لحظه نیوتنی ایران؟

■ وقتی فردی مسیری را طراحی میکند، شرکتی شبکه های ارتباطی اش را در بازار جدید شکل میدهد، و دولتی زیربناهای اصلی توسعه کشور را پایه ریزی میکند، لحظه "بیکاری کنترل شده" (Controlled Idleness) فرا میرسد که باید، آرام تر شد و اجازه داد تا نوآوری ها، به مرور جوانه بزنند. این، هنر مکثِ عمدی است در موسیقی پُرهیاهوی زندگی و کار؛ لحظه ای است که نه تولید میکنیم و نه مصرف. اینجا، لحظه زیبای به بطالت گذراندن، لحظه هیچ کاری نکردن است.

■ این همان لحظه ای است که اسحاق نیوتن، پس از سالها مطالعه و فکر، برای زمانی مشخص از دایره وظیفه خارج شد، در زیر درختی نشست و هیچ کاری نکرد. نظریه گرانش، حاصل هنر کار کردن و سپس، هنر بیکاری کنترل شده بود. ایده salesforce.com (رتبه اول در ارایه بهترین محصولات نرم افزاری ۲۰۲۵) در یک جلسه سطح بالا به ذهن مارک بنیوف (Marc Benioff) نرسید. بنیوف مدتها فکر کرد و کار کرد و سپس در یک تعطیلات یک ماهه، عامدانه خودش را بیکار کرد و شبکه های اجتماعی را بالا و پایین نکرد، تلفنش را خاموش کرد و هیچ کتابی نخواند و درست در همین زمان مرده، ایده شرکت جدید به ذهنش رسید. سپس دوباره وارد چرخه شد: کار و تفکر و پس از آن، بیکاری کنترل شده.

■ در جامعه ما، دایما مشغول کار بودن، ضرورت زندگی کردن است در درون بحرانها. لحظه نیوتنی، لحظه ای است پس از برنامه ریزی و اقدام. پس از انجام کار درست با تمرکز و دقت، باید عامدانه لحظه ای پا پس کشید و به هنر کارنکردن کنترل شده میدان داد؛ لحظه ای که کمتر (کارکردن)، بیشتر (بهره وری داشتن) است. لحظات به ظاهر مرده (مثل پیاده روی، نشستن طولانی در سکوت یک پارک یا در موسیقی موزونِ یک ساحل خلوت، لحظات در صف اتوبوس و مطب پزشک منتظر ماندن و...) میتوانند لحظاتی نیوتنی باشند.

■ در تکاپوی فردی در زندگی روزمره، باید قدری مکث کردن را آموخت و به ذهن و محیط فرصت داد. ما در مقام یک ملتِ کهن، در هیات یک جمع متنوع، مکث هایی را تجربه کرده ایم (مثل دهه اخر پیشامشروطه و یک دهه بعد از ۱۳۳۲) و در همین زمان های به ظاهر مرده تاریخ مان، فرصت طرح و اجرای ایده های جدید در مرحله بعد (مثل مشروطه و توسعه شتابان دهه ۱۳۴۰) را پیدا کردیم. در تعطیلات تاریخ است که کتاب تاریخ به آستانه ورق خوردن میرسد. ما نمیدانیم امروز در کدام قسمت تاریخ نشسته ایم اما اگر فکر ما در درون لحظه اکنون مان در بن بست است، تاریخ بن بست ندارد. شاید آیندگان، روزی در مورد سالهای به ظاهر مرده امروز، بگویند که آن سالها، لحظات نیوتنی بودند برای امروز ما.

✏سعید عطار/ققنوس
https://t.me/iransaeedattar