🔹 برای درک فشار فرهنگی و اجتماعی بر جامعه ایران در سده‌های نخست پس از سقوط ساسانیان، کتاب هشتم دینکرد یکی از زنده‌ترین اسناد و مدارک را فراهم می‌کند. دینکرد هشتم، کاتالوگ و فهرستی از محتوای کتاب اصلی اوستا را گزارش می‌کند. با مقایسه این فهرست با آنچه امروزه تحت عنوان اوستا در دست داریم؛ متوجه نابودی بخش بزرگی از این کتاب می‌شویم.

دینکرد هشتم، ۲۱ نسک، یا کتابِ اوستای اصلی را که در روزگار ساسانی و اوایل دوره اسلامی شناخته می‌شدند، توصیف می‌کند. این نسک‌ها طیف بسیار گسترده‌ای از موضوعات را دربرمی‌گرفتند؛ از جمله الهیات، کیهان‌شناسی، آموزه‌های زرتشت، اخلاق، آیین‌های دینی، قوانین مذهبی، مقررات اجتماعی، پزشکی، اسطوره‌ها و معادشناسی.

اوستایی که امروزه در اختیار داریم تنها بخشی از این مجموعه بسیار بزرگ‌تر است. برخی بخش‌های نسک‌های باستانی تا حد قابل توجهی باقی مانده‌اند. برخی نسک‌های دیگر تنها به صورت قطعاتی پراکنده، یا از طریق نقل‌قول‌ها و خلاصه‌هایی که در آثار متأخر زرتشتی آمده‌اند، به ما رسیده‌اند؛ و بسیاری از آن‌ها نیز تقریباً به‌طور کامل از میان رفته‌اند.

از این رو، کتاب هشتم دینکرد اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا می‌توان آن را نقشه‌ای از اوستای ازدست‌رفته دانست. این کتاب به ما نشان می‌دهد که مجموعه کهن متون زرتشتی بسیار گسترده‌تر از مجموعه متون آیینی، عبادی، حقوقی و اسطوره‌ای بود که امروزه از اوستا در دست داریم. هرچند توصیف‌های کوتاه دینکرد هشتم از اوستا نمی‌توانند جایگزین نسک‌های ازدست‌رفته شوند، ولی شواهدی بسیار ارزشمند برای بازسازی جهان فکری، دینی و فرهنگی زرتشتی‌ پیش از نابودی بخش بزرگی از سنت مکتوب آن در اختیار ما قرار می‌دهند.

نام برخی کسان که در حفظ دینکرد هشتم تا به زمان ما کوشیده‌اند:

- آذرباد پسر امید، نویسنده کتاب
- ماه‌ونداد پسر نرماه پسر بهرام مهراب، پایان دستنویس در روز دین از ماه تیر به سال ۳۶۹ یزدگردی (۴۱۱ هجری قمری- ۱۰۲۰ میلادی)
- مرزبان پسر اسفندیار، پایان رونویسی به سال ۷۰۷ یزدگردی (۷۳۸ هجری قمری- ۱۳۳۸ میلادی)
- شهریار پسر اردشیر، پایان رونویسی در روز هرمزد از ماه اسفند به سال ۸۶۵ یزدگردی (۹۲۱ هجری قمری- ۱۵۱۶ میلادی)

نخستین بند کتاب هشتم:
Spās Ohrmazd ud niyāyišn dēn māzdēsn ī Ĵud-dēw Ohrmazd dādestān!
سپاس اهورامزدا را، و نیایش دین مزدایی بیگانه با دیوان، بر حکم اهورامزدا!

در پایان بیشتر بخش‌ها، این بند تکرار می‌شود:
Ahlāyīh ast pāhlom ābādīh!
Ahlāyīh ast pāhlom ābādīh!
راستی برترین سعادت است!
راستی برترین سعادت است!

آخرین بند کتاب:
Abāg paĉēn rāyēnēd!
همراه با رونوشت پیش برید! (=روند تکثیر را ادامه دهید!)

#quote
🔸🔸
@philosophic_books
@homerbooks
@homerquotes