- چرا آستانه درد زنان بالاتر از مردان است؟ (بُکُش و خوشگلم کن!)

در ادبیات علوم اعصاب و فیزیولوژی درد، سال‌هاست که تفاوت‌های جنسیتی در «آستانه درد» و «تحمل درد» (Pain Threshold & Pain Tolerance) موضوع پژوهش‌های جدی بوده است. مجموعه‌ای از عوامل زیستی، هورمونی، تکاملی و حتی شناختی باعث می‌شود بسیاری از زنان در مواجهه با دردهای شدید عملکرد بهتری نسبت به مردان داشته باشند؛ هرچند این به معنای مقامت در برابر درد در تمام شرایط نیست و فقط یک الگوی آماری است.

1. تفاوت‌های هورمونی و نقش استروژن

هورمون استروژن در زنان نقش کلیدی در تنظیم سیستم درد دارد. مطالعات نشان می‌دهد استروژن می‌تواند حساسیت گیرنده‌های درد (Nociceptors) را کاهش دهد یا عملکرد سیستم ضد درد داخلی (Endogenous Pain Modulation) را تقویت کند. این یعنی بدن زنان به‌طور طبیعی «سیستم خاموش‌کننده درد» کارآمدتری دارد.

این یعنی بعضی خانوم‌ها همزمان می‌توانند درد را تحمل کنند و راجع‌ به اینکه “چیز خاصی نیست” هم با لبخند حرف بزنند.

2: تجربه‌های مکرر درد و سازگاری عصبی

زنان در طول زندگی با طیف وسیعی از دردهای منظم مانند دردهای قاعدگی، نوسانات هورمونی، یا دردهای مربوط به تخمک‌گذاری مواجه‌اند. این تکرار مداوم، سیستم عصبی را به‌تدریج مقاوم‌تر می‌کند و فرآیندی مشابه Neural Adaptation رخ می‌دهد.

این تجربه‌ها باعث می‌شود مغز راهکارهای موثرتری برای مدیریت درد توسعه دهد، یک نوع “training mode” طبیعی. در نتیجه گاهی وقتی از خانوم‌ها بپرسی درد داری؟ می‌گویند: «این که چیزی نیست» و مردا همان لحظه احساس می‌کنند نقش موجودات ضعیف داستان رو گرفتند.

3: نقش تکامل و بارداری

در تکامل انسان (Evolutionary Biology)، زنان باید توان تحمل دردهای شدیدی مانند بارداری و زایمان را داشته باشند. این فشار تکاملی باعث تقویت سیستم‌های عصبی و هورمونی مرتبط با تحمل درد شده است. مغز زنان در دوران بارداری افزایش در تولید مواد ضد درد مثل اندورفین (Endorphins) و انکفالین‌ها دارد. حتی بعد از بارداری هم این سیستم تقویت‌شده تا حدی باقی می‌ماند.

زایمان چه طبیعی باشد و چه سزارین یکی از شدیدترین تجربه‌های درد در گونه انسان محسوب می‌شود، و سیستم عصبی زنان برای این لحظه بهینه‌سازی شده است.

4: پردازش شناختی درد و نقش توجه (Cognitive Modulation of Pain)

تحقیقات نشان می‌دهد زنان در پردازش شناختی درد; مثل پرت کردن حواس (Distraction)، معنا دادن به درد، یا مدیریت هیجانی در بسیاری از موارد ماهرترند. این یعنی بخشی از تحمل بالاتر درد ناشی از تفاوت در Mental Strategies است. به عبارت دیگر، زنان علاوه بر تفاوت زیستی، از تاکتیک‌های ذهنی پیچیده‌تری هم استفاده می‌کنند تا شدت درد را پایین بیاورند.

5: نقش ساختار مغز و تفاوت در شبکه‌های عصبی

برخی مطالعات MRI نشان داده‌اند که زنان ارتباطات قوی‌تری بین نواحی مرتبط با کنترل هیجان (مانند Prefrontal Cortex) و مراکز پردازش درد دارند. این باعث می‌شود تنظیم درد (Pain Regulation) در زنان کارآمدتر باشد. همچنین ماده خاکستری در برخی نواحی درد محور ممکن است در زنان بیشتر باشد و این به پردازش دقیق‌تر، اما مدیریت بهتر درد کمک می‌کند.

‌در مجموع آستانه درد بیشتر در زنان ترکیبی از ژنتیک، هورمون‌ها، تکامل، ساختار مغز و متدهای شناختی است. این تفاوت‌ها به زنان امکان می‌دهد دردهای شدید را تحمل کنند چه در بارداری، چه در عمل‌های زیبایی “سنگین”، و چه در دردهای ماهانه که زیاد هم به چشم نمی‌آیند.

Reference:
Craft RM. Sex differences in opioid analgesia: “from mouse to man”. J Pharmacol Exp Ther. 2003.
-
Riley JL et al. Sex differences in pain perception: clinical and experimental findings. Eur J Pain. 1998.
-
Lowe NK. The nature of labor pain. Am J Obstet Gynecol. 2002.
-
Villemure C, Bushnell MC. Cognitive modulation of pain: how do attention and emotion influence pain processing? Pain. 2002.
-
«Channel of science is for all»