☘️ بررسی مستندات غلو و تصوف (12)

بررسی حدیث نبوی مشهور به قرب نوافل:
... مَا تَقَرَّبَ إِلَيَّ عَبْدٌ بِشَيْ‏ءٍ أَحَبَّ إِلَيَّ مِمَّا افْتَرَضْتُ عَلَيْهِ وَ إِنَّهُ لَيَتَقَرَّبُ إِلَيَّ بِالنَّافِلَةِ حَتَّى أُحِبَّهُ فَإِذَا أَحْبَبْتُهُ كُنْتُ‏ سَمْعَهُ‏ الَّذِي يَسْمَعُ بِهِ وَ بَصَرَهُ الَّذِي يُبْصِرُ بِهِ وَ لِسَانَهُ الَّذِي يَنْطِقُ بِهِ وَ يَدَهُ الَّتِي يَبْطِشُ بِهَا...
t.me/gholow/208
🔸چکیده:
- حدیث قرب نوافل و فراز «كُنْتُ‏ سَمْعَهُ‏ الَّذِي يَسْمَعُ بِهِ...» از اخباری است که صوفیان و عارفان متأخر برای عقایدی مانند وحدت وجود و عصمت اقطاب و ابواب خود فراوان به آن استناد کرده‌اند.

- در مقاله مفصلی آقای آذرخشی استفاده وحدت وجود از خبر را به خوبی نقد کرده، و آسیب‌های بسیار آرای امثال ابن عربی را نشان داده‌اند. (حدیث «قرب نوافل» درمنابع فریقین و بررسی تطبیقی رویکرد عرفا و محدّثان- پژوهشنامه قرآن و حدیث، ش7)

- اسناد این روایت در منابع فریقین غالباً خالی از اشکال نیستند. هم چنین در اسناد متعددی از فریقین فراز «کنت سمعه...» نیامده، اما طریقی عامی از ابوهریره و نیز چند طریق امامی حاوی فراز «کنت سمعه...» هستند. که فقط یکی از آ‌ن‌ها از طریق راویان توثیق شده است. هرچند برخی، در مورد این اسناد نیز، تأملاتی را مطرح کرده‌اند.

- شارحان فریقین وجوه بسیاری در معنای حدیث گفته‌اند، و برخی نیز استفاده‌های غلوآمیز از آن را نقد کرده اند. گرچه تعیین قطعی معنای خبر مشکل است، ولی قرائنی از متن و سیاق خود خبر و کلمات برخی از پیشینیان، مرجح معنای «شدت یاری الهی و تایید او» نسبت به مؤمن است.

- البته چه بسا بخشی از مقصود خبر هم به درک مؤمن برگردد؛ یعنی مؤمن به این درک می رسد که سمع و بصر و بطش و همه چیزش از خدا است. چه این‌که همیشه چنین نیست که خدا سمع و بصر و قدرت بیشتری به مؤمن بدهد. بلکه فراوان بنا بر مصالحی او را به بلایا گرفتار می سازد.

- این معنا که «خداوند مدبر عقل و جوارح مؤمن شود»، گرچه قابل تطبیق با الفاظ خبر است، ولی شواهد روشنی در ترجیح آن بر دیگر وجوه ارائه نشده است. اما حتی بنا بر ترجیح این وجه نیز استناد صوفیان به اطلاق خبری واحد و مجمل در مسأله ای کلامی مانند عصمت از چند جهت اشکال دارد. هم چنین مدعای ایشان از نظر مصداقی ملاک و معیار روشنی ندارد؛ زیرا به دلیل عقلی و نقل می دانیم که عصمت مطلقه جز با معجزه یا نص الهی ثابت نمی شود.

- در گزارش‌های برجامانده از جمعی از صوفیان متقدم در مورد معنای خبر نیز بیشتر بر معانی چون قضای حوائج، حفاظت در مشکلات و بلایا تأکید شده است. برخی نیز تقویت عقل و جوارح برای اطاعت خداوند را معنای خبر دانسته اند. و یا نگاهی نسبی به توفیق و تأیید الهی داشته اند.

📔 تفصیل مستندات مقاله
@gholow2