📌 چکیده
پیمان مکه که کمتر از دو ماه پیش امضا شد، توسط پاکستان، ترکیه و عربستان سعودی در ۵ اکتبر فعال شد و این سه کشور توافق کردند فوراً به اجرای تعهدات دفاع جمعی بپردازند. این اقدام پس از پیش‌حملهٔ متقابل نیروهای دولت یمن، که با پشتوانهٔ عربستان به حوثی‌های وابسته به جمهوری اسلامی ایران می‌پرداخت، برای بازپس‌گیری سرزمین‌های استراتژیک در ساحل غربی یمن انجام شد. ترکیه و پاکستان به‌دلیل محدودیت‌های داخلی، سیاسی و نیاز به تأیید مجلس، تمایل دارند فقط توانایی‌های دفاعی و فنی مانند سامانه‌های دفاع هوایی را فراهم کنند و از مشارکت مستقیم نظامی در جنگ خودداری کنند. فعال‌سازی پیمان تاکنون رفتار حوثی‌ها را تغییر نداده و این گروه‌ها انتظار دارند ترکیه و پاکستان به‌صورت تهاجمی به جنگ نپیوندند.
پیمان مکه حوثی‌های یمن را بازنمی‌دارد
کمتر از دو ماه پس از امضای آن، پاکستان، ترکیه و عربستان سعودی برای اولین بار پیمان مکه را فعال کردند.
در ۵ اکتبر، در جلسهٔ اضطراری برگزار شده در ریاض، این سه کشور توافق کردند که «فوراً به اجرای عملی تعهدات دفاع جمعی بپردازند و اقدامات لازم برای تأمین نیروها و توانمندی‌های نظامی مورد توافق و استقرار سریع آن‌ها در پادشاهی را انجام دهند».
این تصمیم پس از آغاز پیش‌حملهٔ متقابل نیروهای دولت یمن، که با پشتوانهٔ عربستان سعودی به حوثی‌های وابسته به ایران می‌پرداخت، اتخاذ شد. هدف این پیش‌حمله بازپس‌گیری سرزمین‌های استراتژیک در امتداد ساحل غربی یمن است که حوثی‌ها در هفته‌های اخیر تصرف کرده‌اند؛ از جمله مناطقی که به تنگه باب‌ال‌مندب می‌نگرند.
فعال‌سازی این پیمان در دوره‌ای که حوثی‌ها به مکه و مدینه، دو شهر مقدس اسلام، هدف حمله قرار داده‌اند، اهمیت دارد. آزمون اصلی این است که پاکستان و ترکیه تا چه حد مایل به پیشروی هستند و آیا به اقدامات دفاعی پایبند می‌مانند؛ به‌ویژه با توجه به محدودیت‌های سیاسی و استراتژیک که ممکن است توان مستقیم آن‌ها برای مواجهه با حوثی‌ها و به تبع آن ایران را محدود کند.
محدودیت‌های استراتژیک و سیاسی برای ترکیه و پاکستان
کمبود حمایت داخلی و تمایل به جلوگیری از خصومت با ایران، هر دو احتمالاً ترکیه و پاکستان را از پیوستن به حملهٔ عربستان در یمن باز می‌دارند؛ هرچند پشتیبانی دفاعی احتمالاً فراهم می‌شود. پاکستان پیش از این چنین حمایتی را در عربستان ارائه می‌دهد؛ در حالی که ترکیه اعلام کرده است که فقط «قابلیت‌های دفاعی و فنی» نظیر سامانه‌های دفاع هوایی را مستقر می‌کند.
نیاز ترکیه به تأیید مجلس برای اعزام نیروهای نظامی به خارج، در حال حاضر احتمالاً توان ارسال نیروی انسانی قابل‌ملاحظه‌ای را محدود می‌کند. محدودیت‌های دیگر شامل عدم تمایل آنکارا به خصومت با ایران است که روابط نزدیک با آن دارد. ترکیه همچنین محیطی مساعد برای فرار از تحریم‌ها و شبکه‌های مالی مرتبط با نمایندگان ایرانی، از جمله حزب‌الله و حماس، فراهم کرده است.
محدودیت‌های مشابهی برای پاکستان نیز وجود دارد. اسلام‌آباد پس از مخالفت مجلس با اعزام نیرو، در سال ۲۰۱۵ از پیوستن به عملیات نظامی تحت رهبری عربستان در یمن خودداری کرد. پاکستان مرز ناآرامی با ایران دارد؛ به‌تدریج خود را به‌عنوان واسطهٔ کلیدی برای تهران در مواجهه با واشنگتن مطرح کرده و باید با ملاحظات فرقه‌ای داخلی کنار بیاید. این ملاحظات شامل جمعیت شیعهٔ بزرگ است که می‌تواند در واکنش به مشارکت پاکستان در جنگی تهاجمی علیه گروهی وابسته به ایران، به‌صورت سیاسی بسیج شود.
ترکیه و پاکستان بر اقدامات دفاعی اولویت می‌دهند
فقط به‌کارگیری اقدامات دفاعی تحت پیمان مکه به‌احتمال زیاد حوثی‌ها را از ادامهٔ حملات به عربستان سعودی بازنخواهد داشت. از زمان اعلام پیمان در ۷ اوت، حوثی‌ها امواج متعددی از موشک‌ها را به سمت ریاض، فرودگاه‌های غیرنظامی و پایگاه‌های نظامی پرتاب کرده‌اند.
از زمان فعال‌سازی پیمان، بیانیه‌های حوثی‌ها عمدتاً بر این انتظار متمرکز بوده‌اند که پاکستان و ترکیه به‌طور مستقیم به جنگ پیوسته نخواهند شد؛ مقامات حوثی پیش از این توافق را در زمان امضا «اتحاد ظاهری» نامیده بودند.