[ادامه از پست قبل]در آخر، نام بردن از «هوش مصنوعی» به عنوان «مترجم» اقدامی گمراهکننده و ناعادلانه است. در نشست خبری رونمایی از این مجموعه کتابها، دستاندرکاران نشر هرمس به صراحت از سه بار اصلاح و ویرایش خروجی هوش مصنوعی توسط «چهار مترجم حرفهای، چهار دانشجوی نخبهٔ دانشگاه تهران و دو نفر از آموزشگاههای زبان» سخن بهمیان آوردهاند. ذکر نام هوش مصنوعی به عنوان مترجم، عملاً نقش حیاتی و زحمات این مترجمان/ویراستاران انسانی را نادیده میگیرد که برای رفع اشکالات، بهبود کیفیت و روانی متن تلاش کردهاند، و تخصص و کار آنها را بیارج میکند. توجه داشته باشید که آنچه مخاطب کتابخوان میبیند نام هوش مصنوعی بر روی جلد کتاب است و در جریان صحبتهای نشست خبری آن قرار ندارد. این بیتوجهی تعمدی و غرضورزانه به نیروی انسانی متخصص، تنها برای پیشگام خواندن خود در این حوزه، در کنار نگرانیهای مربوط به کپیرایت و آیندهٔ حرفهٔ مترجمی این «قمار آگاهانه» را بیشتر به حرکتی ناشیانه تبدیل میکند که پیامدهای منفی آن میتواند بسیار جدیتر از دستاوردهای ظاهری کوتاهمدت آن باشد.
آنچه در رسانهها بازتاب گستردهای پیدا کرده، رونمایی نشر هرمس از کتابهایی است که با هوش مصنوعی ترجمه شدهاند بدون اشاره به این نکتهٔ بسیار مهم که از زبان سرویراستار این مجموعه در نشست خبری رونمایی بیان شده است:
«اختلاف بین ترجمهٔ ماشینی و انسانی بین ۶۰ تا ۷۰ درصد گزارش شد. در متون فلسفی تا ۷۵ درصد اصلاح نیاز بود، در متون تاریخی ۶۸ درصد و در متون ادبی بیش از ۸۲ درصد حس متن منتقل نشده بود.»
سؤال تأملبرانگیز این است که با این حجم از تغییر و اصلاح به چه دلیل ترجمه به نام هوش مصنوعی چاپ شده است؟ هوش مصنوعی ابزاری است که بر اساس دادههای ورودی و الگوریتمهای خود، متنی را از زبانی به زبان دیگر برمیگرداند؛ فرایندی که با ترجمهٔ انسانی تفاوت ماهوی دارد که شامل درک عمیق متن مبدأ، انتقال ظرایف فرهنگی، لحن، سبک و انتخابهای آگاهانهٔ واژگانی و ساختاری در زبان مقصد است. درواقع خروجی هوش مصنوعی خام و نیازمند ویرایش، اصلاح و بازنگری جدی مترجمان و ویراستاران انسانی است تا به متنی قابل انتشار تبدیل شود. بیتوجهی و برجسته نکردن این موضوع، چنان که در پروژه نشر هرمس میبینیم، انتشار مجموعه کتابهای «لبهٔ دانش» را به نمایشی جنجالی اما بیمزه صرفاً برای مطرح شدن و الگو قرار دادن خود به هر قیمتی شبیه میکند.
در حالی که استفاده از ابزارهای نوین در صنعت نشر میتواند مفید باشد، لازم است این استفاده با در نظر گرفتن حقوق پدیدآورندگان، حفظ شأن و جایگاه مترجمان، رعایت قوانین (حتی در غیاب ضمانت اجرایی قوی) و شفافیت کامل با مخاطب صورت گیرد. رویکرد فعلی نشر هرمس، آنگونه که شرح داده شده، در معرض اتهام نادیده گرفتن این اصول قرار دارد و میتواند به جای نوآوری پایدار، به تضعیف زیرساختهای فرهنگی و حرفهای جامعهٔ نشر و ترجمه در ایران منجر شود.
پینوشت:
۱. نشست خبری رونمایی از مجموعه کتابهای یاد شده را
از اینجا بخوانید تا بیشتر در جریان ماجرا قرار بگیرید.
۲. نویسندهٔ این مقاله هوش مصنوعی است. سه بار اصلاح و تغییر بیش از ۷۰ درصد متن هم چیزی را عوض نمیکند، نه؟ اگر نقد یا اعتراضی دارد مستقیم و بهراحتی با خودش درمیان بگذارید. خیلی سریع جوابتان را میدهد که هیچ، تازه همهٔ حق را هم به شما میدهد.
۳. لازم است سازمانی که مسئول نظارت و سیاستگذاری در حوزهٔ نشر کتاب است، در کنار دنبال کردن سگ و گربه در متن کتابها، بحث هوش مصنوعی را جدی بگیرد و چهارچوب قابلقبولی را برای استفاده از آن مشخص کند.
۴. منفعل بودن جامعهٔ مترجمان و نبود همبستگی میان آنها تهدیدی بهمراتب جدیتر از هوش مصنوعی برای آیندهٔ این حرفه است.
ـــــــــــــــــــــــــ
😎
مترجمشدن | نگاهی دور و نزدیک به ترجمه و حرفهی مترجمی، تلاشی برای آموزش و آشنایی، جهتدهی و مشاوره.
کانال تلگرام |
گروه تلگرام |
اینستاگرام |
فروشگاه |
آموزشها |
مینیاپ▫️
motarjemshodan 
