🔺️ سالمندی انتخابی؛ بازتعریف پیری در گفتمان ارتباطات سلامت

✍ روشنک عاطفی‌منش، دکترای علوم ارتباطات، دبیر گروه ارتباطات سلامت #انجمن_ایرانی_مطالعات_فرهنگی_و_ارتباطات

(بخش اول)
«هفته ملی سالمندان» به مانند تمامی مناسبت‌های انسانی ، معمولاً فرصتی فراهم است برای سخن گفتن و هشدار برای افزایش جمعیت سالمندان، بیماری‌های شایع دوران سالمندی، مراقبت، بازنشستگی و نیازهای اجتماعی این گروه. اما شاید یکی از مهم‌ترین پرسش‌هایی که کمتر مطرح می شود این است که ما چگونه درباره سالمندی حرف می‌زنیم و روایت ما از این دوران چه اثری بر چگونگی سالمند شدن ما دارد؟

سالمندی فقط یک واقعیت زیستی نیست؛ یک واقعیت اجتماعی و ارتباطی نیز هست. آنچه جامعه درباره سالمندی می‌گوید، آنچه رسانه‌ها تصویر می‌کنند و حتی واژه‌هایی که برای توصیف افراد سالمند به کار می‌بریم، در شکل‌دادن به نگرش ما نسبت به این مرحله از زندگی نقش دارد. در جامعه‌ای که جوانی یک سرمایه است و بر مدار انسان جوان، انواع تعاملات اقتصادی و تولید کالا و سرمایه رخ می‌دهد، مناسبات اجتماعی شکل می‌گیرد و دنیای رسانه و تبلیغات، جوان و جوانی را خطاب قرار می‌دهد، بی‌گمان پیری یک معضل یا به روایتی یک کاستی و نقصان جدی است.

سالمندی که عمدتاً با ضعف، بیماری، وابستگی، تنهایی و ازکارافتادگی تعریف می‌شود، به‌تدریج تصویری از سالمند را به نمایش گذاشته که در آن سالمند بیش از آنکه یک انسان صاحب انتخاب و تجربه باشد، فردی نیازمند مراقبت و درهم‌شکسته است که مطرود است و از معادلات و مناسبات اجتماعی و ارتباطی کنار گذاشته می‌شود و در مقابل، اگر سالمندی را مرحله‌ای از تداوم زندگی بدانیم، می‌توانیم درباره ظرفیت‌های آن برای یادگیری، مشارکت، ارتباط، تجربه، خلق کردن و معنا دادن به زندگی نیز صحبت کنیم. اینجاست که ارتباطات سلامت اهمیت پیدا می‌کند.

ارتباطات سلامت نه به‌مثابه یک رشته علمی و آکادمیک، بلکه ترکیب متنوعی از رشته‌ها و حوزه‌های زیستی و انسانی است که در بطن معضلات و پیچیدگی‌های سلامت جسمی و روانی انسان‌ها نقش‌آفرین است و رسالت آگاهی‌بخشی و اطلاع‌رسانی را بر عهده دارد. نقش رسانه و پیام در ارتباطات سلامت فقط انتقال اطلاعات پزشکی از متخصص به مخاطب نیست. در واقع، ارتباطات سلامت، در سطحی عمیق‌تر، به ساختن معنا درباره سلامت، بیماری، بدن، زندگی و انتخاب‌های ما کمک می‌کند. بنابراین روایت و شیوه گفت‌وگوی ما درباره سالمندی نیز بخشی از ارتباطات سلامت است.

مسئله فقط این نیست که به افراد بگوییم در دوران سالمندی چه بخورند، چه ورزشی انجام دهند یا چه آزمایش‌هایی را به‌طور منظم انجام دهند. پرسش مهم‌تر این است که آیا به آن‌ها برای انتخاب نوع زندگی در سال‌های بعد کمک می‌کنیم؟ آیا به بازاندیشی و بازتعریف مؤلفه‌های سالمندی برای نسل جدید سالمندان توجه می‌شود؟ این مقوله در قالب مفاهیم و اصول دانش پزشکی و یا حتی علوم انسانی محدود نمی‌شود و لازمه نگاه جامع، توجه و تمرکز بر چندلایه بودن موضوع سالمندی و نحوه مواجهه با این دوران است.

شکستن کلیشه‌ها و فاصله گرفتن از فقدان و انکار و جایگزین ساختن نوسازی و اصالت در کنار آمادگی‌های فردی، هوشمندی و فاعلیت، به‌گونه‌ای که هر فردی به روش انتخابی خود این دوران را تجربه کند، از جمله ضروریات این تحول است. بی‌تردید اینجاست که مفهوم «سالمندی انتخابی» می‌تواند اهمیت پیدا کند.

#پایگاه_دانش_انجمن_ایرانی_مطالعات_فرهنگی_و_ارتباطات
#یادداشت
#ارتباطات_سلامت

🇮🇷
🆔 @irancscahub