مغولستان، اگرچه شریک تجاری بزرگ کانادا نیست، اما به‌عنوان دموکراسی بی‌دریایی میان روسیه و چین، با سیاست «همسایه سوم» روابط متنوعی با کانادا، ایالات متحده، ژاپن و اروپا برقرار کرده و در استراتژی هند و آرام کانادا که بر صلح، تاب‌آوری، زنجیره‌های تأمین و سرمایه‌گذاری در مواد معدنی بحرانی متمرکز است، نقش مهمی ایفا می‌کند. روابط دو‑جانبه از ارتقای شراکت جامع در ۲۰۲۳، مشارکت در تمرینات نظامی مانند KHAAN QUEST و امضای توافق‌نامه حمل‌ونقل هوایی برای پروازهای مستقیم، تا همکاری در استخراج معدن اوی‌تولگویی و برنامه‌های «معدن پایدار» گسترش یافته است. مقاله تأکید می‌کند که کانادا باید مغولستان را به‌عنوان شریک کلیدی همسایهٔ سوم در طرح اقدام استراتژیک خود شناسایی کرده و گفت‌وگوی اختصاصی درباره مواد معدنی بحرانی و سرمایه‌گذاری راه‌اندازی کند تا تنوع‌سازی اقتصادی و امنیتی را تقویت نماید.
نوشته براین ویلفرت، ۱ اکتبر ۲۰۲۶
مغولستان شریک تجاری عمده‌ای برای کانادا نیست؛ اما تجارت تنها معیاری برای ارزیابی ارزش یک رابطه است. این کشور دهه‌هاست که بین روسیه و چین می‌چرخد و در مسیر رقابت قدرت‌های بزرگ، درس‌ها و فرصت‌های مهمی برای کانادا به ارمغان می‌آورد؛ فرصتی برای تنوع‌بخشی به اقتصاد و روابط خود.
در سخنرانی سپتامبری‌اش به مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک، رئیس‌جمهور مغولستان خورلسوخ اوخنا (Khurelsukh Ukhnaa) بر چندجانبه‌گرایی، صلح و همکاری بین‌المللی تأکید کرد.
سؤال پیش روی کانادا این است که مغولستان در استراتژی هند و آرام ما چه جایگاهی داشته باشد.
مغولستان و استراتژی هند و آرام کانادا
استراتژی هند و آرام کانادا که در سال ۲۰۲۲ راه‌اندازی شد، حول پنج هدف می‌چرخد: ترویج صلح، تاب‌آوری و امنیت؛ گسترش تجارت، سرمایه‌گذاری و استحکام زنجیره‌های تأمین؛ سرمایه‌گذاری در مردم؛ ساختن آینده‌ای پایدار و سبز؛ و تقویت نقش کانادا به‌عنوان شریک فعال و درگیر در هند و آرام.
مغولستان تقریباً در تمام این اهداف تقاطع دارد.
کانادا پیش از این جایگاه مغولستان را در رویکرد هند و آرام خود به رسمیت شناخته است. در سال ۲۰۲۳، دو کشور رابطه خود را به «شراکت جامع» ارتقا دادند؛ دستاوردی که اوتاوا در گزارش‌های مربوط به استراتژی هند و آرام خود برجسته کرد. کانادا همچنین در تمرینات نظامی در مغولستان شرکت کرده است، از جمله KHAAN QUEST و PACIFIC AIRLIFT RALLY.
اما این رابطه شایستگی توجه بیشتری را دارد؛ دلیل آن از جغرافیا آغاز می‌شود.
جغرافیای استراتژیک
مغولستان یک دموکراسی بدون دسترسی به دریا است که بین روسیه و چین قرار دارد و مرز زمینی دیگری ندارد. این وضعیت جغرافیایی واقعیت‌های اقتصادی خاصی را تحمیل می‌کند. در سال ۲۰۲۵، حدود ۸۹ درصد از صادرات مغولستان به چین می‌رفت و چین تقریباً ۴۱ درصد از واردات آن را تأمین می‌کرد. روسیه یک‌چهارم دیگر واردات مغولستان و بیش از ۹۴ درصد واردات نفتی آن را فراهم می‌کرد.
به همین دلیل، مغولستان نمی‌تواند به‌سادگی از هر یک از همسایگان خود جدا شود.
به جای آن، از طریق «سیاست همسایه سوم»، مغولستان روابطی عمدی با کشورهایی فراتر از روسیه و چین برقرار کرده است؛ از جمله کانادا، ایالات متحده، ژاپن، کره‌جنوبی و شرکای اروپایی.
چالش‌های عملی این سیاست آشکار می‌شوند.
در سال ۲۰۱۶، مغولستان با وجود اعتراض پکن، اجازه داد دالای لاما به کشور سفر کند. چین پس از آن هزینه‌های جدیدی برای حمل‌ونقل کالاها در یک گذرگاه مرزی مهم اعمال کرد و جلسات دوطرفه را به تعویق انداخت. سپس مغولستان برای ترمیم روابط با پکن گام برداشت.
روسیه محدودیت متفاوتی ایجاد می‌کند.
از زمان حمله روسیه به اوکراین، مغولستان عموماً در قطعنامه‌های مجمع عمومی سازمان ملل که به سرکوب مسکو می‌پرداختند، خودداری کرد. در سال ۲۰۲۴، رئیس‌جمهور روسیه، ولادیمیر پوتین (Vladimir Putin) را پذیرایی کرد، علیرغم تعهداتش به‌عنوان عضو دادگاه کیفری بین‌المللی (ICC) پس از صدور حکم دستگیری برای پوتین. دادگاه سپس دریافت که مغولستان در اجرای درخواست دستگیری و تحویل پوتین کوتاهی کرده است.
با این حال، مغولستان همزمان روابط خود با همسایگان دموکراتیک سوم را تقویت کرده، در عملیات‌های صلح‌نظامی بین‌المللی مشارکت داشته و در تمرینات نظامی با کشورهایی از جمله کانادا و ایالات متحده شرکت کرده است.
این وضعیت نه صرفاً بی‌طرفی ژئوپولیتیکی است، بلکه ضرورت ژئوپولیتیکی است که با تنوع‌بخشی ترکیب شده است.