📖 كِتَابُ التَّوْحِيدِ
🚪بَابُ الْحَرَكَةِ وَ الِانْتِقَالِ‌
وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ عَنْ دَاوُدَ بْنِ عَبْدِ اَللَّهِ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عِيسَى بْنِ يُونُسَ قَالَ: قَالَ اِبْنُ أَبِي اَلْعَوْجَاءِ لِأَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ فِي بَعْضِ مَا كَانَ يُحَاوِرُهُ ذَكَرْتَ اَللَّهَ فَأَحَلْتَ عَلَى غَائِبٍ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اَللَّهِ وَيْلَكَ كَيْفَ يَكُونُ غَائِباً مَنْ هُوَ مَعَ خَلْقِهِ شَاهِدٌ وَ إِلَيْهِمْ أَقْرَبُ «مِنْ حَبْلِ اَلْوَرِيدِ» يَسْمَعُ كَلاَمَهُمْ وَ يَرَى أَشْخَاصَهُمْ وَ يَعْلَمُ أَسْرَارَهُمْ فَقَالَ اِبْنُ أَبِي اَلْعَوْجَاءِ أَ هُوَ فِي كُلِّ مَكَانٍ أَ لَيْسَ إِذَا كَانَ فِي اَلسَّمَاءِ كَيْفَ يَكُونُ فِي اَلْأَرْضِ وَ إِذَا كَانَ فِي اَلْأَرْضِ كَيْفَ يَكُونُ فِي اَلسَّمَاءِ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ إِنَّمَا وَصَفْتَ اَلْمَخْلُوقَ اَلَّذِي إِذَا اِنْتَقَلَ عَنْ مَكَانٍ اِشْتَغَلَ بِهِ مَكَانٌ وَ خَلاَ مِنْهُ مَكَانٌ فَلاَ يَدْرِي فِي اَلْمَكَانِ اَلَّذِي صَارَ إِلَيْهِ مَا يَحْدُثُ فِي اَلْمَكَانِ اَلَّذِي كَانَ فِيهِ فَأَمَّا اَللَّهُ اَلْعَظِيمُ اَلشَّأْنِ اَلْمَلِكُ اَلدَّيَّانُ فَلاَ يَخْلُو مِنْهُ مَكَانٌ وَ لاَ يَشْتَغِلُ بِهِ مَكَانٌ وَ لاَ يَكُونُ إِلَى مَكَانٍ أَقْرَبَ مِنْهُ إِلَى مَكَانٍ.

عیسی بن یونس گوید: ابن ابی العوجاء در بعضی مباحثات و گفت و گو هایش با امام صادق (علیه السلام) عرض کرد: خدا را یاد کردی و به چیزی غائب و ناپیدا حواله میدهی. امام صادق (علیه السلام) فرمود: وای بر تو! چطور غائب است در صورتی که همراه خلق ش شاهد است و از رگ گردن به انها نزدیک تر است، صدایشان می شوند و خودشان را می بیند و راز هایشان را می داند. ابن ابی العوجاء عرض کرد: ایا او همه جا هست؟! ایا اینطور نیست وقتی که در اسمان هست (پس) چگونه (می تواند) در زمین باشد؟! (یعنی وقتی در اسمان هست نمی تواند در زمین باشد) و اگر در زمین باشد چگونه در اسمان هست؟! امام صادق (علیه السلام) فرمود: تو فقط مخلوقی را وصف کردی که وقتی از مکانی منتقل می شود، مکانی دیگر او را در بر می گیرد و اشغال می کند و مکانی از او خالی می شود و نمی داند (وقتی هست) در مکانی که به ان رفته چه اتفاقی می افتد در مکانی که در ان بوده ولی خدا، عظیم الشان است فرمان روای روی جزا است. هیچ مکانی از او خارج نمی شود و هیچ مکانی او را در بر نمی گیرد و هیچ مکانی از مکان دیگر به او نزدیک تر نیست.

نشانی: الکافي ج ۱، ص ۱۲۵

نکته [1]:
این دو روایات و سایر روایات با این موضوع، ردی بر مشبهه سلفی-وهابی است که خدا را دارای مکان می دونند و معتقدند که به اسمان دنیا نازل می شود که پر واضح است که این عقاید عقلا باطل هستند فلذا شیعه معتقد است ایات و روایاتی که معنای جسم بودن را به خدا می دهند همه مجازی هستند در نتیجه همه باید تاویل شوند.

نکته [2]:
شاید سوال پیش بیاید که چگونه ممکن است خدا در مکانی نباشد یا چیزی به او نزدیک تر از چیز دیگه ای نباشد؟
البته پاسخ های علما به این سوالات بسیار کامل هست ولی من خواستم با یک مثال هم به این سوال پاسخ دهم.
اول اینکه خدای متعال فراتر از زمان و مکان هست لذا در تعریف زمان و مکان قرار نمیگیرد. چطور چنین چیزی ممکن است؟
قابل فهم ترین مثال ش بازی کامپیوتری هست.
خودتون رو به عنوان یک برنامه نویس و کد نویس برای یک بازی کامپیوتری فرض کنید که موجودی رو خلق کردید که خونه داره خانواده داره، در این بازی کوه و جنگل و دشت وجود داره.
حالا سوال: شما به ان کوه نزدیک تر هست یا جنگل؟
پاسخ: هیچ کدام. چرا که شما در این دایره سوال قرار نمی گیرید و فراتر از ان هستید.
شاید اون موجود بپرسد: سازنده ی من از چه جنسی است و ذات ش از چی تشکیل شده؟
پاسخ: پاسخ این سوال برای تو قابل فهم نیست چون کل زندگی تو با اعداد 0 و 1 تشکیل شده و ذاتا قابلیت فهم گوشت و پوست و استخوان رو نداری.
همین پاسخ در مورد ذات خدا هم وجود داره و هیچ جوره برای ما قابل فهم نیست.

البته که این مثال فقط برای نزدیک کردن موضوع به ذهن ماست و الا شان خدا اجل هست از این عرایض بنده.
سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا يَصِفُونَ (آیه 159 سوره صافات)

🆔 @ganjinekafi