‏🟠 ۲/۴

‏📌 چکیده

در ۸ مه ۲۰۱۸، ترامپ اعلام کرد که ایالات متحده از برنامه جامع اقدام مشترک (JCPOA) خارج می‌شود و تحریم‌های جدیدی اعمال کرد؛ ایران اما یک سال تمام محدودیت‌های توافق را رعایت کرد، غنی‌سازی را در ۳٫۶۷ ٪ نگه داشت و بازرسین IAEA را در تأسیسات هسته‌ای خود پذیرفت. این استراتژی باعث شد ایران موقعیت دیپلماتیک خود را تقویت کند، امیدهای اقتصادی اروپا را به‌دست آورد و فشارهای نظامی را کاهش دهد؛ اما پس از یک سال، به‌دلیل عدم بازگشت آمریکا به تعهدات و تحولات منطقه‌ای، ایران به تدریج محدودیت‌ها را کاهش داد و در آوریل ۲۰۲۱ غنی‌سازی را به ۶۰٪ ارتقا داد. این گام به‌عنوان ابزار مذاکره برای فشار بر طرف‌های دیگر مورد استفاده قرار گرفت، در حالی که ایران همچنان به تعهدات عدم تکثیر و حضور بازرسین IAEA پایبند ماند.

ترامپ در سال ۲۰۱۸ توافق هسته‌ای را یک‌طرفه لغو کرد. تهران برای یک سال دیگر آن را زنده نگه داشت؛ این ضعف نبود، بلکه استراتژی بود.

این مقاله را مدتی در انبار نگه داشته بودم تا زمان مناسب برای انتشارش برسد. امشب، ماریو ناوفال میزبان مناظره‌ای دربارهٔ ایران بود که رابرت بارنز و مت تاردیو در آن شرکت کردند. مت به حدی اطلاعات نادرست و دروغ پخش کرد که اکنون زمان روشن‌سازی وقایع مربوط به برنامه جامع اقدام مشترک (JCPOA) رسیده است. دلم می‌خواست پیشوند «RE» را به نام خانوادگی مت اضافه کنم، اما از مسیر حمله شخصی دوری کردم؛ پس به حقایق می‌پردازیم.

در ۸ مه ۲۰۱۸، ترامپ اعلام کرد که ایالات متحده از برنامه جامع اقدام مشترک (JCPOA)، توافق هسته‌ای که ایران سه سال پیش با ایالات متحده، بریتانیا، فرانسه، آلمان، روسیه و چین امضا کرده بود، خارج می‌شود. او تمام تحریم‌هایی را که توافق لغو کرده بود، دوباره اعمال کرد و تحت سیاستی به نام «فشار حداکثری» تحریم‌های بیشتری افزود. ایران هیچ‌گونه تخلفی نکرد. آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) بازرسین خود را در تمام تأسیسات هسته‌ای ایران مستقر کرده بود و بارها تأیید کرد که ایران به تعهدات خود پایبند است.

اکثریت افراد در واشنگتن پیش‌بینی می‌کردند که تهران به همان شکل واکنش نشان دهد: بازرسین را اخراج کند، سانتریفیوژها را دوباره فعال کند و برای ساخت بمب مسابقه دهد. برخی در دولت امیدوار بودند که این اتفاق بیفتد تا گام بعدی را توجیه کنند. اما ایران مسیر مخالف را پیش گرفت. به مدت یک سال تمام محدودیت‌های توافق را رعایت کرد؛ غنی‌سازی را در ۳٫۶۷ ٪ نگه داشت، موجودی را زیر ۳۰۰ کیلوگرم محدود کرد و درهای خود را برای IAEA باز نگه داشت. درک این موضوع نشان می‌دهد که رهبران جمهوری اسلامی ایران چگونه فکر می‌کنند و تصویر کلیشه‌ای از رفتار بی‌پروای آمریکا را زیر سؤال می‌برد.

این اقدام ایالات متحده را در موقعیت نادرستی قرار داد.

دلیل نخست مشروعیت بود. با ماندن در توافق، ایران منازعه را از «ایران در برابر جهان» به «ایالات متحده در برابر بقیه» تبدیل کرد. واشنگتن، نه تهران، طرفی بود که توافقی را که شورای امنیت سازمان ملل در قطعنامهٔ ۲۲۳۱ تأیید کرده بود، نقض کرد. اروپا، روسیه و چین این را تأیید کردند. برای اولین بار پس از چندین دهه، ایران برتری دیپلماتیک را به دست آورد و رهبرانش فهمیدند که رها کردن آن می‌تواند ائتلافی را که پیش از ۲۰۱۵ علیه آن‌ها تحریم اعمال کرده بود، دوباره متحد کند.

این محاسبه به نحوی که کم‌کس پیش‌بینی کرده بود، به ثمر نشست. در آگوست ۲۰۲۰، دولت ترامپ سعی کرد بند «بازگشت سریع» توافق را فعال کند تا تمام تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران را بازگرداند. سیزده‌ از پانزده عضو شورای امنیت این اقدام را به این دلیل رد کردند که ایالات متحده از توافق خارج شده و نمی‌تواند از مفاد آن استفاده کند. اگر ایران در سال ۲۰۱۸ خارج می‌شد، بازگشت سریع به‌صورت خودکار و یک‌صدا می‌شد. صبر، محافظت ایران را در سازمان ملل به ارمغان آورد.

این فرصت را به اروپا داد تا عمل کند.