یک تکه کیک. چند دقیقه لذت. و بعد، یک طوفان ذهنی که می‌گوید: «همه‌چیز خراب شد.» عجیب اینجاست که این طوفان فکری، معمولاً از خودِ آن شیرینی آسیب بیشتری به رژیم می‌زند. پژوهش‌های روان‌شناسی تغذیه نشان می‌دهند آنچه افراد را از مسیر خارج می‌کند، اغلب نه خودِ لغزش، بلکه واکنش ذهنی به آن است.
« یک وعده، یک سرنوشت نیست »
بدن انسان بر اساس الگوی تغذیه در روزها و هفته‌ها تغییر می‌کند، نه در یک وعده. بعد از هر وعده، بدن به‌طور موقت وارد حالت «انرژی مثبت» می‌شود، اما آنچه در نهایت وزن را تعیین می‌کند، میانگین دریافت و مصرف انرژی در بلندمدت است. به همین دلیل، یک شیرینی به‌تنهایی نه باعث چاقی می‌شود و نه نتیجه هفته‌ها تلاش را از بین می‌برد. پژوهش‌ها نیز نشان می‌دهند مهم‌ترین عامل موفقیت در کاهش وزن، پایبندی به برنامه در طول زمان است، نه کامل بودن آن.
« پس چرا ذهن این‌طور فکر نمی‌کند؟ »
روان‌شناسان «جانت پولیوی» و «پیتر هرمن» پدیده‌ای را توصیف کرده‌اند که به آن What-the-Hell Effect یا «اثر چه‌اهمیتی‌دارد» می‌گویند. در این حالت، فرد بعد از یک لغزش کوچک با خودش می‌گوید: «حالا که رژیمم خراب شد، بگذار هرچه دلم می‌خواهد بخورم.»
این همان تفکر «همه یا هیچ» است؛ یک لقمه، به‌جای یک اتفاق کوچک، به نشانه شکست کامل تبدیل می‌شود. بر اساس «مدل مرزی»، افراد رژیمی برای خود مرزهای ذهنی تعیین می‌کنند؛ مثلاً «امروز هیچ شیرینی نمی‌خورم». وقتی این مرز شکسته می‌شود، مرز روان‌شناختی نیز از بین می‌رود و احتمال پرخوری افزایش پیدا می‌کند، حتی اگر بدن هنوز واقعاً گرسنه نباشد.
« استرس، کورتیزول و چیزی که معمولاً اشتباه فهمیده می‌شود»
عذاب وجدان و خودسرزنشی نوعی استرس روانی ایجاد می‌کنند و استرس، ترشح کورتیزول را افزایش می‌دهد. اما برخلاف تصور رایج، کورتیزول مستقیماً باعث چاقی نمی‌شود.
اثر آن بیشتر رفتاری است؛ یعنی می‌تواند اشتها، میل به غذاهای پرکالری، پرخوری ناشی از استرس و کاهش کنترل تکانه را افزایش دهد. بنابراین مسیر واقعی این است:
استرس و احساس گناه ← افزایش کورتیزول ← تغییر رفتار غذایی ← افزایش احتمالی دریافت کالری در بلندمدت.
« رژیم سخت‌گیرانه، دشمن خودش »
مطالعات نشان داده‌اند افرادی که غذاها را به دو دسته «کاملاً مجاز» و «کاملاً ممنوع» تقسیم می‌کنند، بیشتر از کسانی که رژیم منعطف دارند دچار پرخوری و شکست رژیم می‌شوند. در مقابل، محدودیت منطقی و انعطاف‌پذیر، هم فشار روانی کمتری ایجاد می‌کند و هم پایبندی به رژیم را افزایش می‌دهد.
« راه‌حل: نه سرزنش، بلکه ادامه مسیر »
پژوهش‌ها نشان داده‌اند افرادی که بعد از یک لغزش با خود مهربان‌تر رفتار می‌کنند، احساس گناه کمتری دارند و در ادامه غذای کمتری مصرف می‌کنند. همچنین، پذیرش خود با انگیزه بیشتر و احتمال بالاتر ادامه دادن رژیم همراه است.
نکته مهم این است که تفاوت میان کسی که بعد از یک شیرینی دوباره به برنامه برمی‌گردد و کسی که رژیمش را کاملاً رها می‌کند، در خودِ شیرینی نیست؛ در نحوه واکنش ذهن به آن است.
«جمع‌بندی»
شاید بزرگ‌ترین تناقض رژیم گرفتن همین باشد: تلاش برای بی‌نقص بودن، خودش می‌تواند زمینه شکست را فراهم کند. یک تکه شیرینی فقط یک تکه شیرینی است؛ مگر آنکه ذهن آن را به نشانه شکست تبدیل کند. گاهی بزرگ‌ترین دشمن رژیم، آن چیزی نیست که وارد معده می‌شود، بلکه داستانی است که بعد از آن، ذهن برایمان تعریف می‌کند.
Source: 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10
-
«Channel of Science is for all»
