‏🟠 ۵/۶

دعوای حقوقی طولانی‌مدتی بین ساکنان محلی و دولت مالزی به‌پایان رسید و منجر به تعطیلی کارخانه در سال ۱۹۹۲ شد. تا آن زمان، مقدار زیادی ماده رادیواکتیو به‌صورت بی‌دقت ریخته‌ریخته شده بود؛ پاکسازی آن بیش از دو دهه طول کشید و هزینه‌ای حدود ۱۰۰ میلیون دلار برای میتسوبیشی کمیکال به‌بار آورد. این ماجرا هنوز بر صنعت عناصر نادر در مالزی سایه افکنده است؛ جایی که شرکت لیناس (Lynas) هم‌اکنون غلظت مونازیت را در بزرگ‌ترین واحد پردازش تک‌تک عناصر نادر جهان فرآوری می‌کند.

کِنِدی (Kennedy) گفت اگر سنگ معدن مونازیت بخواهد به منبع اصلی عناصر نادر تبدیل شود، مقادیر بسیار بیشتری از توریم باید دفع شوند؛ احتمالاً بیش از آنچه بتوان در حوضچه‌های پوشش‌دار و ایزوله به‌صورت اقتصادی جای داد. یکی از معدود راه‌های استفاده از چنین مقادیر عظیمی توریم، بهره‌گیری از انرژی هسته‌ای است.

سال‌ها پیش، کشورهایی چون ایالات متحده، نروژ و آلمان برنامه‌های پژوهشی رآکتورهای توریمی داشتند و هند نیز برنامه‌ای کند اما مستمر برای دهه‌ها داشته است.

اما امروز، تنها رآکتور توان توریمی فعال در چین واقع است. مؤسسه فیزیک کاربردی شانگهای (Shanghai Institute of Applied Physics) آکادمی علوم چین، از سال ۲۰۲۳ یک رآکتور نمکی مذاب دو مگاواتی را به‌کار گرفته است.

برای برخی از فعالان حوزه عناصر نادر، بزرگ‌ترین چالش‌های پیش روی پروژه‌های مونازیت، نه توریم، نه تابش و نه مقررات است؛ بلکه ترکیبی از نکات خاص، تصورات غلط و منافع شخصی است که تمام صنعت عناصر نادر را درگیر می‌کند.

«کسب‌وکار استخراج عناصر نادر، افغانستان معدن است»، کِنِدی (Kennedy) گفت؛ جایی که افراد و شرکت‌ها با ایده‌های بزرگ وارد می‌شوند و در نهایت در گل‌گل‌های مشکلات گیر می‌افتند.

یک مشکل اساسی، طبیعت بسیار سفارشی تقریباً تمام جنبه‌های کسب‌وکار عناصر نادر است که زمینه‌ساز معاملات پنهانی می‌شود. به‌ویژه، این صنعت مملو از سرمایه‌گذاران سفارشی است که سهمی در پروژه‌ای خریداری می‌کنند بدون این‌که قصد تکمیل آن را داشته باشند؛ هدفشان کسب سود از هر خبر مثبت آینده‌ای است (روشی که «پمپ و دامپ» نامیده می‌شود).

تصور کنید تصمیم دولت ترامپ برای سرمایه‌گذاری ۱٫۶ میلیارد دلار در ازای دریافت ۱۰ درصد سهام در USA Rare Earth، که حق بهره‌برداری از ذخیره‌ای به نام Round Top در سیرا بلانکا، تگزاس را دارد. USA Rare Earth برای تأمین ۱٫۵ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری سهام‌گذاری، شرکت وال‌استریت Cantor Fitzgerald را به کار گرفت. جالب این است که Cantor Fitzgerald توسط پسران هوارد لوتنیک، وزیر تجارت دولت ترامپ، اداره می‌شود. در حال حاضر معادنی در Round Top وجود ندارد و احتمال قوی این که هرگز ساخته نشود، وجود دارد.

«دولت کنونی به‌طور مستمر از مشورت با کارشناسان صرف‌نظر می‌کند و به‌بی‌پروایی میلیاردها دلار مالیات‌گذاران را در فرآیندها و پروژه‌های سفارشی عناصر نادر، مانند Round Top، که شانس کمی برای موفقیت تجاری دارند، می‌ریزد»، گفت تری مک‌نولتی، مشاور معدن مستقر در توسان، آریزونا.

در هر دو اجلاس آمریکا‑چین امسال، دولت ترامپ نتوانست هیچ امتیاز قابل‌توجهی از شی جین‌پینگ در زمینه عناصر نادر به دست آورد. این بدان معناست که صنعت آمریکا اکنون تحت تأثیر سیاست‌های ناپایدار و گاهی انتقامی چین قرار دارد.

بیشتر سنگ معدن مونازیت استخراج‌شده داخل چین از یک معدن تأمین می‌شود: مجموعه عظیم بایان اوبو، حدود ۱۵۰ کیلومتر شمال باوتو در منگولیا داخلی. بایان اوبو که عمدتاً معدن آهن است، بزرگ‌ترین ذخیره شناخته‌شده عناصر نادر جهان را نیز در خود دارد. این منبع تقریباً ۴۰ درصد کل سنگ معدن عناصر نادر استخراج‌شده در یک سال معمولی را تأمین می‌کند.

چین همچنین مقدار زیادی سنگ معدن وارد می‌کند. توماس کروئمر، مشاور سنگ‌ها و فلزات مستقر در سنگاپور، می‌گوید که سال گذشته این مقدار به بیش از ۷۰ هزار تن رسید. این رقم زمانی که چالش‌های منحصربه‌فرد حمل مونازیت غلیظ از طریق دریا را در نظر بگیرید، چشمگیرتر می‌شود؛ به دلیل رادیواکتیویته‌اش، این سنگ معدن تحت کد بین‌المللی کالاهای خطرناک دریایی به‌عنوان بار خطرناک کلاس ۷ طبقه‌بندی می‌شود. بنابراین، این سنگ تنها می‌تواند از طریق چهار بندر چین وارد شود.