‏🔻 ۳/۴

در چارچوب این رویکرد، قزاقستان به تدریج مواجهه‌اش با روسیه را کاهش می‌دهد. در دسامبر ۲۰۲۴، «Uranium One» متعلق به روساتوم سهم خود در معدن زارچنوی را به شرکتی می‌فروخت که در نهایت متعلق به توسعه‌دهنده دولتی اورانیوم چین بود و موافقت کرد منافع خراسان‑U و کیزلکوم را به خریدار مرتبط با China General Nuclear واگذار کند. رأی اکتبر سپس قرارداد دریافت اورانیوم روسی که می‌خواست کنسانتره قزاقستانی را به کارخانه شیمیایی سیبری منتقل کند، رد کرد. تحریم‌های غربی عامل اصلی این تغییر هستند؛ آن‌ها ارتباط کازاتومپرم با شریک روسی تحت تحریم را به بدهی تجاری تبدیل کردند و با فروش به غرب ناسازگار ساختند. خریدار توانایی جذب سهام‌های رها شده بدون به عهده گرفتن این بدهی را چین داشت.

این هم‌پوشانی به‌دور از جدایی می‌ماند، چرا که روسیه در اقتصاد قزاقستان نقش‌هایی دارد که فراتر از صرفاً اورانیوم است. بیشتر نفت خام قزاقستان از طریق خط لوله‌ای که از روسیه به دریای سیاه می‌گذرد، به خارج می‌رود و شبکهٔ برق شمالی این کشور با سامانهٔ روسیه همگام است. روساتوم ذخیرهٔ عظیم بودنوفسکوی را حفظ کرد، در حالی که معادن کوچکتر را فروخت؛ و در میانهٔ سال ۲۰۲۵ قزاقستان قرارداد اولین نیروگاه هسته‌ای تمام‌مقیاس را به کنسرسیومی تحت رهبری روساتوم واگذار کرد. دومین پروژه هم‌اکنون با شرکای چینی در حال بررسی است. کشوری که این‌چنین به همسایهٔ شمالی‌اش برای عبور نفت، برق و راکتورها وابسته است، نمی‌تواند جدایی را تحمل کند؛ در مواردی که امکان‌پذیر است، با حذف ایمن فاصله می‌گیرد.

چرا چین با قوانین جدید اورانیوم قزاقستان سازگار است

چین شریک مناسبی است که قوانین جدید تقریباً به‌دقت برای او تنظیم شده‌اند. این کشور هم‌اکنون بزرگ‌ترین خریدار اورانیوم قزاقستان است و شرکت‌های برقش دهه‌ای را صرف انبار کردن این فلز و امضای قراردادهای بلندمدت کرده‌اند؛ رفتاری که نشان می‌دهد خریدار می‌خواهد تأمین‌سازیش را سال‌ها پیش از نیاز نهایی تثبیت کند. مهم‌تر از همه، چین نه تنها می‌خرد، بلکه می‌سازد. کارخانهٔ اولبا‑TVS در مرز قزاقستان‑چین مجوعه‌های سوختی نهایی راکتورها را با ظرفیت حدود ۲۰۰ تن در سال و تحت قراردادی تا سال ۲۰۴۱ تولید می‌کند و اولین محمولهٔ خود را در دسامبر ۲۰۲۲ به چین جنرال نوکلئار تحویل داد. شرکت‌های چینی به‌جای انتظار برای بارگیری، سهام ذخایر را خریداری می‌کنند؛ ساختاری که آستانهٔ ۹۰ درصد و استثناهای فناوری قانون جدید، شرکای خارجی را به‌سوی آن سوق می‌دهد. نتیجه زنجیره‌ای است که پکن از ذخیره تا کنسانتره و نهایتاً مونتاژ نهایی در اختیار دارد؛ نوعی یکپارچگی که یک سفارش خرید منفرد هرگز نمی‌تواند به‌دست آورد.

پشت این تعهد، تقاضایی است که رقیبی نمی‌تواند با آن هم‌پایه شود. چین حدود ۵۸ راکتور در حال بهره‌برداری دارد، ۳۳ راکتور دیگر در حال ساخت است و قصد دارد تا سال ۲۰۳۰ به ۱۱۰ گیگاوات و تا سال ۲۰۳۵ به ۱۵۰ گیگاوات دست یابد. این تعداد بیش از هر کشور دیگری است. قرارداد رد شدهٔ روسیه تصویر معکوس آن است؛ قراردادی که صرفاً خرید و تحویل به روسیه را پیش‌نهاد می‌کرد، مدلی منفعل که قانون جدید در برابر آن تنظیم شده است؛ به همین دلیل رای امتناع شد نه رأی مثبت. رای صرفاً تناسب موجود را ثبت کرد؛ نه اینکه آن را ایجاد می‌کرد.

چرا غرب در اورانیوم قزاقستان عقب می‌ماند

غرب نیز در پی همان پاداش بوده اما کمترین سود را به‌دست آورده است. فرانسه بیشترین فشار را اعمال کرده است؛ رئیس‌جمهور فرانسه امانوئل ماکرون در سفر آسیای مرکزی خود در سال ۲۰۲۳، قزاقستان را به‌عنوان یک ایستگاه مهم معرفی کرد، فرماتوم توافق‌نامه‌های چرخهٔ سوخت را با کازاتومپرم امضا کرد و اورانو از طریق یک مشارکت طولانی‌مدت در قزاقستان معدن‌کاری می‌کند. این پیگیری همچنان ادامه دارد؛ اما حجم استخراجی افزایش نیافته است. هیچ تأمین جدیدی از طریق این مذاکرات حاصل نشد و وقتی قزاقستان سازندهٔ اولین نیروگاه هسته‌ای خود را انتخاب کرد، کنسرسیوم رهبری‌شده توسط روساتوم را به‌جای EDF فرانسه برگزید؛ در حالی که دومین نیروگاه اکنون به‌عنوان پروژه‌ای چینی در حال شکل‌گیری است. بخش عمدهٔ اورانیوم قزاقستانی که به فرانسه می‌رسد، از طریق روسیه عبور می‌کند و پاریس حدود ۱٫۷ میلیارد یورو برای غنی‌سازی صرف می‌کند تا از این مسیر دوری کند.