✅ قسمت دوم پاسخ :

🔹 شیخ طوسی بعد از تصریح به وثاقت علاء بن رزین بیان میکند که ایشان کتابی داشته است که از این کتاب چهار نسخه به دست شیخ طوسی رسیده است و هر نسخه روای خاص خودش را دارد :

👈 ثقة جليل القدر، له كتاب، و هو أربع نسخ

1⃣ (منها) رواية الحسن بن محبوب، أخبرنا به الشيخ المفيد رحمه الله عن أبي جعفر ابن بابويه عن أبيه، و محمد بن الحسن عن سعد بن عبد الله عن أحمد و عبد الله ابني محمد بن عيسي، و أحمد بن أبي عبد الله البرقي، ويعقوب بن يزيد، و محمد بن الحسين بن أبي الخطاب، والهيثم بن أبي مسروق عن الحسن بن محبوب عن العلاء

2⃣ (ومنها) رواية محمد بن خالد الطيالسي، أخبرنا به ابن أبي جيد عن ابن الوليد عن الصفار عن محمد بن خالد الطيالسي عنه، وأخبرنا به الحسين بن عبيد الله عن ابن بابويه عن أبيه عن علي بن سليمان الزراري الكوفي عن محمد بن خالد عن العلاء بن رزين القلا

3⃣ (ومنها) رواية محمد بن أبي الصهبان، أخبرنا به ابن أبي جيد عن ابن الوليد عن سعد، والحميري عن محمد بن أبي الصهبان عن صفوان عنه

4⃣ (ومنها) رواية الحسن بن علي بن فضال، أخبرنا به ابن أبي جيد عن ابن الوليد عن
سعد، والحميري عن أحمد بن محمد عن الحسن بن علي بن فضال عنه، و قال ابن بطة العلاء بن رزين أكثر رواية من صفوان بن يحيي

📚 فهرست شیخ طوسی صفحه 114

☑️ این نسخ ظاهرا با هم تفاوت‌های زیادی داشته است چرا که اگر این چهار نسخه کاملا شبیه هم بودند و یا اختلاف جزئی با هم داشتند میبایست شیخ طوسی میگفت چهار طریق به کتاب علاء دارد همان‌گونه که شیوه‌ی ایشان این چنین است اما وقتی سلسله سند خود به هر نسخه جداگانه بیان میکند یعنی این نسخ با هم اختلاف دارند .

✅ روایتی که در کتاب بصائر الدرجات نقل شده است از نسخه‌ی اول است ( راوی آن ابن محبوب است )

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى عَنِ اَلْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ وَ اَلْحَجَّالِ عَنِ اَلْعَلاَءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ: لاَ تَبْقَى اَلْأَرْضُ بِغَيْرِ إِمَامٍ  ظَاهِرٍ
📚 بصائر الدرجات في فضائل آل محمد علیهم السلام ج ۱، ص ۴۸۶

⁉️ سوال : روایت شیخ صدوق از کدام یک از این نسخ است ؟!
آیا روایت شیخ صدوق از همان نسخه‌ی ابن محبوب است ؟!

✅ پاسخ : روایت شیخ صدوق از هیچ کدام از نسخ بالا نیست چرا که شیخ صدوق این روایت را از کتاب علاء بن رزین نقل نمیکند؛ بلکه از خود کتاب محمد بن مسلم راوی اصلی نقل میکند :

أَبِي رَحِمَهُ اَللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اَللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ اَلْحِمْيَرِيُّ عَنِ اَلسِّنْدِيِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ اَلْعَلاَءِ بْنِ رَزِينٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ: لاَ تَبْقَى اَلْأَرْضُ بِغَيْرِ إِمَامٍ ظَاهِرٍ أَوْ بَاطِنٍ

⁉️ سوال : چگونه متوجه شدیم که این روایت از کتاب محمد بن مسلم است نه از کتاب علاء بن رزین ؟!

✅ پاسخ : زیرا شیخ صدوق این روایت را از السندی بن محمد نقل میکند؛ سندی بن محمد از راویان کتاب علاء بن‌ رزین نیست بلکه کتاب محمد بن مسلم را به واسطه‌ی علاء بن رزین روایت میکند :

▫️ له كتاب يسمى الأربع مائة مسألة في أبواب الحلال والحرام. أخبرنا أحمد بن علي قال: حدثنا ابن سفيان، عن حميد قال: حدثنا حمدان القلانسي قال: حدثنا السندي بن محمد، عن العلاء بن رزين، عنه به.
📚نجاشی صفحه‌ی 324

✅ بنابراین هر کجا سندی از علاء بن رزین از محمد بن مسلم باشد یعنی روایت از کتاب محمد بن مسلم است .
و هر کجا روایت از یکی از چهار راوی بالا باشد یعنی از کتاب علاء بن رزین که چهار نسخه دارد نقل شده است .

⁉️ کدام یک از احادیث بالا معتبر‌تر است ؟

✅ علاء بن رزین روایات ‌کتاب خودش را از محمد بن مسلم گرفته است اما کتابش نسخ متعدد دارد .
👈 اما روایت شیخ صدوق از خود منبع اصلی یعنی کتاب محمد بن مسلم است؛ بنابراین روایت شیخ صدوق معتبر تر است .

🆔 @javaheralklam