… به نظر میآید این خبر نیز صراحتی در انکار هرگونه مصداق مرتبط از کتب پیشین نداشته باشد. نخست اینکه پاسخ مطرح شده گویا پاسخی به ادعایی فراتر از سیاق است. چون عبارت کلی «فَسْئَلوا أهْلَ الذِّكر» در سایۀ سیاق، اولاً ناظر به بشر بودن انبیای پیشین است که پاسخ صحیح اهل کتب در این باره، دعوت به دینشان نیست. پس این احتمال مطرح میشود روایت تطبیق کلی «فَسئَلوا أهْلَ الذِّكر» را بر یهود و نصاری که مستلزم مرجعیت آنان است رد کرده است. بعید نیست همسو با مرجعیت یهود و نصاری در آستانۀ ظهور اسلام، این گمانۀ تأیید مرجعیت از سوی قرآن تا عصر محمد بن مسلم نزد برخی بوده است. این مرجعیتبخشی و پیروی از اهل کتاب در آیاتی از قرآن نهی شده است:
- يا أيُّها الَّذينَ آمَنوا إنْ تُطيعوا فَريقاً مِنَ الَّذينَ أوتوا الْكِتابَ يَرُدّوكُمْ بَعْدَ إيمانِكُمْ كافِرين (آل عمران: 100)
تفسیر پیشنهادی ما از روایت محمد بن مسلم مطابق آیۀ اخیر است. استناد جدا از سیاق همۀ روایات شیعی به «فَسئَلوا أهْلَ الذِّكر» نیز وجه یادشده در رد نگاهی متفاوت در قبال این فراز فارغ از سیاق را ممکن و محتمل میسازد.
نکتۀ دیگر اینکه بر فرض تطبیق الذکر بر کتب آسمانی، باز میتوان در اینکه اهل این کتب چه نسبتی با اهل کتاب مصطلح (یهود و نصاری) دارد سخن گفت. ولی این در بحث ما ضروری نیست.
حال گذشته از قطعیت یا عدم تطبیق ذکر بر کتب آسمانی پیشین، آیا این فرض منافاتی با روایات تأویلی اهل بیت (ع) دارد؟
به نظر میآید این تأویل فراسیاقی مخالفتی با ظاهر ابتدایی آیه ندارد؛ زیرا در استناد تأویلی مصداقی برای فراز «فَسْئَلوا أهْلَ الذِّكْرِ إنْ كُنْتُمْ لا تَعْلَمونَ» ارائه شده که کاملاً بیتکلف و همسو با تعابیر است. از طرفی شأن صدور یک امر حکیمانه (که در اینجا فراز «وَما أرْسَلْنا مِنْ قَبْلِكَ إلا رِجالًا نوحي إليهم» و دیگر آیات و روایات مرتبط شأن نزول بر میآید)، منافاتی با آن ندارد، امر متحمل معنای کلی، بتواند بر مصادیقی فراتر از مورد صدور اولیه تطبیق شود. در این فضا، تطبیق «اهل الذکر» بر «اهل بیت» در «از اهل الذکر بپرسید اگر نمیدانید» در عرف زبان پذیرفتنی است، و با صحت روایات، این تطبیق تأیید میشود. (نیز نگر: تجری، «نقد و بررسی آرای مفسران در تحلیل و تفسیر روایات آیه اهل الذکر»، ۱۳۹۴ش.)
بنابراین فراسیاقی بودن یک تأویل لزوماً به معنای مخالفت با سیاق و ظاهر نیست، و این وجه مستلزم امور نامستندی مانند انقطاع فراز از سیاق یا نسخ معنا (نگر: هادیلو و نجارزادگان، «بررسی و ارزیابی وجوه جمع بین روایات «اهل الذکر» و سیاق آیات در دیدگاه مفسران»، ص47-48) نیست.
در این زمینه، نیز، نگر: گونهشناسی روایات تاویل باطن
@Gholow2
Post #3276
784