... نگاهی به آثار این دوره [دوره‌ی صفوی] نشان می‌دهد که فراوانی رفت‌وآمد بین ایران و هند و اقامت طولانی گروه بزرگی از شعرای ایرانی در آن سامان سبب شد تا دل‌تنگ کشورشان شوند و حدیث «حب‌الوطن من الإیمان» را که تا آن زمان به‌طور عمده مختص زادگاه‌شان و در مواردی متوجه عالم اسلام یا عالم ملکوت بود، به کشورشان ایران اطلاق کنند.
[...]
در اواخر دوره‌ی صفوی (شاید برای نخستین‌بار) حدیث حب‌الوطن از معنی محلی خود (محل تولد یا اقامت) فراتر رفت و کل کشور ایران را شامل شد. تلاش برای تبدیل کاربرد وطن از محل تولد به وطن ملی در سال 1255ش. (1876م.) وقتی صورت گرفت که یک روزنامه‌ی دوزبانه به‌نام «وطن» در روز 5 فوریه به‌زبان فارسی و فرانسه منتشر شد. سرمقاله‌ی اصلی روزنامه در تشریح عنوان انتخابی خود نوشته بود: «ما وطن را به‌این خاطر به‌عنوان نام روزنامه برگزیده‌ایم که وطن‌پرستی عالی‌ترین فضیلت است، اما در ایران در وهله‌ی نخست به‌معنی عشق به محل تولد می‌باشد؛ در صورتی که کاربرد فراگیر آن به‌معنی عاطفه نسبت به پادشاه، احترام به قوانین و نمادهای ملت و فرمان‌بُرداری از قواعد حکومت است.»
احمد اشرف، هویت ایرانی از دوران باستان تا پایان پهلوی، ترجمه و تدوین حمید احمدی، ص179
#ایرانیات
@m_stigmata