عقرب‌گزیدگی در اغلب موارد خفیف و محدود به درد موضعی است؛ اما برخی گونه‌ها، به‌ویژه Hemiscorpius lepturus در ایران، می‌توانند موجب مسمومیت سیستمیک، همولیز، آسیب کلیه و اختلالات قلبی‌عروقی شوند.
ارزیابی اولیه
✔️ ابتدا راه هوایی، تنفس و گردش خون را بررسی کنید. علائم حیاتی، سطح هوشیاری، اشباع اکسیژن و وضعیت قلبی‌عروقی را پایش کنید.
علائم مسمومیت شدید شامل: درد و ادم پیشرونده، تعریق شدید، استفراغ مکرر، ترشح بزاق، بی‌قراری، تاکی‌کاردی یا برادی‌کاردی، افزایش یا کاهش فشارخون، آریتمی، ضعف عضلانی، اختلال بلع، کاهش سطح هوشیاری، ادم ریه، شوک، همولیز و آسیب حاد کلیه.
✔️آزمایش‌ها در موارد متوسط و شدید CBC، قند، اوره و کراتینین، الکترولیت‌ها، AST/ALT، بیلی‌روبین، LDH، CK، آزمایش ادرار، PT و PTT.
در صورت شک به همولیز، Hb، بیلی‌روبین، LDH و رتیکولوسیت به‌صورت سریال بررسی شوند. ECG در بیماران دارای علائم سیستمیک ضروری است.
▪️اوردر پیشنهادی
✔️Admission + Continuous Monitoring
✔️IV Access × 2
✔️ در صورت هیپوکسمی O₂، با هدف SpO₂ ≥94%
✔️مایعات وریدی NaCl 0.9% بر اساس وضعیت همودینامیک؛ از تجویز بیش‌ازحد مایع، خصوصاً در ادم ریه، اجتناب شود.
✔️برای درد: Paracetamol 1 g PO/IV q6h PRN حداکثر ۴ گرم در روز در فرد بالغ سالم.
✔️محل گزش با آب و صابون شسته شود و اندام در وضعیت مناسب قرار گیرد. از برش‌دادن، مکیدن محل گزش، سوزاندن و روش‌های سنتی خودداری شود.
✔️آنتی‌ونوم در مسمومیت سیستمیک یا موارد شدید، آنتی‌ونوم اختصاصی باید هرچه سریع‌تر و بر اساس گونه عقرب، نوع فرآورده و پروتکل منطقه‌ای تجویز شود.
Scorpion Antivenom → طبق بروشور فرآورده و پروتکل مرکز
دوز آنتی‌ونوم بین فرآورده‌های مختلف یکسان نیست؛ بنابراین نباید یک دوز ثابت را برای تمام بیماران تجویز کرد.
✔️هنگام تزریق، اپی‌نفرین و تجهیزات درمان آنافیلاکسی باید آماده باشند.
✔️پرازوسین، پرازوسین عمدتاً در سندرم اتونومیک ناشی از برخی گونه‌های عقرب، به‌خصوص Mesobuthus tamulus، مورد استفاده قرار گرفته است و نباید به‌صورت روتین برای تمام عقرب‌گزیدگی‌ها تجویز شود.
✔️در بیمار دارای فشارخون بالا و علائم اتونومیک شدید، در صورت تطابق با پروتکل مرکز:
Prazosin 0.5 mg PO
پس از شروع، بیمار از نظر افت فشارخون، به‌ویژه افت فشارخون وضعیتی، به‌دقت پایش شود.
✔️ادم ریه و شوک در ادم ریه: اکسیژن، حمایت تنفسی و در صورت نیاز لوله‌گذاری و تهویه مکانیکی.
❌از تجویز بی‌رویه مایعات اجتناب شود.
✔️در شوک: احیای همودینامیک و در صورت عدم پاسخ مناسب، وازوپرسور و انتقال به ICU.
🔺 در Hemiscorpius lepturus، حتی با علائم موضعی محدود نیز باید احتمال همولیز و آسیب کلیوی را در نظر گرفت. CBC، Hb، بیلی‌روبین، LDH، کراتینین و آزمایش ادرار به‌صورت سریال بررسی شوند.
نکته : وجود علائم سیستمیک، اختلال قلبی‌عروقی، تنفسی، عصبی، همولیز یا آسیب کلیه، بیمار را در گروه مسمومیت شدید قرار می‌دهد و نیازمند بستری، پایش دقیق و درمان اختصاصی است.
منابع: WHO، مطالعات مربوط به Hemiscorpius lepturus و مرورهای سیستماتیک درمان عقرب‌گزیدگی.
@MEDJUU