جنگی در کار نیست

در آغاز، دو نکته بایسته است: تیتر کامل این یادداشت «جنگ همه‌جانبه‌ای در کار نیست» می باشد. دوم، منظور برپایی جنگ از سوی آمریکای تحت ریاست دونالد ترامپ است. اسرائیل نتانیاهو در این باره، تا حدودی با کاخ سفید ترامپ زاویه پیدا کرده است. ولی چرا به اغلب احتمال جنگ‌ همه جانبه ای رخ نخواهد داد؟

۱. معامله‌گر برنده‌ساز
ترامپ بیش از آنکه جنگ طولانی و پرهزینه را بپسندد، به الگوی فشار حداکثری + معامله تمایل دارد؛ الگویی که آن را در پرونده‌های ونزوئلا، گرینلند، پاناما و حتی فشار بر اعضای ناتو برای افزایش هزینه‌های دفاعی می‌توان دید.
۲. ارزانم آرزوست
به گمانم جنگ تمام‌عیار با جمهوری اسلامی بسیار گران تمام خواهد شد. چنین هزینه ای برای تقریبا همه دموکرات ها و بخشی از جمهوری خواهان و حتی پایگاه ماگا قابل قبول نیست.
۳. تلفات انسانی
تلفات نیروهای آمریکایی، به‌ویژه در یک جنگ طولانی، از پرهزینه‌ترین متغیرهای سیاسی برای هر رئیس‌جمهور آمریکا به ویژه ترامپ‌ است.
۴. پکن و مسکو
روسیه و چین با گسترش جنگ موافق نیستند و هر دو می‌توانند هزینه‌های ژئوپلیتیک ی و اقتصادی آن را افزایش دهند. کشورهای عربی نیز یکدست نیستند؛ ولی بیشتر آنها، حتی اگر با تضعیف تهران موافق باشند، از جنگی فراگیر که ثبات متطقه را تهدید کند، سودی نمی‌برند.

برآورد من تا امروز ۹ شهریور( اول اکتبر ۲۰۲۶)، این است: احتمال وقوع جنگ تمام‌عیار ــ یعنی تهاجم زمینی گسترده، اشغال یا تلاش برای نابودی کامل توان نظامی ایران، اندک و شاید ناچیز است.
آنچه محتمل‌تر به نظر می‌رسد، ترکیبی از اینهاست:
تشدید تحریم‌ها و فشار اقتصادی؛حملات محدود و هدفمند به تأسیسات هسته‌ای، فرماندهی و پایگاه‌های موشکی؛جنگ سایبری و اطلاعاتی؛فشار دریایی و هوایی؛
استفاده از نیروهای نیابتی و شبکه‌های منطقه‌ای؛و سرانجام، تلاش برای کشاندن تهران به مذاکره از موضع قدرت.

ولی دو خطر جدی می‌تواند این محاسبه را برهم بزند:
۱. خطای محاسباتی یا حادثه
یک حمله موشکی ایران به پایگاه آمریکایی، اقدام اسرائیل که آمریکا را ناخواسته وارد میدان کند، یا اثبات دخالت ایران در حادثه پایگاه فیر‌فورد، می‌تواند زنجیره‌ای از واکنش‌ها ایجاد کند. درباره فیر‌فورد، مقام‌های بریتانیایی و آمریکایی از احتمال دخالت یک عامل خارجی سخن گفته‌اند،  تهران هر گونه دخالت را رد کرده است.
۲. منطق «حداکثر فشار»
اگر ترامپ به این نتیجه برسد که فشار اقتصادی و نظامی محدود نتیجه نداده است، ممکن است پله‌پله سطح خشونت را افزایش دهد؛ بدون آنکه از ابتدا قصد جنگ تمام‌عیار داشته باشد.

پس به گمانم پرسش اصلی امروز این نیست که «آیا آمریکا به ایران حمله می‌کند؟» بلکه این است که آیا واشنگتن می‌تواند فشار را تا آستانه جنگ بالا ببرد، بدون آنکه از آستانه جنگ عبور کند؟
به گمانم، دستکم تا امروز، استراتژی ترامپ بیشتر بر همین مرز حرکت می‌کند: فشار برای معامله، نه جنگ برای جنگ.
#یدالله_کریمی_پور
#karimipour_k