#کتابخوانی
تَمهیدات
تمهیدات،عین‌القضات،به تصحیح و مقدمه:عَفیف عُسیران، تهران، انتشارات منوچهری،1377چاپ پنجم.

ابوالمعالي عبدالله بن ابي بكر(492-525هجري)در همدان زاده شد. جَدّش اهل ميانه (بين مراغه و تبريز)بود. دوتن بر عين ‏القضات اثر گذاشتند:1-احمدغزالي (درگذشته به سال520)2-شيخ بَرَكه،شوريده‌اي گمنام وعامي(درگذشته پس از ‏سال520هجري)‏
‏ (کهن‌ترین نسخه‌ی تمهیدات در سال 667 نوشته شده‌است.) ‏

تمهیدات 10 تمهید دارد:‏
‏1-فرق علم مکتسَب باعلم لَدُنّی2-شرط‌های سالک درراه خدا3-آدمیان بر سه گونه‌فطرت آفریده شده‌اند4-‏خود را بشناس تا خدا را بشناسی5-شرح ارکان پنجگانه‌ی اسلام6-حقیقت و حالات عشق7-حقیقت روح و دل8-‏اسرار قرآن و حکمتِ خلقت انسان9-بیان حقیقت ایمان وکفر10-اصل و حقیقت آسمان و زمین، نور محمد و ابلیس آمد.‏
مکتوبات و نامه‌های عین‌القضات بین سال‌های 517و525نوشته شد. تمهیدات نیز بعد از سال518به نگارش درآمد.‏

دریغا قفلِ بشریّت بر دل‌هاست و بند غفلت بر فکرها.
(ص 11)‏

ای عزیز! اگر خواهی که جمال این اسرار بر تو جلوه کند، از عادت پرستی دست بدار که عادت پرستی، بُت پرستی ‏باشد.
ص12‏

طالب باید که خدا را در جنّت و در دنیا و در آخرت نطلبد و در هر چه داند و بیند، نجوید.
راهِ طالب، خود در ‏اندرونِ اوست. راه باید که در خود کند.
هیچ راه به خدا نیست بهتر از راهِ دل.
(23)‏

هرچند که می‌کوشم که از عشق درگذرم، عشق مرا شیفته و سرگردان می‌دارد. و با این‌همه، او غالب می‌شود و من ‏مغلوب.
با عشق کی توانم کوشید؟‏

کارم اندر عشق مشکل می‌شود؛
خان و مانم در سرِ دل می‌شود.
هر زمان گویم که بگریزم ز عشق،
عشق، پیش از من به منزل می شود.

دریغا، عشق، فرضِ راه است همه کس را.
دریغا اگر عشقِ خالق نداری، باری عشقِ مخلوق مهیّا کن تا قدرِ این ‏کلمات، تو را حاصل شود.
(96)‏

دریغا از عشق چه توان گفت و از عشق چه نشان شاید داد و چه عبارت توان کرد؟
در عشق قدم نهادن کسی را ‏مسلّم شود که با خود نباشد و ترکِ خود بکند و خود را ایثار عشق کند.‏
عشق آتش است. هرجا که باشد جز او، رختِ دیگری ننهد. هرجا که رسد، سوزد و به رنگِ خود گرداند.‏
ای عزیز! به خدا رسیدن فرض است و لابُدّ هرچه به واسطه‌ی آن به خدا رسند، فرض باشد به نزدیک طالبان.
‏عشق، بنده را به خدا رساند.
پس عشق از بهرِ این معنی فرض آمد.‏

به مجرّدِ اسمِ عشق، عاشق شدن کاری طُرفه و اُعجوبه باشد.‏

کارِ طالب آن است که در خود جز عشق نطلبد.
وجود عاشق از عشق است، بی عشق چگونه زندگانی کند؟
حیات ‏از عشق می‌شناس و مَمات بی‌عشق می‌یاب!

سودای عشق، از زیرکیِ جهان بهتر ارزد و دیوانگی عشق، بر همه عقل‌ها افزون آید.
هر که عشق ندارد، مجنون و ‏بی‌حاصل است. هر که عاشق نیست، خودبین و پُرکین باشد و خودرأی بُوَد.
عاشقی، بی خودی و بی‌راهی باشد.
(98)‏

دریغا! همه جهان و جهانیان، کاشکی عاشق بودندی تا همه زنده و با درد بودندی.‏

ای عزیز! ندانم که عشقِ خالق گویم و یا عشقِ مَخلوق؟
عشق‌ها سه‌گونه آمد؛ اما هر عشقی، درجاتِ مختلف دارد: ‏عشقی صغیر است، و عشقی کبیر و عشقی میانه.‏
عشقِ صغیر، عشقِ ماست با خدای تعالی. و عشقِ کبیر، عشقِ خداست با بندگانِ خود.
(101)‏

عشقِ میانه، دریغا نمی‌یارم گفتن؛ که بس مختصر فهم آمده‌ایم.
(102)‏

از دستِ دوست چه عسل، چه زهر؛ چه شِکَر چه حَنظل؛ چه لطف چه قهر.
آن کس که عاشق لطف بُوَد یا عاشقِ ‏قهر، او عاشقِ خود باشد نه عاشقِ معشوق.
(224)

‏بدایتِ عشقِ به کمال، عاشق را آن باشد که معشوق را فراموش کند که عاشق را حساب با عشق است. با معشوق چه ‏حساب دارد؟
مقصودِ وی، عشق است و حیاتِ وی از عشق باشد و بی‌عشق، او را مرگ باشد.
در این‌حالت، وقت ‏باشد که خود را نیز فراموش کند؛ که عاشق، وقت باشد که از عشق چندان غصّه و درد و حسرت بیند که نه در بندِ ‏وصال باشد و نه غمِ هجران خورَد. زیرا که نه از وصال، او را شادی آید و نه از فِراق، او را رنج و غم نماید. همه‌ی ‏خود را به عشق داده باشد.‏

هرکه جفای معشوق نکشد، قدرِ وفای او نداند.
هر که فراقِ معشوق نچشد، لذتِ وصال او نیابد.
هر که دشنام معشوق ‏لطف نداند، از معشوق دور باشد.
معشوق از بهرِ ناز باید نه از بهرِ راز.
(5 ـ 244)‏

https://telegram.me/ezzatiparvar