حیوان‌گزیدگی یک ترومای نافذ با ریسک بالای عفونت پلی‌میکروبیال و بیماری‌های زئونوز است. این راهنما بر اساس گایدلاین‌های معتبر بین‌المللی (CDC, IDSA, NHS) تنظیم شده است.
۱. ارزیابی اولیه و اقدامات فوری
▪️ شست‌وشوی زخم: محل گزش را فوراً با آب و صابون یا محلول پوویدون-آیودین رقیق شده به مدت ۱۵-۲۰ دقیقه شست‌وشو دهید. مطالعات حیوانی نشان داده‌اند که شست‌وشوی کامل به‌تنهایی احتمال هاری را به‌طور چشمگیری کاهش می‌دهد.
▪️دبریدمان: تخلیه کامل بافت مرده و اجسام خارجی ضروری است.
▪️بستن زخم: به جز زخم‌های صورت (به دلیل مسائل زیبایی)، زخم‌های ناشی از گربه و پانکچرهای عمیق را باز نگه دارید تا خطر عفونت کاهش یابد.
۲. پروفیلاکسی آنتی‌بیوتیکی
✔️آموکسی‌سیلین-کلاوولانات آنتی‌بیوتیک خط اول برای پوشش فلور دهانی (پاستورلا، استافیلوکوک، استرپتوکوک) و پاتوژن‌های پوستی است.
✔️ بزرگسالان: آموکسی‌سیلین-کلاوولانات ۸۷۵/۱۲۵ میلی‌گرم، خوراکی، هر ۱۲ ساعت (یا ۶۲۵ میلی‌گرم هر ۸ ساعت) برای مدت ۳ روز (پروفیلاکسی) یا ۵ روز (درمان).
✔️ کودکان: آموکسی‌سیلین-کلاوولانات با دوز ۵۰ میلی‌گرم/کیلوگرم (بر اساس جزء آموکسی‌سیلین)، خوراکی، تقسیم شده در ۲ نوبت، برای ۳-۵ روز.
🔻 در صورت آلرژی به پنی‌سیلین: داکسی‌سایکلین ۱۰۰ میلی‌گرم خوراکی هر ۱۲ ساعت (بزرگسالان)، یا کلیندامایسین + تری‌متوپریم-سولفامتوکسازول (TMP-SMX).
۳. پروفیلاکسی هاری (Post-Exposure Prophylaxis)
در هر گزشی که پوست را پاره کرده باشد و حیوان مشکوک یا ناشناس باشد، PEP هاری ضروری است.
▪️ایمونوگلوبولین هاری انسانی (HRIG):
✔️ دوز: ۲۰ واحد بین‌المللی به ازای هر کیلوگرم وزن بدن، برای تمام سنین (شامل کودکان).
✔️ روش تزریق: تمام دوز یا حداکثر حجم ممکن، مستقیماً داخل و اطراف زخم تزریق شود. باقی‌مانده در صورت وجود، به صورت عضلانی (IM) در ناحیه‌ای دور از محل تزریق واکسن (معمولاً کوادریسپس یا دلتوئید) تجویز گردد.
✔️ زمان: یک بار، ترجیحاً در روز صفر (همراه با اولین واکسن). تا روز ۷ قابل تجویز است؛ پس از آن اندیکاسیون ندارد.
▪️واکسن هاری:
✔️ پروتکل استاندارد: ۱ میلی‌لیتر عضلانی در روزهای ۰، ۳، ۷ و ۱۴ (در صورت نقص ایمنی، دوز پنجم در روز ۲۸).
✔️ افراد با سابقه واکسیناسیون: فقط ۲ دوز یادآور در روزهای ۰ و ۳ (بدون HRIG).
۴. پروفیلاکسی کزاز
وضعیت واکسیناسیون کزاز بیمار را ارزیابی کنید. در زخم‌های آلوده یا حیوان‌گزیدگی، در صورت تردید یا سابقه ناقص:
✔️توکسوئید کزاز (Td/Tdap): یک دوز یادآور عضلانی.
✔️ایمونوگلوبولین کزاز (TIG): در زخم‌های پرخطر (مثل گزش‌های عمیق یا آلوده به خاک و مدفوع) و سابقه واکسیناسیون نامشخص، ۲۵۰ واحد عضلانی (در بزرگسالان، دوز ۵۰۰ واحد نیز برای زخم‌های عفونی توصیه شده است).
منابع:
· CDC – Rabies Post-exposure Prophylaxis Guidance (2026)
· NCBI Bookshelf (StatPearls) – Animal Bites (2026)
· NHS Scotland Formulary – Bites (2026)
· Minnesota Department of Health – Rabies PEP Regimen (2025)
@MEDJUU