گاباپنتین آنالوگ GABA است، اما مستقیماً روی گیرنده‌های GABA اثر نمی‌کند. با اتصال به α2δ زیرواحد کانال‌های کلسیمی وابسته به ولتاژ، آزادسازی نوروترنسمیترهای تحریکی را کاهش می‌دهد.
1. کاربردها
🔹 درد نوروپاتیک
از گزینه‌های خط اول در بسیاری از دردهای نوروپاتیک، از جمله:
Postherpetic neuralgia
Diabetic peripheral neuropathy
سایر neuropathic painها
در گایدلاین NICE، گاباپنتین در کنار amitriptyline، duloxetine و pregabalin از درمان‌های اولیه درد نوروپاتیک است.
🔹 صرع
به‌عنوان درمان کمکی در focal-onset seizures با یا بدون secondary generalization استفاده می‌شود.
🔹 کاربردهای دیگر
در fibromyalgia، اضطراب، insomnia و برخی دردهای مزمن به‌صورت off-label استفاده شده، اما شواهد اثربخشی بسته به بیماری متفاوت است.
2. دوز بزرگسالان
Postherpetic neuralgia
روز اول: 300 mg یک‌بار
روز دوم: 300 mg هر 12 ساعت
روز سوم: 300 mg هر 8 ساعت
سپس بر اساس پاسخ و تحمل افزایش می‌یابد.
دوز معمول هدف: 900–1800 mg/day در 3 دوز منقسم
Focal seizures
شروع معمول: 300 mg سه بار در روز
دوز نگهدارنده معمول: 300–600 mg سه بار در روز
دوز بر اساس پاسخ، تحمل و عملکرد کلیه تنظیم می‌شود.
3. عملکرد کلیه
گاباپنتین عمدتاً بدون متابولیسم کبدی قابل‌توجه از طریق کلیه دفع می‌شود.
بنابراین در renal impairment باید دوز کاهش یابد. در سالمندان نیز کاهش GFR می‌تواند موجب تجمع دارو و سمیت CNS شود.
4. عوارض شایع
Somnolence
Dizziness
Ataxia
Fatigue
Peripheral edema
اختلال هماهنگی حرکتی
تاری دید یا diplopia
افزایش وزن
خواب‌آلودگی و سرگیجه می‌توانند توانایی رانندگی و کار با ماشین‌آلات را مختل کنند.
5. عوارض مهم
⚠️ Respiratory depression
خطر در موارد زیر بیشتر است:
مصرف همزمان opioidها
سایر CNS depressantها
سالمندان
بیماری‌های تنفسی
renal impairment
⚠️ سایر عوارض جدی
افزایش افکار یا رفتار خودکشی و واکنش‌های حساسیتی شدید مانند DRESS، آنژیوادم و آنافیلاکسی نادر ولی مهم هستند.
6. تداخلات مهم
مصرف همزمان با opioidها می‌تواند sedation و respiratory depression را افزایش دهد. Morphine نیز می‌تواند غلظت گاباپنتین را افزایش دهد.
7. قطع دارو
❌ پس از مصرف مداوم، به‌خصوص با دوز بالا، ناگهانی قطع نشود.
قطع سریع می‌تواند باعث اضطراب، بی‌قراری، insomnia، nausea، sweating و سایر علائم withdrawal شود و در بیماران مبتلا به epilepsy خطر seizure را افزایش دهد.
کاهش دوز باید تدریجی و متناسب با دوز، مدت مصرف و شرایط بیمار انجام شود.
8. سوءمصرف و وابستگی
اگرچه خطر سوءمصرف نسبتاً پایین است، misuse و dependence ممکن است رخ دهد؛ به‌خصوص در افراد دارای سابقه substance use disorder و مصرف همزمان opioidها.
9. نکات کاربردی
🔸 در درد نوروپاتیک، از دوز پایین شروع و تدریجی افزایش دهید.
🔸 در صورت عدم پاسخ، افزایش بی‌هدف دوز انجام ندهید و گزینه‌هایی مانند duloxetine، amitriptyline یا pregabalin را در نظر بگیرید.
🔸 در CKD، دوز را بر اساس عملکرد کلیه تنظیم کنید.
🔸 در سالمندان، خطر dizziness، ataxia، falls و sedation بیشتر است.
🔸 در مصرف همزمان opioidها، benzodiazepines یا سایر CNS depressants احتیاط بیشتری لازم است.
✔️ جمع‌بندی
گاباپنتین در برخی دردهای نوروپاتیک و focal seizures مؤثر است، اما داروی ضد درد عمومی محسوب نمی‌شود.
سه نکته:
1️⃣ تنظیم دوز بر اساس عملکرد کلیه
2️⃣ توجه به sedation و respiratory depression، به‌خصوص همراه opioidها
3️⃣ عدم قطع ناگهانی پس از مصرف مداوم
منابع
FDA. Neurontin (gabapentin) Prescribing Information. 2025.
NICE. Neuropathic pain in adults: pharmacological management (CG173).
NICE. Epilepsies in children, young people and adults (NG217).
Evoy KE, et al. Misuse of Pregabalin and Gabapentin: A Second Systematic Review Update. Drugs. 2026;86:1365–1378.
Nwankwo A, et al. A comprehensive review of the typical and atypical side effects of gabapentin. Pain Practice. 2024;24:1051–1058.
@MEDJUU