جملاتی مانند "احتمال به وجود آمدن 'شما' یک در چند تریلیون بود" یا "احتمال اینکه شما و پارتنرتان در این نقطه از زمان و مکان با هم ملاقات کنید،بسیار ناچیز بود"، معمولاً با دو هدف به کار می‌روند:
ایجاد حس شگفتی و خاص بودن و ایجاد حس سرنوشت و تقدیر ؛"اینکه با وجود این احتمال ناچیز، این اتفاق افتاده، باید معنای خاصی داشته باشد. این نوعی 'سرنوشت' یا "معجزه" بوده است."
این جملات با دستکاری اعداد بزرگ، سعی در القای یک اهمیت متافیزیکی به رویدادهای عادی دارند.
چرا این کاربرد از احتمال، بی‌معناست؟
مغالطه محاسبه احتمال پس از وقوع
این بزرگترین خطای منطقی در این نوع جملات است. در علم آمار، احتمال فقط برای رویدادهایی که هنوز اتفاق نیفتاده‌اند، معنا دارد. محاسبه احتمال یک رویداد پس از آنکه قبلاً اتفاق افتاده است، همیشه و ذاتاً یک است.
مثال ساده: شما یک تاس را می‌اندازید و عدد ۶ می‌آید. احتمال آمدن ۶ قبل از پرتاب، یک ششم بود. اما احتمال اینکه "همین پرتابی که انجام شد، ۶ آمده باشد"، پس از پرتاب، دقیقاً ۱ (یا ۱۰۰٪) است! چون این اتفاق دیگر افتاده است.
به همین ترتیب، احتمال روبرو شدن "شخص شما و پارتنرتان" قبل از آشنایی، بسیار ناچیز بود. اما احتمال آشنا شدن با "هر شخص ممکن دیگری" نیز به همان اندازه ناچیز بود! پس از آنکه با هم آشنا شدید ، احتمال روبرو شدن شما ۱ است. آشنایی شما خاص‌تر از هر نتیجه ممکن دیگری نیست.
تصادفی بودن همه چیز
اگر حتی بخواهیم این نوع تفسیر را بپذیریم هر رویدادی که در جهان اتفاق می‌افتد، اگر زنجیره علت و معلولی آن را تا انتها دنبال کنیم، محصول یک سری احتمالات بی‌نهایت ناچیز است.
احتمال اینکه دقیقاً همین اتمی که در موبایل شماست، در این لحظه در این مکان باشد، عملاً صفر است. آیا این موضوع به آن اتم و موبایل شما، اهمیت خاصی می‌بخشد؟
خروج از بازی زبانی "احتمال"
مفهوم "احتمال" در یک بازی زبانی خاص معنا دارد: بازی پیش‌بینی رویدادهای آینده بر اساس یک مدل یا تکرار.
"احتمال بارش باران فردا ۶۰٪ است." (معنادار - بر اساس مدل هواشناسی) "احتمال آمدن شیر در پرتاب سکه ۵۰٪ است." (معنادار - بر اساس تکرار و تقارن فیزیکی) جملاتی مانند "احتمال آشنایی شما ۱ در تریلیون بود" این مفهوم را از بازی زبانی اصلی‌اش خارج کرده و در یک زمینه متافیزیکی به کار می‌برند که در آن هیچ مدل پیش‌بینی‌کننده یا امکان تکراری وجود ندارد. ما نمی‌توانیم "جهان" را دوباره اجرا کنیم تا ببینیم آیا شما دوباره روبرو میشوید یا نه.
این جملات با استفاده نادرست از زبان ریاضی، در ما یک حس شگفتی و رمزآلودگی ایجاد می‌کنند، در حالی که هیچ راز واقعی‌ای در کار نیست.
ما با دیدن اعداد بزرگ و کلمه "احتمال"، مسحور می‌شویم و فکر می‌کنیم با یک حقیقت عمیق روبرو هستیم، در حالی که فقط با یک ترفند زبانی مواجهیم.
👤- روزبه شریف زاده
«Channel of science is for all»
