر و همچنین اقلیتهای قومی آشوری و ارمنی در روستاها و خلاصه غیر از نقاط شهری مستقر بوده و زندگی می کردند؟
لطفا جوابهایتان را مستدل و علمی بنویسید.
۳ شهریور ۱۴۰۵

https://t.me/melikzadeh

بویورون گلین

تاسیس بنیاد زبان و ادبیات ترکی، شوخی یا جدی؟

دکتر توحید ملک زاده
https://t.me/melikzadeh

تمدن اسلامی علاوه بر زبان عربی، زبان ترکی را نیز بال و پر داد و از چین تا مصر گسترش داد. دیوانها، نوشتجات علمی، ادبی، فلسفی، خوشنویسی اشعار ترکی، کتیبه ها و خلاصه تمام مظاهر تمدن اسلامی علاوه بر عربی با زبان ترکی نیز بیان می شد. چه بسیار سلاطینی که جز ترکی زبانی نمی دانستند و جزو سیف الاسلام دنیای اسلام بودند. اصولا غرب نیز از طریق ترکان با دنیای اسلام آشنا شد و قرائت ترکی از تمدن اسلامی را یاد گرفت.ورود ترکان به جنگهای صلیبی، و سپس به بالکان و لشکرکشی تا نزدیکی های وین آغاز کینه اروپایی ها از ترکان شد و این کینه در مطالعات علوم انسانی این جماعت نهادینه شد.
از آغاز قرن ۲۰ همچون علوم طبیعی در علوم انسانی نیز شاهد انکشافاتی عظیم بودیم. این دوران مصادف با اواخر سلطنت مظفرالدینشاه قاجار و در حقیقت انقلاب مشروطیت بود.
در آن هنگام آذربایجان قرائتی از مشروطیت بود که با ایلیاتی های بختیاری و مناطق مرکزی ایران متفاوت بود. آذربایجانی دموکراسی برای کل ممالک محروسه می خواست ایلیاتی های بختیاری و مرکز ایران حاکمیت فرهنگی بر کل ایران. و در نهایت با کمال ناباوری ترکان ایران کتک صداقت خود را خورده، کیش مات شدند.
این کیش مات در ایران مصادف بود با جنگ جهانی اول و تشکیل دولت-ملتهای نه تنها خاورمیانه بلکه اروپا و کل حهان. با کودتای فرهنگی علیه گفتمان ترکی، تاریخ، ادبیات، زبان و فرهنگ ترکی از تاریخ و ادبیات و فرهنگ «ایران نو » بزور زدوده شد و ترکانی که بیش از هزار سال بر قلمرو جغرافیایی ایران حکومت هم سیاسی و هم فرهنگی داشت انکار شدند. ترکان از دایره ایرانیان خارج شدند و در کتب تاریخی وزیران به اصطلاح خردمند ایرانی پادشاهان ترک را هدایت نمودند. در همان هنگام ترکی آذربایجانی در آذربایجان شمال ارس به صورت رسمی در مدارس و دانشگاهها تدریس شد و در ایران دوره پهلوی نه تنها برای تحصیل آن مانع شد بلکه برای تکلم به ترکی در مدارس نیز جریمه برقرار گردید.
هر چقدر دنیا در مطالعات تورکولوژی، تاریخ ترکان و زبان ترکی رو به پیشرفت می رفت، در ایران نیز به همان اندازه مانع ایجاد می شد.
.با وقوع انقلاب اسلامی در سال ۵۷، متفکرین و محققان آذربایجانی، مکتب وارلیق را ایجاد کردند که استارت تحقیقات تورکولوژی در ایران پس از ۶۰ سال بود. در عرض این ۴۷ سال محققین آذربایجانی برای تدریس علمی زبان ترکی هر چقدر خواهش و تمنا کردند، دانشجویان هر چقدر طومار امضا شده ارسال نمودند، ایرانشهری های به ظاهر طرفدار فرهنگ ایرانی نفوذی در سیستم تصمیم گیری کشور جواب سربالا دادند.هر رئیس جمهوری آمد وعده تدریس زبان مادری داد و بنیاد فرهنگ و ادب آذربایجان تاسیس نمود ولی چه سود که بنای تاریخ و فرهنگ ایران را فروغی ها، رضازاده شفقها و که ها و که ها براساس انکار زبان و فرهنگ ترکی گذاشته بودند. اینها حتی از سخنان محمد قزوینی که عنوان علامه هم یدک می کشید نیز درس نگرفته بودند. قزوینی موقعی که در استانبول در دوران جنگ جهانی اول با دریایی از کتب تاریخی ترکی روبرو می شود از اینکه خودش و بی شمار افرادی به عناد از یادگیری زبان ترکی طفره می رفتند احساس شرمندگی می کرد.
و اما در باره بنیاد زبان ترکی:
زبان ترکی با تمام لهجه هایش در جهان کاملا سیستماتیک شده و در زمره زبانهای جهانی هوش مصنوعی قرار گرفته است بنابراین در صورت تاسیس این بنیاد
۱. اداره آن بایستی در دست هیئت علمی خواهد بود که تحصیلات لیسانس، فوق لیسانس و دکترای آنها زبان و ادبیات ترکی از دانشگاههای معتبر باشد چرا که قبلا می دیدیم اداره امور بنیاد فرهنگ و ادب آذربایجان را به سیاسیون ورشکسته داده می شد تا علاوه بر اینکه کاری انجام ندهند حداقل دفترکاری با چای و قهوه برای خود و اطرافیانشان داشته باشند.
۲.مطالعات آن بایستی هماهنگ با مطالعات تورکولوژی جهانی باشد و از اختراع زبان جدید نظیر فاذری و غیره پرهیز شود.
۳.بودجه کافی ردیف دار دولتی برای اداره آن در نظر گرفته شود.
و در آخر اینکه اجازه بازبینی کلی به نگاه تاریخی و زبانی ترکی در دانشگاهها و سرفصل دروس آن خصوصا تاریخ و ادبیات داده شود.
اول مهر ۱۴۰۵
https://t.me/melikzadeh

بازگشایی دروازه مسافری سلماس به ترکیه پس از یکصد سال

دکتر توحید ملک زاده دیلمقانی

https://t.me/melikzadeh

اسناد تاریخی فراوانی نشان می دهد که اهالی شهرهای آذربایجان خصوصا دیلمان/دیلمقان مرکز ولایت سلماس دوره قاجار به سبب رونق تجارت به عثمانی و روسیه ثروتمند بودند. تاجران بزرگ در تبریز به کار تجارت در شهرهای مختلف جهان از کلکته در هند گرفته تا طرابوزان و استانبول و از سن پطرزبورگ گرفته تا بوشهر مشغول بودند. سلماس دوره قاجار نیز علیرغم کوچکی تاجران بزرگی داشت که علاوه بر آبادانی در شهر و احداث حمام و بازار و مدرسه در شهر دیلمقان، در چاههای نفت باکو و بازار استانبول نیز سرمایه گذاری می کردند که اسناد آن در آرشیو من موجود است. خاندان حاج حقوئردی (جدپدری آقای خسرو قنبرپور، مدیر سابق دبیرستان امیرکبیر و فرهنگی محترم سلماس) در این امر پیشرو بودند. حمام حاج حق وئردی, تیمچه، کتابخانه عمومی و مدرسه مترقی سعیدیه ( بانی آن مرحوم میرزا سعید سلماسی نوه پسری مرحوم حاج حق وئردی در سال ۱۲۸۵ شمسی ) از جمله این کارهای خیر تجار سلماسی بودند که متاسفانه فجایع جنگ جهانی اول از جمله جیلولوق، حملات اکراد سیمیتقو، زلزله مخرب ۱۳۰۹ تمام زحمات سلماسی ها را به باد فنا داد و علاوه بر کشته شدن هزاران نفر از اهالی، منجر به پراکنده شدن اهالی و تجار سرشناس سلماسی به سایر شهرها گردید.
کودتای رضاخان و تسلط پهلوی ها به ایران نیز عامل دیگری شد بر عقب ماندگی آذربایجان و از جمله سلماس. به سبب سیاستهای شوونیستی پهلوی ها و تلاش برای حذف اقتدار ترکها در ایران، تجارت آذربایجان عمدا بایکوت شد و خصوصا شهر تبریز بعنوان تمثیلی از تجارت شهرهای آذربایجان در سرآشیبی سقوط اقتصادی قرار گرفت. به سبب این نامهربانی ها صدها تاجر سرشناس آذربایجان را ترک کردند. در اول مرداد ۱۳۱۴ گمرک صدساله سلماس منحل شد (سند در آرشیو اینجانب موجود است) و تماس مستقیم تجار سلماسی به ترکیه قطع گردید. دهها سال طول کشید تا اهالی سلماس بتوانند به وضع جدید عادت نمایند.
پس از پایان جنگ ایران و عراق و رونق تجارت مرزی با ترکیه، موضوع « توجه دوباره به مرز سلماس» اهمیت پیدا کرد. تلاشهای بسیاری برای ایجاد منطقه ویژه اقتصادی در سلماس انجام گرفت ولی در چند سال اخیر با تلاشهای خستگی ناپذیر نماینده محترم سلماس جناب آقای رضازاده دروازه عبور مسافری سلماس به باشقالای ترکیه تصویب و اجرا شد.
امروز ۲۵ شهریور با سفر وزیر کشور ایران به آنکارا بازگشایی هر چه سریعتر این دروازه مرزی به تصویب مقامات عالی وزارت کشور ایران و ترکیه رسید.
با تبریک این موضوع حیاتی برای اهالی سلماس و کل آذربایجان که نزدیکترین مسیر به شهر وان می باشد، پیشنهاد می گردد:
۱. برای شناساندن هر چه بیشتر این گذرگاه به کل ایران، نام رسمی مرز به نام «مرز سلماس » ثبت گردد.
۲. تسهیلات پیله وری مرزی برای کل اهالی شهرستان از کوزه رش گرفته تا خانادام و از محال کوره سینلی گرفته تا محال لکستان انجام گیرد.
۳.سلسه سمینارهای آموزشی برای احیا تجارت مرزی و حتی کلان برای جوانان و علاقمندان در سلماس برگزار گردد.
۲۵ شهریور ۱۴۰۵

https://t.me/melikzadeh

دورهمی فرهنگی « گوروش-اورمو» بستری برای شکوفایی استعدادهای فرهنگی مغفول اورمیه

دکتر توحید ملک زاده

https://t.me/melikzadeh

عصر یکشنبه ۲۲ شهریور ۱۴۰۵ جمعی از نویسندگان، محققین، هنرمندان و دوستداران فرهنگ و هنر آذربایجان دورهم آمدند تا سلسله برنامه های دورهمی فرهنگی-هنری را جهت پویایی هر چه بیشتر سیستم فرهنگی شهر سیاست گذاری نمایند.
حضور دهها نویسنده، محقق، هنرمند سرشناس و علاقمندان از یکسو و عذر خواهی دهها تن از این عزیزان جهت عدم امکان حضور در آن ساعت و روز، نویدبخش آغاز یک حرکت فرهنگی مستمر و پویا در اورمیه می باشد.
در این برنامه ها که هر ماه دو جلسه در اولین و سومین یکشنبه هر ماه برگزار خواهد شد تاریخ، ادبیات، هنر و فرهنگ آذربایجان طبق برنامه تنظیمی توسط اساتید بحث خواهد شد و یکی از شاهکارهای ترکان از جمله دیوان لغات الترک و قوتادقو بیلیک و یا کتاب دده قورقود قرائت و تشریح خواهد گردید.
در یک ساعت آخر نیز یک موضوع ادبی، فرهنگی و یا هنری بحث و گفتگو خواهد شد. در میانه این جلسات نیز همچون اولین جلسه برگزار شده، هنرمدان با شعر و موسیقی هنرنمایی خواهند کرد.

سومین یکشنبه ماه نیز اختصاص دارد به رونمایی و معرفی کتابهای تازه منتشر شده از سوی نویسندگان مجرب اورموی و تجلیل از این نویسندگان سخت کوش که علیرغم سختی های فراوان به کارهای پژوهشی می پردازند.

حضور و فعالیت پرشور همشهریان علاقمند خصوصا آینده سازان جوان شهرمان در این مراسمات فرهنگی-هنری نویدبخش پویایی هر چه بیشتر فرهنگ و هنر اصیل آذربایجانی در اورمیه خواهد بود.
لینک عضویت در دورهمی گوروش

https://t.me/+JaXNA_qlyHk0ZmU0

قرار بعدیمان اولین یکشنبه مهرماه ۵ مهر ۱۴۰۵

۲۳ شهریور ۱۴۰۵
https://t.me/melikzadeh

سرکوب شیخ محمد خیابانی پایان نظام ایالتی ممالک محروسه ایران
( به مناسبت  یکصد و ششمین  سالگرد قتل خیابانی و تاسیس تشکیلات آزادیستان در آذربایجان )

دکتر توحید ملک زاده

https://t.me/melikzadeh

خیابانی از مشروطه خواهان آذربایجانی بود که پس از ناملایمتی رجال مرکز به مشروطیت آذربایجان و خصوصا نظام ایالتی ولایتی  قیام نمود. خیابانی می خواست آذربایجان در دست او بوده و با قدرت گرفتن، به سر تهران رفته کل ایران را اصلاح نماید.  (خسرو شاهی، سید هادی، نهضت آزادیستان و شیخ محمد خیابانی، مرکز اسناد انقلاب اسامی، تهران، 1389، تهران، ص: 185)وی در۱۶ فروردین ۱۲۹۹ قیام کرده و روسای ادارات منصوبی تهران را مجبور کرد تا از وی و تشکیلات وی تبعیت کنند. خیابانی  دوشنبه 3 خرداد 1299 شمسی در تبریز نام ایالت آذربایجان را به آزادیستان تبدیل نموده  و اعلام کرد « اسم ایالت باید در اوراق رسمی نیز آزادیستان نوشته شود. هر اداره¬ای که بر این اخطار عمل نکند مخالف شمرده خواهد شد.»  (آذری، علی، قیام شیخ محمد خیابانی، بنگاه مطبوعاتی صفی علیشاه، تهران، چاپ چهارم 1362ص: 370)در 26 خرداد 1299 عین الدوله والی آذربایجان طی تلگرافی به تهران ضمن اعلام موضوع فوق در استفاده رسمی از کلمه آزادیستان کسب تکلیف نمود. دولت تهران کاملا در مقابل خیابانی درمانده شده بود. خیابانی برای تثبیت وضعیت خود برای اولین بار در آذربایجان به تشکیل نیرویی به نام گارد  ژاندارمری در تبریز مبادرت کرد که به ژاندارمری خیابانی معروف شد. از دیگر سو مخبرالسلطنه نیز نیروی ژاندارمی تاسیس کرد و فرماندهی آنرا به ماژور حسین خان ملک زاده داد. ( قائم مقامی، جهانگیر، تاریخ ژاندارمری ایران: از قدیمیترین ایام تا عصر حاضر، روابط عمومی ژاندارمری کشور شاهنشاهی، بی تا، ص: 232. ) گویا پس از قتل خیابانی، ژاندارمری او نیز منحل شد ولی افسران و چهارصد نفر افراد آن به خدمت فوج ژاندارمری آذربایجان که به فوج چهاردهم خوانده شد درآمدند. دولت با اعزام مخبرالسلطنه هدایت درصدد اعاده حاکمیت تهران به آذربایجان برآمد. روز ۲۲ شهریور ۱۲۹۹ قوای قزاق و بعضی عوامل ژاندارمری با هماهنگی قبلی و با دستور مخبرالسلطنه و به فرماندهی سرتیپ هاشمی به ساختمان مقر قیام حمله و پس از چند ساعت به دلیل نبود نیروی دفاعی مناسب ساختمان بدست قوای قزاق افتاده و خیابانی در خانه یکی از دوستانش مخفی می‌شود. روز بعد ۲۳ شهریور مهاجمان از محل اختفاء مطلع شده و در زدو خوردی محدود خیابانی تیر خورده و کشته می‌شود. با کشته شدن خیابانی آذربایجان از یک منطقه تاثیرگذار ولیعهدنشین به تدریج به ایالتی عقب نگه داشته شده تبدیل شد. اخیرا پس از یکصد سال نظام متمرکز اداری در ایران، مجلس ایران درصدد احیای نظام ایالتی می باشد. استانهای آذربایجان غربی، گیلان، اردبیل، کردستان، زنجان و آذربایجان شرقی جزو ایالت باشکوه و تاریخی آذربایجان خواهند بود.
۱۸ شهریور  ۱۴۰۵
https://t.me/melikzadeh

تاریخچه دیلمقان/ دیلمان مرکز ولایت سلماس آذربایجان عصر قاجاری

دکتر توحید ملک زاده دیلمقانی
لطفا وارد لینک زیر شده اصل مقاله را دانلود کنید

https://www.azerturkhistory.ir/article_251176.html


۱۵ شهریور ۱۴۰۵

https://t.me/melikzadeh

📚چگونگی نامگذاری جمهوری آذربایجان و اهمیت تاریخی آن

مؤلف: سولماز رستم‌اووا توحیدی
مترجم: دکتر توحید ملک‌زاده دیلمقانی
ضمیمه‌ی شماره‌ی یازدهم مجله‌ی سایه‌ی سخن/ باهمکاری نشر طغرل، ۱۴۰۵
مشخصات نشر: ۲۰۰ ص، رقعی، شومیز
قیمت:۴۵۰ هزار تومن



اطلاق متناوب کلمه آذربایجان به اراضی حاشیه شمالی رود ارس به نوبه خود سابقه جالبی دارد. کلمه «آذربایجان» که در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم در مطبوعات ترکی و تا حدی روسی زبان قفقاز جنوبی به ابتکار و تلاش پیگیر روشنفکران ملی آذربایجان مطرح شد، ابتدا مفهوم «زبانی»، سپس مفهوم «ملت»، سپس مفهوم «سرزمین» و در نهایت محتوای سیاسی پیدا کرده در نهایت به نام یک دولت ملی مستقل حک شد.
#مرکز_پخش_و_فروش_مطبوعاتی_استاد_شهریار ۰۹۱۴۳۶۱۰۴۸۴

ترکی زبان دیپلماتیک سلاطین شرق و روسای جمهور فعلی منطقه

دکتر توحید ملک زاده دیلمقانی

https://t.me/melikzadeh

پذیرش اسلام توسط ترکان موهبتی بود برای ورود به جهانی که یک سر آن در کوههای آلتای و چین بود و سر دیگرش در اندلس و کرانه های مدیترانه (آق دنیز). ترکان شرق از جمله ترکان اوغوز نیز با پذیرش اسلام به راحتی وارد دنیای اسلام شدند و تا بغداد و استانبول پیش راندند. در جنگ ملازگرد نیز ترکان غیرمسلمان اردوی روم بدون توجه به دین به نفع آلپ ارسلان دست از جنگ کشیدند.
به تدریج ترکان از طوایف مختلف اداره امور جهان اسلام را در دست گرفتند. از یک سو به سرکوب صلیبیان پرداختند از دیگر سو به تشویق ادبا و هنرمندان مسلمان پرداختند و از سوی دیگر دیوانسالاری به نفع سیستم ترکی در جهان اسلام به راه انداختند. مسلمانان ساکن جغرافیای هند، فلات ایران، آناطولی، بین النهرین، مصر همگی در سایه بروکراسی ترکان رو به پیشرفت بودند.
در این دیوانسالاری و سیستم حکمرانی، زبان ترکی همزمان با زبان قران، عربی و زبان شعر، فارسی رشد پیدا کرده و زبان دربار، معاهدات سیاسی، ادبیات شرق هم شد. بسیار نادرست است زبان ترکی را فقط زبان سرداران ترک بنامیم.
دایره المعارف «دیوان لغات الترک» «قوتادقو بیلیگ»، تزوکات تیموری، قران ترجمه ترکی اوزون حسن، دیوان سلطان هندوستان بابورشاه ، نامه نگاری های شاه اسماعیل و سلطان سلیم، دیوان اشعار شاه عباس  و شاه اسماعیل و ناصرالدینشاه، سلطان سلیمان و سلطان احمد جلایر و جهانشاه و هزاران دیوان دیگر، متن ترکی قرارداد فین کن اشتاین، متون معاهدات سلاطین صفوی و عثمانی با دول خارجی و هزاران سند دیگر نشان می دهد زبان ترکی توانسته بدون هیچ تضییقی نه تنها وارد روابط بین الملل هم بشود بلکه توانست زبان شعر و ادبیات و دیوانسالاری هم گردد.
با وقوع جریانات مشروطیت و عللی که قبلا توضیح داده شده متاسفانه زبان ترکی به مثابه یک عنصر غیر ایرانی تلقی گردید. اگر روزگاری ناصرالدینشاه و مطفرالدینشاه چه در دربار عثمانی و چه با سفرای اروپایی به ترکی صحبت می کردند، در جنگ جهانی اول محمدحسن میرزای ولیعهد براساس پروتوکول دولت جدید ایران نتوانست در تبریز با خلیل پاشای عثمانی به ترکی صحبت کند و صحبت کردن آنها به ترکی پس از اتمام صحبت رسمی بود. بگذریم از اینکه رضاشاه در سفر ترکیه به خوبی به ترکی با آتاتورک صحبت کرده بود. چرا که رضاشاه هم به بین المللی بودن زبان ترکی واقف بود. البته مستحضرید فیلم سفر آن زمان موجود هست.
سیاست مخرب ایرانشهری که همه چیز را حول محور فارس و زبان فارسی، و حذف زبان و ادبیات و فرهنگ ترکی و هربی مهندسی کرده بود مانع ارتباط و مذاکره به ترکی رجال سیاسی کشور ایران، با رجال سیاسی آذربایجان، ترکیه و جهان ترک بود.
انتخاب پزشکیان به ریاست جمهوری ایران، این تصور باطل را درهم شکست. پزشکیان ترک به راحتی با اردوغان ترک و الهام علی یوف ترک به ترکی صحبت می کند. مسیر احیا قدرت ترکان در ایران که در استقامت احیا دنیای ترک ذیل دنیای اسلام می باشد آغاز شده، و این چیزی نیست که به مذاق براندازان ایرانشهری که در لفافه « حفظ تمامیت ارضی با محوریت زبان فارسی» پنهان شده اند خوشایند آید. اینان که در لابلای لایه های دیوانسالاری ایران نفوذ کرده اند مانع ترقی زبان ترکی در ایران هستند. تمثیل ترکان ایران هم که دکتر پزشکیان می باشد از این هجمه ها برکنار نیست.هر وقت پزشکیان با استفاده از دیپلماسی زبانی سعی در بهبود روابط ایران با همسایگان ترک می کند براندازان علیه زبان ترکی آسمان ریسمان کرده خزر را مازندران می کنند و با بیت المال ایرانیان بساط شاهنامه خوانی پهن می کنند.
چه باید کرد؟
احیا تاریخ، زبان، ادبیات، فرهنگ و هنر ترکی باید با شیوه آکادمیک انجام گیرد. همه ترکان ایران باید به افراد علمی صادق و امتحان پس داده و نه شارلاتانهای تبلیغاتی اعتماد کرده به آنها در احیا این مهم کمک کنند. همه باید از خود بپرسند برای احیا تاریخ و ادبیات و زبانم چه کاری چه مادی و چه معنوی از دستم برمی آید؟ برای نیل به این، با متخصصان انگشت شمار صادق مشورت نمایید. امروز این مهم را انجام دهید شاید فردا خیلی دیر باشد.

۱۳ شهریور ۱۴۰۵

https://t.me/melikzadeh

ریاست جمهوری پزشکیان، فرصتی مناسب برای ورود ایران به اتحادیه ترک و اتحادیه عرب و اولین قدم برای
خروج از انحصارطلبی فرهنگی

دکتر توحید ملک زاده

https://t.me/melikzadeh

ایران امروز، حاصل برآیند سه فرهنگ بزرگ ترکی، عربی و دری(تاجیکی یا فارسی) است.اسلام با ورود اعراب مسلمان به ایران امروزین تا اقصی نقاط آن خراسان و ماورالنهر یکپارچگی فرهنگ اسلامی را برای این منطقه به ارمغان آوردند. در سده های بعدی با اسلام آوردن ترکان شرقی و خصوصا ترکان اوغوز پیشرفت ترکان پر خلافت اسلامی سریعتر شد و مصر و بغداد پذیرای حضور ترکان شدند. این بار خلفای عباسی و فاطمی برای به تخت نشستن با امرای ترک بیعت می کردند. زبان دری به همراه زبان ترکی نیز به مدد سلاطین ترک، زبان ادبیات و شعر قسمت شرق دنیای اسلام گردید. از عجایب روزگار هم یکی این است که چرا ترکان مروج شعر و ادب دری/فارسی بودند که در آینده بدان خواهیم پرداخت. تشکیل دولت صفویه نقطه عطفی در تاریخ دنیای اسلام گردید و مذهب تشیع به صورت رسمی در قلب دنیای اسلام صاحب دولت رسمی شد.از همان هنگام دولت قیزیلباش صفوی صاحب اختیار شیعیان و دولت عثمانی صاحب اختیار سنیان چه ترک چه عرب و چه عشایر کرد گردید. ورود میسیونرهای خارجی مسیحیان منطقه را هم وارد معادلات کرد و دولتهای این میسیونرها اعم از روسیه، فرانسه، انگلیس و آمریکا هر کدام جداگانه صاحب اختیار ارامنه و آشوریان دنیای شرق شدند.
تا آغاز قرن بیستم اوضاع بدین منوال بود و دولت ایران قاجاری مسئول شیعیان، عثمانی مسئول سنیان و دول خارجی مسئول مسیحیان بودند. مثلا در مسئله تنها مسجد ترکان سنی مذهب اورمیه، عثمانی  دخالت می کرد و در امور شیعیان استانبول، سفیر ایران. یا سلطان عثمانی از عشایر کرد آذربایجان سپاه حمیدیه درست می کرد و مریدان شاه اسماعیل در آناطولی فوج فوج به اردبیل آمده و رحل اقامت می گزیدند.
آغاز قرن بیستم تشکیل دول ملی بود. قبلا اکثریت اعراب در ذیل حاکمیت عثمانی بودند و عشایر خوزستان در دولتمداری قاجاریه که بعدا دولت ایران نامیده شد نقش محلی داشتند. پس از  خلع ترکان قاجاریه از حکومت ، نقش ترکان در ایران نیز به حاشیه رفت و ایران نو کشوری با زبان فارسی مهندسی شد. زبانهای دیگر از جمله ترکی و عربی به زور به حاشیه رفت و برای رد ترکی تئوری پردازی ها شروع شد. زبان آذری با شدت تمام تبلیغ و هر گونه فعالیت زبانی برای ترکی ممنوع اعلام شد.
سیاست خارجی ایران مطابق افسانه های شاهنامه با ضدیت با ترکان و اعراب ترسیم شد و در اواخر قرن بیستم و اوایل قرن بیست و یکمی که ما هستیم این سیاست دوام یافت.
ایران علیرغم داشتن پایه اسلامی عربی، ترکی با نگاه سلبی به ترکان خود از پیمانهای منطقه ای اوراسیا استفاده ای نکرد و با نادیده گرفتن خیل عظیم علاقمندان به فرهنگ عربی از اتحادیه عرب دوری گزید. طرفه اینکه نه تاجیکستان تاجیکی زبان و نه افغانستان دری زبان این سیاست انحصارطلبانه ایران را قبول نکرده هر دو طرف از طرف مقابل دوری گزیدند.
با توجه به اینکه سیستم دولت ایران از اساس یک سیستم ترکی و اسلامی بود که با کودتای رضاخان و دسیسه انگلیس از ترکان گرفته شد و اینکه، نگاه عمومی دولتمداری ترکان در شعر  « دولت ترکان که بلندی گرفت   مملکت از داد پسندی گرفت » متجلی است، لزوم عضویت ایران در اتحادیه ترکان و اتحادیه عرب برای افزایش رفاه عمومی ایرانیان در سایه تجارت و ارتباطات فرهنگی کاملا حس می گردد. بی شک این مهم ، گامی نخست و ضروری برای دوری نمودن از هر گونه قومگرایی است که جناب ظریف اعلان نموده اند.
« چونکه تو بیدادگری پروری 
ترک نه‌ای هندوی غارتگری »

۹ شهریور ۱۴۰۵
https://t.me/melikzadeh

برگزاری فستیوال باشکوه کوروغلو در چملی گول تکاب

دکتر توحید ملک زاده
https://t.me/melikzadeh

۵ شهریور ۱۴۰۵ بزرگان شهر تیکان تپه/ تکاب نور چشم آذربایجان، فستیوال کوراوغلو را در کنار چملی گؤل تکاب با حضور مدعوینی از محققین، هنرمندان، شاعران و ادبایی از ترکان سراسر ایران، ترکان قشقایی، ترکان خراسان، ترکان همدان و با میزبانی ترکان آذربایجان باشکوه تمام اجرا کردند.
مردمان تکاب افشار معتقدند که قهرمان اسطوره ای ترکان جهان و آذربایجان، کوراوغلو، از این منطقه برخاسته و دو اسب اسطوره ای وی ، قیرات و دورات از این دریاچه برخاسته اند.
حضور افراد ادیب و هنرمند از چهارگوشه ایران تاکیدی بود بر هژمونی ترک در ایران که ادبیات و هنرشان با کمال تاسف، از دوران پهلوی مورد غضب فرهنگی طیف شوونیسم مرکز قرار گرفته اند و پس از انقلاب نیز بطور کامل ریشه کن نشده است.
اورگانیزاسیون عالی، استفاده از سمبولهای ترکی نظیر تصاویر کوراوغلو، البسه ترکمنها، موسیقی طوایف مختلف ترک، اشعار حماسی، غرفه های فرهنگی ، لباسهای آذربایجانی، مجریان مسلط و کاربلد همه و همه از برجستگی های این جشنواره ملی در تکاب می باشد.
ضمن تشکر ویژه از تک تک هیئت تشکیل دهنده فستیوال باشکوه کوراوغلو در تکاب، امید است در سالهای آینده فستیوالهای مربوط به شهرهای آذربایجان با حمایت مقامات محلی و شهرداری ها و شوراهای منتخب مردم بشکل منظم برگزار گردد.

۶ شهریور ۱۴۰۵
https://t.me/melikzadeh

اقدامات شاهزادگان قاجار برای جلوگیری از فروپاشی دولت قاجاری

دکتر توحید ملک زاده

https://t.me/melikzadeh

واقعیت این است که رکن رکین و اساس دولت قاجاریه همان ترکان آذربایجانی بودند و به تبع آن توسعه مشروطه خواهی در آذربایجان سبب ضعف و اضمحلال اقتدار آذربایجانیان در ممالک محروسه ایران گردید. این اضمحلال اقتدار که از دوران مشروطیت آغاز گردید تا امروز با شدت زیاد ادامه دارد. کاری که مشروطه خواهان مخصوصا مشروطه طلبان آذربایجانی کردند به هیچ وجه عمدی نبود چرا که تغییر سیستم حکومتی نظامهای کهنه شرقی و روسیه فرایندی جهانی بود ولی عملکرد پاره ای از رادیکالهای مشروطه خواه کاملا بی تدبیری محض بود.  بی تدبیری از آن جهت که نتیجه عملکرد مشروطه خواهان در ایران قاجاری منتج به اقتدار شونیزم مرکزگرای باستانگرای فارسی دوره پهلوی و انتخاب فردی بی سواد به نام رضاخان برای سلطنت شد که تمام نتایج نسبی مشروطیت را از بیخ و بن برچید و برعکس عملکرد مشروطه خواهان عثمانی منجر به تشکیل دولت مدرن ترکیه امروزی با سیستم ترکی شد.
در آن زمان بعضی از شاهزادگان قاجاری چون اضمحلال دولت را می دیدند شروع به اقداماتی کرده « در منزل عضدالملک ریش سفید و رئیس طایفه قاجاریه جمع و طرد شش نفری را که گوئی نفوذی مستقیم در شاه جوان دارند خواستار شدند.
معلوم است زبان رسمی ایران فارسی است ولی همه میدانند که پادشاهان بر علیه تمایل عمومی! غالبا به زبان ترکی صحبت می کنند. همچنین همه بخوبی می دانند که در دربار هر یک از سلاطین قاجاریه، دسته قوی از آذربایجانی ها بوده و هست. در مطبوعات اروپا غالبا راجع به اطرافیان تبریزی مظفرالدینشاه که مردم را برعلیه خود واداشته اند می نوشتند. شاه حالیه ( محمدعلیشاه ) هم که در تبریز بدنیا آمده و بزرگ شد و مدت یازده سال تمام در این ایالت بزرگ به سمت ولایت عهد فرمانروایی کرده عده ای را از آنجا همراه خود آورده است...»
۴ شهریور ۱۴۰۵

« خاطرات ن.پ. مامونتوف (بمباران مجلس شورای ملی در سال 1326 هجری قمری، حکومت تزار و محمدعلیشاه،)، ترجمه شرف الدین قهرمانی به کوشش همایون شهیدی، تهران گزارش فرهنگ و تاریخ، 1380، ص: 344»
https://t.me/melikzadeh

دو حمله بزرگ روسها به ایران:
جنگ یکروزه ارتش رضاخانی ، مقاومت دوازده ساله قشون قاجاری
( به مناسبت هشتاد و پنجمین سالگرد اشغال ایران توسط روسیه و انگلیس در سال ۱۳۲۰ش)

دکتر توحید ملک زاده

https://t.me/melikzadeh

یکی از شگردهای تاریخی دستگاههای تبلیغاتی پهلوی ها علیه دولت قاجاریه، تبلیغات شکست فتحعلیشاه و فرزندش عباس میرزا در برابر قشون روس می باشد که البته اصل مطلب درست است ولی علل آن و چگونگی مقاومت اهالی آذربایجان همراه با قشون قاجاریه که عمدتا باز هم  ترکان آذربایجان بودند به عمد مغفول مانده است.
واقعیت این است که دولت روسیه برای رسیدن به آبهای گرم به مناطق مابین دریای خزر و دریای سیاه لشکرکشی کرده که متاسفانه ارامنه و گرجی های تبعه دولت قاجاریه با این قوای متجاوز همراهی کرده که منجر به جنگهای گسترده بین ایران دوره قاجاریه و روسیه تزاری گردید. در این جنگها سپاه عباس میرزا در جنگهای اچمیادزین و ایروان پیروز شد ولی متاسفانه در جنگ اصلاندوز شکست خورد. در جنگهای ده ساله ای که بین طرفین رخ داد اگرچه قشون قاجاریه شجاعت بسیاری نشان داد ولی النهایه با عقد پیمان گلستان جنگهای ده ساله طرفین پایان یافت.
سیزده سال بعد با تصرف سرزمینهای دیگری از آذربایجان بدست روسها،  با برپایی قورولتای عظیم سلطانیه  که مجمع مشورتی برای جنگ با روسها بود، دومین جنگ بزرگ مابین قشون قاجاریه و روسها برای بازپس گیری اراضی اشغالی توسط روسها ، شروع شد که این دوره از جنگها دو سال طول کشید. در این جنگها متاسفانه بنا به علل مختلفی ، روسها با تصرف تبریز، اردبیل، مرند، اورمیه، خوی، سلماس تا اطراف میانه رسیدند و شاه و اهالی آذربایجان با پرداخت صدها کرور جریمه با انعقاد معاهده تورکمنچای توانستند روسها را به شمال رود ارس برگردانند. از آن زمان مرز بین دو دولت، رود ارس منظور شد. نتیجه جنگهای بین دولت مدرن روسیه با دارا بودن قوای منظم و پیشرفته با دولت سنتی و بدون قشون منظم قاجاریه در دستگاههای تبلیغاتی پهلوی بی عرضه گی قاجاریه و زن بارگی فتحلیشاه تلقی گردید گو اینکه در آن زمان دنیای مشرق زمین از نظر سازو برگ نظامی در وضعیت خوبی بود و فقط قاجارها مخالف پیشرفت بودند.
در سوم شهریور 1320 دولت شوروی از دو محور جلفا و آستارا به طرف آذربایجان سرازیر شدند. قبل از همه امرای ارتش به تهران فرار کردند.بجز مقاومت تا سرحد شهادت تعداد شمار مرزبان، ارتش رضاخانی که به اصطلاح بانی ایران مدرن و ارتشی مدرن تلقی می شود نتوانست حتی یک هفته در مقابل ارتش روس مقاومت کند و شالوده ارتش ایران در عرض چند روز اولیه کاملا نابود شد. علیرغم این شکست، هیچ شخص حقیقی و حقوقی در ایران این قضایا را شکست نمی داند و هیچ کتاب تاریخ معاصر ایران به علل این شکستها در دوره رضاخانی نپرداخته است. و حتی همچون جنگ چالدران کسی مراسمی، یادبودی برای این شکست و شهدای آن برپا ننموده است.
حال بایستی پرسید مقاومت 12 ساله دوره قاجاریه در برابر روسها شرافتمندانه بود یا شکست یکروزه ارتش رضاخانی در برابر روسها!!!
 
۱ شهریور ۱۴۰۵

https://t.me/melikzadeh

شماره 12 ( تابستان 1405) مجله بین المللی « مطالعات تاریخ آذربایجان و ترک» منتشر شد.
لینک مقالات:
www.azerturkhistory.ir

صاحب امتیاز، مدیرمسئول و سردبیر: دکتر توحید ملک زاده
به زبانهای ترکی، فارسی و انگلیسی، منتشره از اورمیه
شماره مجوز پروانه انتشار وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی: 94214
برای دریافت هر یک از مقالات از سایت www.azerturkhistory.ir وارد شوید.
مجله آماده دریافت و چاپ مقالات علمی- پژوهشی نویسندگان و محققین محترم در چارچوب سیاستهای فصلنامه می باشد.

1- دیلمقان/ دیلمان مرکز ولایت سلماس دوره قاجاریه- دکتر توحید ملک زاده
2- يكان و سولدوزون «دورگه Dürg » کندي سؤزونه بير آچيقلاما- بهرام اسدی
3- نامم عاشق حسین جوان است- رضا همراز
4- بررسی چگونگی و علل وقوع جنگ تحمیلی نقده در 31 فروردین 1358- عیسی یگانه
5- ريشه شناسي و وجه تسميه خوي= مهران بهاری
6- موضوع نام آذربایجان (نظریه اوغوز)- سیف الدین آلتایلی
7- «اورمی جگرگوشۀ آذربایجان ... دریای آتش و خون»: نگاهی اجمالی بر گزارشاتِ جریدۀ تجدد از تهاجم مسیحیان به غربِ آذربایجان - دکتر شهرام پناهی خیاوی
8- وجه تسمیه روستای بالو Balo/ بالوو Balov / بَلوو Bəlov از توابع شهر اورمیه- فرهاد جوادی
9- سیرِ حرکت تفکر ملّی ترکان آذربایجان و ایران از مشروطه تا کنون و تاثیر آن در شناخت شخصیتهای تاریخی، با مطالعه موردی "صمد بهرنگی"- اسماعیل جفرلی
10- نطقلر و میتینگ لر: آذربایجان دموکرات فرقه سی و پیشه ورینین رهبرلیگی- علی صدیقی نهر

www.azerturkhistory.ir



https://t.me/melikzadeh

İran- Urmiye’den ( Batı azerbaycan eyaleti) Uluslararası "Azerbaycan ve Türk Tarihi Araştırmaları" Dergisinin 12. Sayısı Azərbaycan Türkcəsi, Türkiye Türkçesi, farsca ve İngilizcə makalelerle aşağıdaki linkten yayınlandı.

https://www.azerturkhistory.ir/?lang=en
Sorumlu Müdür ve Editör: Dr. Tohid Melikzade
Diller: Azərbaycan Türkcəsi, Türkiye Türkçesi , Farsça ve İngilizce, Urmiye'den yayınlanmaktadır.
Dergi, yazarların ve araştırmacıların saygıdeğer bilimsel araştırma makalelerini, dergi politikaları çerçevesinde kabul etmeye ve yayınlamaya hazırdır.
1- Dr.Tohid Melikzade . "Dilməqan – Qacarlar Dövründə Səlmas Vilayətinin Mərkəzi"Farhad Javadi
2- Bəhram Əsədi- "Yekan və Dürgə coğrafi adlarının mənalarının araşdırılması"
3- Riza Həmraz- Adım Aşıq Hüseyn Cavandır
4- İsa Yeganə- Nəqədə Müharibəsinin 20 Aprel 1979-cu İldə Baş Vermə Səbəbləri və Şəklinin Tədqiqi
5- Mehran Bahari- "Xoy" Sözünün Etimologiyası və Adlanma Səbəbi
6- Doç. Dr. Seyfettin ALTAYLI- AZӘRBAYCANIN ADI MÖVZUSU (OĞUZ TEORİSİ)
7- Dr. Şəhram Pənahi-Xiyavi - Urmiya, Azərbaycanın Ciyərparçası... Od və Qan Dənizi": Təcəddüd Qəzetinin Xristianların Qərbi Azərbaycana Hücumu Haqqında Məruzələrinə Qısa Bir Baxış
8- Farhad Javadi- Urmiya şəhərinin Balov//Bəlov kənd adının etimologiyası: Toponimik, mifoloji və tarixi-etimoloji tədqiqat
9- İsmail Caferli -Azerbaycan ve İran Türklerinin Milli Bilinc Hareketinin Aşamaları, Meşrute Devriminden Günümüze Kadar
10- Əli Sadiqi Nəhr- Nitqlər və mitinqlər: Azərbaycan Demokrat Firqəsi və Pişəvərinin rəhbərliyi
https://www.azerturkhistory.ir/?lang=en



https://t.me/melikzadeh

مصدق و آذربایجان

دکتر توحید ملک زاده

https://t.me/melikzadeh

تا قبل از تغییر سیستم ایالتی ایران به ییستم متمرکز دولتی یعنی گذار به دوره پهلوی، آذربایجان گل سرسبد ایالات ایران بود. ولیعهد در تبریز می نشست و چون پادشاه در تهران فوت می کرد، مینی دربار ولیعهد در تبریز، پس از انتقال به تهران به دربار کل ممالک محروسه تبدیل می شد.
آغاز قرن بیستم و تحولات جهانی تغییرات سیستم حکومتی در روسیه، عثمانی، اروپا و ژاپن به ممالک محروسه ایران هم رسید و گل سرسبد ممالک محروسه یعنی آذربایجان سردمدار این تغییرات گردید.
نظام ایالتی ولایتی، تغییر رژیم استبدادی به مشروطیت، ایجاد مطبوعات غیر دولتی بعنوان رکن اساسی دموکراسی، تشویق ایجاد مدارس جدید و موسسات نوین اداری، همه و همه به مساعی طبقه ائلیت آذربایجان تقدیم هموطنانش شد ولی از آنجایی که مردم مناطق دیگر چندان اطلاعی از نظام سیاسی آن روز اروپا و جهان نداشتند بنابراین درکی همچون آذربایجانیان نداشتند. متاسفانه با فتح تهران توسط ایلات بختیاری و مردمانی از شمال کشور، نسخه آذربایجانی مشروطیت پیچیده نشد و آذربایجانی جماعت از چرخه بازتعریف نظام اداری و سیاسی حتی فرهنگی کشور بازماند.
از جنگ اول جهانی دیگر آذربایجان ولیعهدنشین نشد و والیانی از تهران به تبریز فرستاده شد.افرادی چون مخبرالسلطنه قاتل شیخ محمد خیابانی و در نهایت محمد مصدق السلطنه ( دکتر محمد مصدق بعدی) از خانواده قاجار. وی از اسفند ۱۳۰۰ تا تیر ۱۳۰۱ والی آذربایجان بود و در مجامع ترکی و محافل آذربایجانی به ترکی صحبت می کرد.
وی از مخالفان جدی انقراض قاجاریه بود و چون تحصیل کرده دکترای حقوق در اروپا بود به شوونیسم اعتقادی نداشت.
مصدق مخالف حکومت خودکامه محمدرضاشاه بود و عقیده داشت نظام شاهی در ایران بایستی براساس سییتم مشروطه فقط بایستی سلطنت کند نه حکومت. در دوران اختلافات وی و جبهه ملی کل افراد ضدشاه حول وی گرد آمده بودند.اهالی ضد شاه اذربایجان نیز که به تازگی از وقایع حکومت ملی آذربایجان و پیشه وری گذر کرده بودند نیز از حامیان وی بودند. هزاران نفر از دموکراتهای دوران خیابانی و پیشه وری از حامیان وی بودند.
در دوره مصدق از فشار بر زبان ترکی و آذربایجانیان روشنفکر کاسته شد و شهریار توانست برای اولین بار کتاب حیدربابایه سلام خود را چاپ و منتشر کند.
با خروج مذهبی ها و حزب توده از جبهه مصدق، این جبهه ضعیف شد و بالاخره شاه توانست بار دیگر تلاشهای دموکراتیک طلبانه ایرانیان را که از دوران مشروطیت الی خیابانی و پیشه وری از آذربایجان شروع شده بود را در ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ در تهران سرکوب کند.
برای اطلاع بیشتر رجوع کنید به کتاب
گذشته چراغ راه آینده است.
۲۸ مرداد ۱۴۰۵

https://t.me/melikzadeh

واقعیتهای جنگ چالدران
مابین دو خاندان ترک صفوی و عثمانی

دکتر توحید ملک‌زاده

https://t.me/melikzadeh

۲۳ آگوست اول شهریور را سالروز جنگ‌ بزرگ چالدران قید کرده اند. قبل از پرداختن به این موضوع لازم است نکاتی درباره دو دولت خاندانی صفوی و عثمانی نکاتی گفته شود. حتما مطلعید که در قرون وسطی کشوری وجود نداشت بلکه سرزمینی وجود داشت که متعلق به افرادی بود که در راسش سلطان و یا شاه بود. قلمرو این شاهان بیشتر با زور بازو سبب می شد که وسعت این سرزمین بزرگ و کوچک بشود. اطاعت رعایا از سلطان و شاه واجب بود و اگر شخصی، دسته ای از اطاعت سلطان و عقاید و مذهب و دینشان سرباز می زد با سختترین وجهی سرکوب می شد.
در سرزمین عثمانی گروهی از مردمانی زندگی می کردند که اعتقادات خاص مذهبی داشتند که از سنت شریعت اسلام رایج در دنیای اسلام متفاوت بود. رگه هایی از تشیع امروزین، دینهای قدیم، اعتقادات باطنی، حروفی، صوفی گری و غیره در عقیده وجود داشت که متشرعین سنی آن را بدعت می دانستند.اما اینان خودشان را علوی میدانستند که بزرگانشان را دده می گفتند. در میانشان احکام دینی را نه ملاها و نه مفتیان انتقال می دادند بلکه دده ها این وظیفه را برعهده داشتند. دده ها در دنیای ترک نقش برجسته ای داشتند. یکی از مشهورترین دده های دنیای ترک، دده قورقود بود. به هر حال علویان قلمرو عثمانی از قوانین موضوعه اسلام سنی تبعیت نمی کرده و خلاف آن رفتار می کردند حتی مالیات، هدیه و هر چه که دستشان می آمد به اردبیل می فرستادند که شیخ صفی الدین اردبیلی در آنجا خانقاهی داشت همچون درگاه مولانا در قونیه.تمام شاهان و سلاطین از امیرتیمور گرفته تا اوزون حسن و سلاطین عثمانی ارادت فراوانی به وی داشتند و کار درگاه شیخ صفی هر روز گسترده تر می شد.فرزندان وی نیز جانشینان وی شده و به تدریج با افزایش ثروتشان به فکر حکمرانی هم افتادند.شیخ جنید پدربزرگ شاه اسماعیل اولین خاندان صفوی بود که به جنگ علیه شاهان همجوارش از جمله شیروانشاهیان پرداخت. وی در این جنگ که به زعمش غزا بود شکست خورد و کشته شد.پسرش شیخ حیدر با تاسی از پدرش دستجات جنگجو را متشکلتر و منظمتر کرد و همچون پدر به غزا پرداخت و بدست شیروانشاهیان و آق قویونلوها کشته شد. سلطان یعقوب در تبریز زن و سه پسرش از جمله اسماعیل میرزا را تبعید کرد.دستجات قیزیلباش به دور وی جمع شده و وی را به اردبیل آوردند.همزمان به مریدان ترک وی در آنادولو نیز اطلاعرسانی کردند و هفت هزار ترک علوی به قشون وی پیوست. در سال ۹۰۳/۱۵۰۱ اسماعیل میرزای ۱۴ ساله با غلبه بر الوندمیرزای آق قویونلو با قیزیلباشها وارد تبریز پایتخت آذربایجان شد و مذهب تشیع را مذهب رسمی حکومتش اعلان کرد.با قدرت گرفتن علویان و صوفیان در آذربایجان، مریدان این طرز اعتقاد دسته به دسته آنادولو و سرزمینهای عثمانی را ترک کرده، به آذربایجان آمدند.از دست دادن این حجم از نیروی انسانی برای سلطان عثمانی بسیار گران بود. بنابراین سلطان سلیم به سخت گیری های قبلیش افزود و به قلع و قمع علویان سرزمینش پرداخت. وی آنها را ستون پنجم شاه اسماعیل می دانست.مخالفت شاه اسماعیل با مذهب تسنن، لعن خلفای سه گانه، اذان گفتن برخلاف اعتقاد اهل تسنن و دهها عمل سبب شد تا فتوای شیخ الاسلام و مفتیان عثمانی علیه «اردبیل اوغلو اسماعیل» صادر شود و سلطان سلیم را وادار به اجرای آن نمود. نامه نگاریهای دو سلطان ترک جالب بود.جواب نامه ترکی شاه اسماعیل را سلطان سلیم به فارسی جواب می داد و به نامه های فارسیش به ترکی. لباس زنانه را شاه اسماعیل به سلطان سلیم می فرستاد و لباس درویش و کشکول را سلطان سلیم به شاه اسماعیل. در چنین روزی در سال ۹۲۰ قمری قوای دو سرکرده ترک در دشت چالدیران در شمال خوی به هم رسیدند.محل دقیق این جنگ تثبیت نشده است.نتایج این جنگ برای شاه اسماعیل بسیار سخت بود:قلمرو خود در شرق آناطولی به مرکزیت دیاربکر(پایتخت اوزون حسن) را دائما و آذربایجان تا پایتختش تبریز موقتا از دست داد. چندین هزار نفر از مریدانش کشته شدند و افسردگی شدیدی وی را گرفت و نقل است تا پایان عمر نخندید. نام پسرش را هم القاص گذاشت تا از عثمانیان قصاص بگیرد.شاه اسماعیل در ۳۷ سالگی وفات نمود و در بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی دفن شد.اما سلطان سلیم علاوه بر آذربایجان و آناطولی، شامات، مصر و حجاز را هم ضمیمه خاک خود کرد و به مقام خلافت دنیای اسلام رسید.

۲۷ مرداد ۱۴۰۵

https://t.me/melikzadeh

نقشه آذربایجان روی صفحه ای از طلا در کاخ رضاخان

دکتر توحید ملک زاده

https://t.me/melikzadeh

سلیمان بهبودی یکی از محرمترین افراد به خانواده رضاخان در خاطرات خود به نقشه آذربایجان روی صفحه ای از طلا در کاخ رضاخان اشاره کرده می نویسد:
« سابقا بنده در داخل کاخ صندوقخانه ای ایجاد کرده بودم که هر چه تقدیم شده بود از اشیای طلا و نقره در آن صندوقخانه نگاهداری می شد. مثل نقشه آذربایجان روی صفحه ای از طلا که روی آن مرکز شهرها با تخمه برلیان یا زمرد مشخص شده بود.» ( رضاشاه، خاطرات سلیمان بهبودی ، شمس پهلوی  و علی ایزدی، به اهتمام غلامحسین میرزا صالح ، پاییز 1372، ص: 339)
این لوح زرین که به احتمال قوی در دوره قاجاریه ساخته شده بود سر از صندوقخانه رضاخان در می آید. ولی موضوع مهم دیگر سرنوشت این نقشه زرین است.
سوال اینجاست که این صفحه طلایی الان کجاست؟

۲۶ مرداد ۱۴۰۵

https://t.me/melikzadeh 
                         

قيام بابک علیه اعراب بنی عباس در آذربايجان
   https://t.me/melikzadeh
دکتر توحید ملک زاده

   پدر بابک را مردي روغن فروش از مداين نوشته اند که با مادر بابک از آذربايجان وصلت کرد و بابک ثمره اين ازدواج شد. گرچه قیام بابک عليه مأمون عباسي را سال ۲۰۱ ق نوشته اند ليکن نخستين بار قيام خرميان از سال ۱۶۲ﻫ . ق ثبت شده است.خرميان طايفه اي از باطنيان بودند و «آنان عقيده داشتند که سازمانهاي اجتماعي که بر پايه عدم تساوي مالي و ظلم و اجحاف مبتني است آفريده مبداء تاريکي يا اهريمن است و تبليغ مي کردند که با سازمانهاي ظالمانه بايد فعالان مبارزه کرد.»( تاريخ ايران ، ترجمه كشاورز ، ص ۱۹۲)
   بابک با تصرف قلعه هاي اطراف در کوههاي کليبر در آذربايجان مبارزه علني خود را شروع کرده بطوريکه پس از سه سال از قيام بابک ، در سال ۲۰۴ ﻫ . ق لشگري به سرداري يحيي بن معاذ از طرف خليفه براي دفع وي روانه قلعه بذ شد.
   بابک با قواي مسلح خود به جنگ وي رفت و يحيي را شکست داد. در اين لشگريان گروهي از سواران ترک آسياي ميانه که به مرکز خلافت اسلامي آمده بودند ديده مي شد.
   يکسال بعد در سال ۲۰۵ ﻫ . ق خليفه،عيسي بن محمد بن خالد را به جنگ بابک فرستاد و در جنگي که بين اين دو لشگر افتاد عيسي شکست سختي خورد.با اين شکست اعراب، دامنه نفوذ بابک افزايش يافت.
   حملات قواي خليفه تقريباً هر سال ادامه داشت . در سال ۲۰۶ هـ .ق. دوباره خليفه عيسي بن محمد بن ابي خالد را به جنگ فرستاد ولي وي شكست خورده عقب نشست .
   در سال ۲۰۸ هـ .ق. علي بن صدقه معروف به زريق حكومت آذربايجان يافت و مأمور دفع بابك شد و شكست خورد. پدر وي صدقه چند سال پيش اورميه را به اشغال خود در آورده بود و سپس به شهرهاي مجاور از جمله سلماس حمله كرده و جزو قلمرو حكومت خود درآورده بود . دامنه حكومت وي از جنوب به موصل نيز مي رسيد.
   بدين ترتيب هر لشكري كه از سوي خلافت بغداد مأمور دفع بابك مي شد شكست خورده و گهگاهي از سردارانش كشته مي شد.
   در هر حال آغاز مأموريت افشين ( لقب حکومتی ‌در منطقه ماورالنهر) در جنگ با بابك را سال ۲۲۰ هـ . ق . نوشته اند. در طي جنگهايي كه گذشت مردان و زنان بيشماري از هر دو طرف كشته شد. مأموران خليفه طرفداران بابك را به جرم زنديقي به قتل مي رساندند
   جنگ مستمر افشين با بابك را حدود ۳ سال نوشته اند و در سال ۲۲۳  هـ . ق . بود كه «بذ قالاسي» مركز حكومت بابك با حيله به تصرف افشين در آمد و بابك دستگير و در نهايت بابك كشته شد.
   پس از تصرف بذ، خليفه، طي فرماني افشين را حاكم آذربايجان قرار داد :
   « من، المعتصم بالله خليفه عباسي، آذربايجان را به حيدربن كاوس افشين سپهسالار بزرگ خود و درهم كوبنده بابك وا مي گذارم.»
   سكوت مورخين عرب دوره اسلامي و اتهام وي به بي ديني ، اشتراك در زن و … و عدم توجه به جزئيات اين امر بزرگ قابل توجه است. چرا كه اين دامنه دارترين شورش و درعين حال نزديكترین محل قيام مسلحانه به مركز خلافت اسلامي شمرده مي شد كه خليفه توانايي كافي براي سركوب آنرا نداشت.
   كشته هاي اين جنگ بحدي بود كه مورخين نيز در آن اختلاف دارند. طبري و ابن اثير شمار آنها را دويست و پنجاه هزار و پانصد تن برآورد كرده اند و در عوض مسعودي ۵۰۰ هزار تن تخمين زده است.
   ۲۴ مرداد ۱۴۰۵
  
https://t.me/melikzadeh