🚪بَابُ حُدُوثِ الْأَسْمَاءِ
مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ بَكْرِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ صَالِحٍ عَنِ اَلْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ عَبْدِ اَلْأَعْلَى عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : اِسْمُ اَللَّهِ غَيْرُهُ وَ كُلُّ شَيْءٍ وَقَعَ عَلَيْهِ اِسْمُ شَيْءٍ فَهُوَ مَخْلُوقٌ مَا خَلاَ اَللَّهَ فَأَمَّا مَا عَبَّرَتْهُ اَلْأَلْسُنُ أَوْ عَمِلَتِ اَلْأَيْدِي فَهُوَ مَخْلُوقٌ وَ اَللَّهُ غَايَةٌ مِنْ غَايَاتِهِ وَ اَلْمُغَيَّا غَيْرُ اَلْغَايَةِ وَ اَلْغَايَةُ مَوْصُوفَةٌ وَ كُلُّ مَوْصُوفٍ مَصْنُوعٌ وَ صَانِعُ اَلْأَشْيَاءِ غَيْرُ مَوْصُوفٍ بِحَدٍّ مُسَمًّى لَمْ يَتَكَوَّنْ فَيُعْرَفَ كَيْنُونِيَّتُهُ بِصُنْعِ غَيْرِهِ وَ لَمْ يَتَنَاهَ إِلَى غَايَةٍ إِلاَّ كَانَتْ غَيْرَهُ لاَ يَزِلُّ مَنْ فَهِمَ هَذَا اَلْحُكْمَ أَبَداً وَ هُوَ اَلتَّوْحِيدُ اَلْخَالِصُ فَارْعَوْهُ وَ صَدِّقُوهُ وَ تَفَهَّمُوهُ بِإِذْنِ اَللَّهِ مَنْ زَعَمَ أَنَّهُ يَعْرِفُ اَللَّهَ بِحِجَابٍ أَوْ بِصُورَةٍ أَوْ بِمِثَالٍ فَهُوَ مُشْرِكٌ لِأَنَّ حِجَابَهُ وَ مِثَالَهُ وَ صُورَتَهُ غَيْرُهُ وَ إِنَّمَا هُوَ وَاحِدٌ مُتَوَحِّدٌ فَكَيْفَ يُوَحِّدُهُ مَنْ زَعَمَ أَنَّهُ عَرَفَهُ بِغَيْرِهِ وَ إِنَّمَا عَرَفَ اَللَّهَ مَنْ عَرَفَهُ بِاللَّهِ فَمَنْ لَمْ يَعْرِفْهُ بِهِ فَلَيْسَ يَعْرِفُهُ إِنَّمَا يَعْرِفُ غَيْرَهُ لَيْسَ بَيْنَ اَلْخَالِقِ وَ اَلْمَخْلُوقِ شَيْءٌ وَ اَللَّهُ خَالِقُ اَلْأَشْيَاءِ لاَ مِنْ شَيْءٍ كَانَ وَ اَللَّهُ يُسَمَّى بِأَسْمَائِهِ وَ هُوَ غَيْرُ أَسْمَائِهِ وَ اَلْأَسْمَاءُ غَيْرُهُ.
عبد الاَعلی از امام صادق (علیه السلام) نقل می کند که فرمود: اسم خدا چیزی غیر اوست (یعنی اسم همان ذات خدا نیست) و هر چیزی که لفظ چیز بتوان به ان داد مخلوق است به جز خدا و اما انچه با زبان تعبیر شود (به زبان اورده شود) یا با دست عمل شود [با خط نوشته شود] پس مخلوق است و خدا غایت و مقصودی از غایت های ان است و غایت نهایی (که به سمت ان در حرکت هستیم) غیر از ان غایت و (مقصد محدود در ذهن ما) است [1] و ان غایت (مقصد محدود) وصف پذیر است و هر موصوفی (چیز وصف پذیری) ساختگی (مخلوق) است و سازنده ی اشیاء (خالق اشیاء) با حدی که بتوان بر ان نام نهاد (قابل ذکر باشد) قابل وصف نیست و به وجود نیامده (خلق نشده) که خلقت ش با ساخته شدن چیزی غیر از او قابل شناسایی باشد؛ (مردم در شناسایی او) به هیچ غایتی نمی رسند جز انکه او غیر از ان غایت است (فرا تر از ان است). ابدا هلاک نمی شود کسی که این حکم را بفهمد و این توحید خالص است پس به ان توجه کنید و تصدیق ش کنید و برای فهم ش تلاش کنید با اذن و اجازه خدا.
هر کس گمان کند خدا را شناخته با حجاب (یعنی واسطه ای بین او و مخلوقات ش) یا با تصور (یعنی تصورات عقلی) یا با مثال (یعنی مثال های خیالی) [2] پس او مشرک است زیرا حجاب او و مثال او و تصور او چیز غیر او (ذات اقدس الهی) است و او یگانه است و یگانه خوانده می شود پس چگونه او را یگانه خوانده کسی که او را با چیزی غیر او شناخته و فقط کسی خدا را شناخته که با واسطه خود خدا او را شناخته باشد پس هر کس او را به این شکل (یعنی به واسطه خود خدا) او را نشناسد پس خدا را نشناخته و به راستی کسی را غیر از او شناخته, (بدان) بین خالق و مخلوق چیزی نیست. الله خالق اشیاء از هیچ است (یعنی خدا تمام اشیاء را خلق کرد از هیچ). خدا با اسم هایش نامیده می شود و او ( ذات خدا) (چیزی) غیر اسم هایش است و اسم هایش چیزی غیر او.
نشانی: الکافي ج ۱، ص ۱۱۳
نکته [1]:
برای فهم راحت تر این عبارت بهتره به یک مثال توجه کنید.
خورشید را به عنوان منبع عظیم نور و گرما در نظر بگیرید او الْمُغَيَّا یا مقصود و غایت نهایی و مد نظر ماست. اما نوری که از این خورشید به زمین می رسد و به واسطه ان ما متوجه میشیم خورشید منبع نور و گرما است معادل الْغَايَةِ قرار می گیرد و پر واضح هست که نور خورشید که به زمین رسیده در واقع خود خود خورشید نیست و چیزی غیر اوست.
مقصود این فقره از روایت هم این هست که ما خدا را با چیز هایی (صفاتی) می شناسیم که غیر ذات حقیقی او هستند.
نکته [2]:
این فقره از روایت توسط علمای مختلف دارای تفاسیر متفاوتی هست که ما تصمیم گرفتیم یکی از انها را انتخاب کنیم، خواننده محترم می تواند با مراجعه به این عبارات نظرات سایر علما را هم ببیند.
🆔 @ganjinekafi