👀 - اما من با چشمای خودم دیدم!

جمله‌ی بالا آخرین سنگر برای تاکید بر وجود ارواح و اجنه از سوی باورمندان است، همینطور باید گفت جمله‌ی «خودم دیدم» معمولا ناشی از آگاه نبودن از متدولوژی علمی و ترس از تغییرِ عقاید تثبیت شده است؛ اما باید به این پرسش پرداخت که آیا واقعا عمل “دیدن” مُهر تاییدی بر وجود ارواح و اجنه است؟!

تجربه‌های پارانورمال و عملکرد مغز: چرا برخی افراد “جن” می‌بینند؟

درک تجربه‌های پارانورمال مانند دیدن «جن»، «سایه‌ها» یا احساس «حضور کسی» در غیاب شواهد واقعی، به اختلال در شبکه‌های ادراکی مغز بازمی‌گردد. پژوهش‌های نوروساینس نشان می‌دهد که این توهمات اغلب از نقص در پردازش چندحسی و درگیری برخی نواحی مغز ناشی می‌شوند.

1️⃣. درگیری مناطق مغزی

↩️• اتصال تمپوروپاریتال (TPJ)، اینسولا و شبکه فرونتوپاریتال در احساس حضور دیگران، ادراک بدن و خودآگاهی نقش دارند. تحریک یا اختلال در این نواحی می‌تواند باعث تجربه‌ی «حضور یک موجود ناپیدا» شود.
(Blanke et al., 2014؛ Ionta et al., 2011)

↩️• تالاموس، به‌ویژه هسته‌ی پول‌وینار (Pulvinar)، و قشر بینایی اولیه (V1) در درک بینایی و فیلتراسیون توجه نقش دارند. اختلال در این مسیرها ممکن است باعث دیدن سایه‌ها یا توهمات دیداری شود.
(Arcaro et al., 2018)

↩️• در تاریکی، عدم دریافت اطلاعات بینایی باعث افزایش فعالیت شبکه‌ی پیش‌فرض مغز (DMN) و تحریک حافظه تصویری می‌شود. مغز تلاش می‌کند با الگوهای حافظه‌ای، خلأ اطلاعاتی را پر کند؛ و این ممکن است با تخیلات فرهنگی مانند “جن” تطبیق پیدا کند.

2️⃣. نقش حافظه، فرهنگ و هیجانات

مغز، در غیاب اطلاعات حسی دقیق، از خاطرات ذخیره‌شده در هیپوکامپ و نواحی مرتبط مانند کورتکس انتورینال استفاده می‌کند. فرهنگ نقش کلیدی در ماهیت این برداشت‌ها دارد: در ایران، یک تهدید نادیدنی ممکن است به صورت «جن» تعبیر شود، اما در فرهنگ غربی ممکن است «یوفو» یا «روح» دیده شود.
(Hood et al., 2009)

3️⃣. توهم در بیماری‌های نورولوژیک

↩️• در اسکیزوفرنی، توهمات شنیداری به دلیل بیش‌فعالی مسیر مزولیمبیک دوپامینی و کاهش فعالیت پره‌فرونتال کورتکس رخ می‌دهد. کاهش ماده خاکستری در لوب تمپورال، شکنج هشل و پلانتو تمپورال با شدت توهمات شنیداری مرتبط است.
(Shenton et al., 2001; Hugdahl, 2009)

↩️• ساختار پاراسینگولیت سولکوس در قشر پیش‌فرونتال میانی (mPFC) در تمایز واقعیت از خیال مؤثر است. کاهش طول این شیار در برخی بیماران توهم‌زا دیده شده.
(Garrison et al., 2015)

4️⃣. مغز در حالت استراحت و توهمات ادراکی

در حالت استراحت (مثلاً در تاریکی یا سکوت)، مغز فعالیت خاصی دارد که می‌تواند به اندازه‌ی یک محرک خارجی واقعی باشد. این افزایش فعالیت می‌تواند باعث شود که مغز یک رویداد خیالی را به‌عنوان واقعیت درک کند. اگر این اطلاعات با خاطرات قبلی تطبیق یابد (مثلاً تجربه‌ی ترسناک قبلی از «جن»)، فرد واقعاً احساس می‌کند چیزی خارجی را دیده یا شنیده است.
(Raichle et al., 2001; Northoff et al., 2006)

➖➖➖➖

نتیجه‌گیری

تجربه‌های پارانورمال در بسیاری از موارد، انعکاسی از فعالیت ناهنجار مغز، حافظه فرهنگی، ترس، و محدودیت دریافت‌های حسی هستند. مغز در تلاش برای درک محیط، در غیاب اطلاعات کافی، واقعیت را با تخیل جایگزین می‌کند و آنچه ما به‌عنوان «جن» یا «سایه» می‌بینیم، ممکن است بازتابی از ذهن خود ما باشد.

➖➖➖➖

📌منابع علمی معتبر:

1. Blanke O., Slater M., Serino A. (2015). Behavioral, Neural, and Computational Principles of Bodily Self-Consciousness. Neuron.
2. Garrison J.R., et al. (2015). Paracingulate sulcus morphology is associated with hallucinations in the human brain. Nature Communications.
3. Hugdahl K. (2009). “Auditory hallucinations: A review of the ERC project.” Schizophrenia Bulletin.
4. Raichle M.E., et al. (2001). A default mode of brain function. PNAS.
5. Arcaro M.J., et al. (2018). Organization of visual processing in the pulvinar. Nature Communications.
6. Shenton M.E., et al. (2001). A review of MRI findings in schizophrenia. Biological Psychiatry.
-
💎«Channel of science is for all»💎