تاسیس بنیاد زبان و ادبیات ترکی، شوخی یا جدی؟

دکتر توحید ملک زاده
https://t.me/melikzadeh

تمدن اسلامی علاوه بر زبان عربی، زبان ترکی را نیز بال و پر داد و از چین تا مصر گسترش داد. دیوانها، نوشتجات علمی، ادبی، فلسفی، خوشنویسی اشعار ترکی، کتیبه ها و خلاصه تمام مظاهر تمدن اسلامی علاوه بر عربی با زبان ترکی نیز بیان می شد. چه بسیار سلاطینی که جز ترکی زبانی نمی دانستند و جزو سیف الاسلام دنیای اسلام بودند. اصولا غرب نیز از طریق ترکان با دنیای اسلام آشنا شد و قرائت ترکی از تمدن اسلامی را یاد گرفت.ورود ترکان به جنگهای صلیبی، و سپس به بالکان و لشکرکشی تا نزدیکی های وین آغاز کینه اروپایی ها از ترکان شد و این کینه در مطالعات علوم انسانی این جماعت نهادینه شد.
از آغاز قرن ۲۰ همچون علوم طبیعی در علوم انسانی نیز شاهد انکشافاتی عظیم بودیم. این دوران مصادف با اواخر سلطنت مظفرالدینشاه قاجار و در حقیقت انقلاب مشروطیت بود.
در آن هنگام آذربایجان قرائتی از مشروطیت بود که با ایلیاتی های بختیاری و مناطق مرکزی ایران متفاوت بود. آذربایجانی دموکراسی برای کل ممالک محروسه می خواست ایلیاتی های بختیاری و مرکز ایران حاکمیت فرهنگی بر کل ایران. و در نهایت با کمال ناباوری ترکان ایران کتک صداقت خود را خورده، کیش مات شدند.
این کیش مات در ایران مصادف بود با جنگ جهانی اول و تشکیل دولت-ملتهای نه تنها خاورمیانه بلکه اروپا و کل حهان. با کودتای فرهنگی علیه گفتمان ترکی، تاریخ، ادبیات، زبان و فرهنگ ترکی از تاریخ و ادبیات و فرهنگ «ایران نو » بزور زدوده شد و ترکانی که بیش از هزار سال بر قلمرو جغرافیایی ایران حکومت هم سیاسی و هم فرهنگی داشت انکار شدند. ترکان از دایره ایرانیان خارج شدند و در کتب تاریخی وزیران به اصطلاح خردمند ایرانی پادشاهان ترک را هدایت نمودند. در همان هنگام ترکی آذربایجانی در آذربایجان شمال ارس به صورت رسمی در مدارس و دانشگاهها تدریس شد و در ایران دوره پهلوی نه تنها برای تحصیل آن مانع شد بلکه برای تکلم به ترکی در مدارس نیز جریمه برقرار گردید.
هر چقدر دنیا در مطالعات تورکولوژی، تاریخ ترکان و زبان ترکی رو به پیشرفت می رفت، در ایران نیز به همان اندازه مانع ایجاد می شد.
.با وقوع انقلاب اسلامی در سال ۵۷، متفکرین و محققان آذربایجانی، مکتب وارلیق را ایجاد کردند که استارت تحقیقات تورکولوژی در ایران پس از ۶۰ سال بود. در عرض این ۴۷ سال محققین آذربایجانی برای تدریس علمی زبان ترکی هر چقدر خواهش و تمنا کردند، دانشجویان هر چقدر طومار امضا شده ارسال نمودند، ایرانشهری های به ظاهر طرفدار فرهنگ ایرانی نفوذی در سیستم تصمیم گیری کشور جواب سربالا دادند.هر رئیس جمهوری آمد وعده تدریس زبان مادری داد و بنیاد فرهنگ و ادب آذربایجان تاسیس نمود ولی چه سود که بنای تاریخ و فرهنگ ایران را فروغی ها، رضازاده شفقها و که ها و که ها براساس انکار زبان و فرهنگ ترکی گذاشته بودند. اینها حتی از سخنان محمد قزوینی که عنوان علامه هم یدک می کشید نیز درس نگرفته بودند. قزوینی موقعی که در استانبول در دوران جنگ جهانی اول با دریایی از کتب تاریخی ترکی روبرو می شود از اینکه خودش و بی شمار افرادی به عناد از یادگیری زبان ترکی طفره می رفتند احساس شرمندگی می کرد.
و اما در باره بنیاد زبان ترکی:
زبان ترکی با تمام لهجه هایش در جهان کاملا سیستماتیک شده و در زمره زبانهای جهانی هوش مصنوعی قرار گرفته است بنابراین در صورت تاسیس این بنیاد
۱. اداره آن بایستی در دست هیئت علمی خواهد بود که تحصیلات لیسانس، فوق لیسانس و دکترای آنها زبان و ادبیات ترکی از دانشگاههای معتبر باشد چرا که قبلا می دیدیم اداره امور بنیاد فرهنگ و ادب آذربایجان را به سیاسیون ورشکسته داده می شد تا علاوه بر اینکه کاری انجام ندهند حداقل دفترکاری با چای و قهوه برای خود و اطرافیانشان داشته باشند.
۲.مطالعات آن بایستی هماهنگ با مطالعات تورکولوژی جهانی باشد و از اختراع زبان جدید نظیر فاذری و غیره پرهیز شود.
۳.بودجه کافی ردیف دار دولتی برای اداره آن در نظر گرفته شود.
و در آخر اینکه اجازه بازبینی کلی به نگاه تاریخی و زبانی ترکی در دانشگاهها و سرفصل دروس آن خصوصا تاریخ و ادبیات داده شود.
اول مهر ۱۴۰۵
https://t.me/melikzadeh