🚷- علم می‌گوید: مردی که در خانه فقط “هست”، آرامش را از همسرش می‌گیرد!

در این پست به بررسی این پرسش می‌پردازیم که چرا بسیاری از زنان زمانی که شریک زندگی‌شان در خانه حضور دارد ولی مشارکتی ندارد، دچار سطوح بالای استرس می‌شوند؟! از دیدگاه عصب‌روان‌شناسی و روان‌شناسی رابطه.

1- چارچوب عصب‌روان‌شناسی

مطالعات نشان می‌دهند که واکنش استرس در زنان و مردان تفاوت دارد: زنان تمایل بیشتری به الگوی «tend-and-befriend» دارند تا «fight-or-flight». در این چارچوب، وقتی زن احساس می‌کند بار مراقبت، مسئولیت یا نظارت بر امور خانه برعهده‌اش است، سامانه محور هیپوتالاموس-پیتوتاری-آدرنال (HPA) فعال می‌شود و ترشح کورتیزول را افزایش می‌دهد.
اگر شریک فرد در آن وضعیت به شکل فعال همراه نباشد یعنی حضور داشته باشد ولی مشارکت نکند، این می‌تواند به معنای «عدم کاهش کافی» در سطح استرس برای زن باشد. مطالعه Darby Saxbe نشان داد زنانی که همسرشان کار خانه انجام داده‌اند، کاهش معنی‌داری در کورتیزول داشتند.

2- فرآیند روانی–اجتماعی

• بار ذهنی و بار پنهان

حتی زمانی که کارهای خانه به چشم نمی‌آیند، زن ممکن است مسئولیت «چه باید شود»، «چه نشده»، «کی باید پیگیری کند» را بر دوش گیرد. این «بار ذهنی» (mental load) با عدم مشارکت شریک تشدید می‌شود.

• پیام ضمنی نابرابری

حضورِ غیر‌فعال شریک ممکن است نشانه‌ای ناخودآگاه از این باشد که «یکی کار می‌کند، دیگری تماشا می‌کند». این پیام می‌تواند منجر به احساس نابرابری، ناامیدی و استرس شود.

• اختلال در نظم روانی

خانه برای بسیاری از زنان هم حوزه‌ای است که می‌خواهند سازماندهی‌شده باشد. وقتی شخصی حضور دارد ولی مشارکتی ندارد، ذهن زن ممکن است دائم فعال شود: «او چه می‌کند؟ چرا کمکی نکرد؟» و این خود منبع استرس است.

3- چرا «حضور بدون مشارکت» به ویژه برای زنان استرس‌زا است؟

• از دید زیستی: کاهش واضح در رفتار حمایتی شریک باعث کاهش بازگشت طبیعی از استرس می‌شود یعنی کاهش کورتیزول کندتر صورت می‌گیرد.

• از دید شناختی: وقتی زن احساس کند مجبور است مسئولیت‌های غیررسمی زیادی به دوش بکشد، سطح آگاهی‌اش نسبت به وضعیت و خطاهای احتمالی بالا می‌رود → استرس بالاتر.

• از دید رابطه‌ای: احساس «تنهایی در کنار دیگری» به وجود می‌آید؛ یعنی بودنِ فیزیکی هست ولی احساس همراهی وجود ندارد، که از نظر ذهنی پرتنش است.

4- پیامدهای سلامت

مطالعه‌های بازنگری شده نشان می‌دهند که استرس رابطه‌ای می‌تواند از مسیرهای بیولوژیکی مثل التهاب، سازوکار ایمنی، و کارکرد دستگاه قلبی-عروقی سلامت را تحت تأثیر قرار دهد. بنابراین، آنچه ممکن است «فقط حال روانی بد» به نظر برسد، می‌تواند به اثرات بلندمدت فیزیولوژیک نیز منجر شود.

5- نکات عملی برای کاهش استرس در این وضعیت

• تقسیم واضح و منصفانه وظایف خانه، به‌گونه‌ای که هر شخص بداند فقط «حضور دارد» بلکه «مشارکت دارد».

• جلسات کوتاه هفتگی برای گفت‌وگو درباره احساسات، وظایف و انتظارات، که کمک می‌کند سوءتفاهم کاهش یابد.

• زمانی را به فعالیت مشترک مثبت اختصاص دهید (نه صرفاً کار خانه)؛ این می‌تواند حس همراهی را افزایش دهد.

• زنانی که چنین وضعیتی دارند، می‌توانند از تکنیک‌های آرام‌سازی (مثل مراقبه، تنفس آگاهانه) استفاده کنند تا اثر استرس را کاهش دهند.

«نتیجه‌گیری»

در واقع، علت این‌که بسیاری از زنان زمانی که شریک‌شان «در خانه است ولی کاری نمی‌کند» احساس بیشتری از استرس دارند، نه صرفاً حضور یا غیاب فیزیکی، بلکه تعامل میان سازوکارهای عصب­-روان­شناختی، بار ذهنی، و نابرابری‌های روانی و رابطه‌ای است.

حضور لازم است، اما مشارکت و همراهی، شرط سلامت روانی‌اند.

Source:

• Saxbe, D., Repetti, R., & Graesch, A. (2011). Study examines stress levels for couples. USC Dornsife.

• Shrout, M. R. (2021). The health consequences of stress in couples: A review and new integrated Dyadic Biobehavioral Stress Model. Brain Behaviour & Immunity – Health.

• “Gender differences in stress response: Role of developmental and sociostructural factors.” PMC (2012).

• APA topic overview: Women & stress.
-
«Channel of science is for all»