فَقَالَ لَهُ حُمْرَانُ جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنْ آمَنَتِ اَلزَّنَادِقَةُ عَلَى يَدِكَ فَقَدْ آمَنَ اَلْكُفَّارُ عَلَى يَدَيْ أَبِيكَ فَقَالَ اَلْمُؤْمِنُ اَلَّذِي آمَنَ عَلَى يَدَيْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ اِجْعَلْنِي مِنْ تَلاَمِذَتِكَ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اَللَّهِ يَا هِشَامَ بْنَ اَلْحَكَمِ خُذْهُ إِلَيْكَ وَ عَلِّمْهُ فَعَلَّمَهُ هِشَامٌ فَكَانَ مُعَلِّمَ أَهْلِ اَلشَّامِ وَ أَهْلِ مِصْرَ اَلْإِيمَانَ وَ حَسُنَتْ طَهَارَتُهُ حَتَّى رَضِيَ بِهَا أَبُو عَبْدِ اَللَّهِ.

علی بن منصور گفت: هشام بن حکم برایم گفت: در مصر زندیقی(بی دین-کافر-مشرک) بود که صحبت هایی از امام صادق (علیه السلام) به او رسیده بود، پس به سوی مدینه امد تا با امام (علیه السلام) مناظره کند، ولی او را نیافت، به او گفته شد: امام (علیه السلام) به سمت مکه رفته است، پس او (زندیق) نیز به سمت مکه حرکت کرد و ما همراه امام صادق (علیه السلام) بودیم در حال طواف (خانه خدا)؛ و اسم او (زندیق) عبد الملک[بنده ی سلطان] بود و کنیه اش ابو عبد الله[پدرِ بنده ی خدا]. زندیق کتف ش را به کتف امام صادق (علیه السلام) زد. امام (علیه السلام) به او فرمود: اسمت چیست؟ عرض کرد: اسمم عبد الملک[بنده ی سلطان] است. فرمود: کنیه ات چیست؟ عرض کرد: کنیه ام ابو عبد الله[پدرِ بنده ی خدا] است. فرمود: این سلطان کیست که تو بنده اش هستی؟ از پادشاهان زمین است یا از پادشاهان اسمان؟! و در مورد پسرت به من بگو، بنده ی خدای اسمان است یا بنده ی خدای زمین؟! هرچی می خوای پاسخ بده(ولی) محکوم می شوی. [زیرا اگر بپذیرد جهان خدایی دارد دیگر نباید کافر باشد و خدا را انکار کند] هشام بن حکم گوید به زندیق گفتم: ایا پاسخ ش را نمی دهی؟ زندیق از سخن من بدش امد. امام به او فرمود: هر وقت طوافم تمام شد نزد ما بیا. زمانی که امام صادق (علیه السلام) از طواف فارغ شد زندیق نزد ایشان امد و نشست در مقابل امام صادق (علیه السلام) و ما هم کنار حضرت جمع شده بودیم. امام صادق (علیه السلام) به زندیق فرمود: ایا می دانی(قبول داری) که زمین زیر و رو دارد؟ عرض کرد: بله. فرمود: ایا به زیرش رفته ای؟ عرض کرد: خیر. فرمود: پس چگونه درک می کنی انچه زیر ان است؟ عرض کرد: نمی داند ولی گمان می کنم زیر ان چیزی نباشد. فرمود: گمان، اظهار عجز (درماندگی-ناتوانی) است نسبت به انچه نتوانی یقین کنی. سپس امام صادق (علیه السلام) فرمود: ایا به اسمان رفته ای؟ عرض کرد: خیر. فرمود: ایا می دانی در ان چیست؟ عرض کرد: خیر. فرمود: شگفتا از تو، شرق را درک کرده ای، غرب را درک نکرده ای، به زیر زمین نرفته ای، و به اسمان نرفته ای و از ان رد نشده ای که بندای پشت ان چیست ولی جاحد(جحد=انکار عالمانه و عامدانه) هستی به انچه در بین انهاست؟!!! ایا ادم عاقل نسبت به چیزی که نمی شناسد جحد می کند؟!! زندیق عرض کرد: تا حالا کسی با من سخن نگفته بود (مناظره نکرده بود) به این شکل، غیر شما. پس امام صادق (علیه السلام) فرمود: پس تو در مورد ان شک داری که شاید این باشد شاید نباشد. زندیق عرض کرد: شاید همین طور است. امام صادق (علیه السلام) فرمود: ای مرد، کسی که نمی داند حجتی(دلیل) بر کسی که می داند ندارد، و ادم جاهل(نااگاه-نادان) حجتی ندارد ای برادر مصری و بفهم درباره ی من، به راستی ما [اهل البیت(علیهم السلام)] هرگز در مورد خدا شک نخواهیم کرد. ایا نمی بینی که خورشید و ماه و شب و روز که به افق می رسند، اشتباه نمی کنند (کار خود را درست انجام می دهند) و بر میگردند؛ مجبورند انها نکانی جز این تعیین شده ندارند؛ اگر می توانند که بروند پس چرا بر میگردند و اگر مجبور نیستند پس چرا شب روز نمی شود و روز شب، به خدا قسم که انها تا زمان دوام شان مجبور هستند ای برادر مصری، کسی که از انها محکم تر(حاکم تر) و بزرگ تر است انها را مجبور کرده. زندیق عرض کرد: راست گفتی. سپس امام صادق (علیه السلام) فرمود: ای برادر مصری ان چیزی که شما به سوی ش می روید و گمان می کنید دهر(زمان-روزگار) است، اگر دهر با انها می رود پس چرا انها را برنمیگرداند اگر انها را برمیگرداند چرا انها را نمی برد؟[برای فهم راحت تر این جمله به نکته پایین صفحه رجوع کنید]؛ مردم مجبور هستند. ای برادر اهل مصر، چرا اسمان بالاست و زمین در جای خودش وضع شده؟! چرا اسمان روی زمین نمی افتد؟! چرا زمین در لایه هایش فرود نمی ریزد؟! چرا اسمان و زمین به هم نمی چسبند؟ چرا انچه روی زمین هست به هم نمی چسبد؟! زندیق عرض کرد: خدا انها را استوار کرده، پروردگارشان و اقای شان. هشام گفت: پس ایمان اورد زندیق به دست امام صادق (علیه السلام)؛

ادامه دارد...