🔴 نواندیشان تأثیرگذار معاصر

📗 ارزیابی‌کتاب« نواندیشان ایرانی»، نوشتۀ سید علی محمودی

🔻بخش دوم (پایانی)

✍️ فریدون مجلسی

✅ چهره بعدی میرزای نائینی و نظریه او در باره «حکومت مقّیده» است. در ایران ایشان را بیشتر به عنوان شخصیت مذهبی با تأثیرگذاری آزادی خواهانه بر نهضت مشروطه می‌شناسیم، که البته بسیار تأثیرگذار بود، اما با تعبیر و برداشتی از آزادی که در رساله کوتاه (صد صفحه ای) «تنبیه الامه و تنزیه المله فی لزوم المشروطه . . .» آمده و آخوند خراسانی (کفایی) و حائری مازندارانی نیز آن را تأیید کرده اند. نظرات او، ضمن مقید کردن قدرت سیاسی به موازین قانونی، با مبانی و قانونمندی‌های حکومت دموکراتیک انطباق ندارد و «محدود به شناختی اجمالی است». نائینی در شمار علمایی بود که با تمایل سردار سپه به برقراری جمهوری مخالفت کردند، و سردار سپه با فرمانبرداری بحث جمهوری را کنار گذاشت، اما تعهدی نداد که سلطنت را هم کنار بگذارد!

✅ چهره درخشان و تأثیر گذار بعدی «محمدعلی فروغی، سیاستمداری در تراز جهانی» است. همین عنوان و ارج نهادن به تلاش و تدبیر عالمانه او در حراست از منافع ایران، در کنار ارزش‌های علمی و فرهنگی او، نشان دهنده بررسی علمی و غیرجانبدارانه نویسنده درباره کسی است که مورد بی مهری‌های غیر منصفانه بوده است. می‌توانم خوانندگان را به مراجعه به متن سزاوار تحسینِ کتاب ارجاع دهم.

✅ نویسنده سپس به افکار سید محمدحسین طباطبایی و «دوره هرمنوتیکی» در تفسیر المیزان، و فرارفتن او از محدودیت و انحصار تبادل افکار با حوزه‌های بومیِ محلی و برقراری ارتباطات جهانی خصوصاً درباره نقد سنت و تجدد و عرفان نظری و عملی می‌پردازد . . . فصل بعدی: «نسبت میان دین و سیاست در اندیشه مهدی بازرگان» است، خصوصاً مراحل تاریخی تا انقلاب و دولت موقت، و در پایان اشارات جالب در باره ملاحظات جدی او درباره حکومت اسلامی و در باره پرهیز از تحمیل در داخل و خارج و برگرفتن مسؤولیت دین و ایمان مردم و . . . ، سپس به تفصیل به مرتضی مطهری در کشاکش میان ماهیت انسان و آزادی می‌پردازد.

✅ دو فصل پایانی کتاب در باره جلال آل احمد و دکتر علی شریعتی، برای نویسنده این سطور جالب تر است، زیرا خود شاهد روند اثر گذاری افکار و اندیشه‌های آنان بر جامعه و تحولات آن تا انقلاب بوده است. [نویسنده]به سبک ادبی و آثار آل احمد و به تعلق خاطر او به شناخت وضعیت بومی ایران و در نتیجه بر ضرورت «بومی گرایی» اشاره می‌کند که مشخص است نظر به «غرب زدگی» و «درخدمت و خیانت روشنفکران» دارد. داوری منصفانه نویسنده که با منطق علمی و دیدگاه امروزی نسبت به آن افکار و غیر علمی دانستن آن با دید انتقادی می‌نگرد، در آنجاست که با درنطر گرفتن ملاحظات اجتماعی و تاریخیِ زمانِ نوشته شدنِ آن آثار و اوج چالش شرق و غرب می‌نویسد که «نمی توان آل احمد را به این دلیل سرزنش کرد.» اما تأکید می‌کند که نمی باید در موضوعات و مقولاتی وارد می‌شد «که شرط اصلی ورود به آن، بهره مندی لازم از دانش نظری و فلسفی است.» ضمن اینکه داستان نویسی او را می‌ستاید در باره اعتبار موضوع «غرب زدگی» با اشاره به افکار مرحوم فردید و دیگران، بحث جالبی دارد.

✅ آخرین فصل درباره «علی شریعتی، فلسفه اخلاقی و دموکراسی» است. سید علی محمودی او را «نام آورترین و تأثیرگذارترین روشنفکر مسلمان ایرانی در قرن بیستم» می‌نامد، و نویسنده این سطور خود شاهد شور و هیجان و تأثیرگذاری برانگیزاننده «معلم شهید ما» در تظاهرات انقلاب بوده است. در این فصل، تاریخچه بحث‌های حسینیه ارشاد و بعد از آن را پیگیری می‌کند. نتیجه می‌گیرد که «شریعتی با «دموکراسی آزاد» بر پایه آراء مردم و انتخاب سیاسی آنان مخالفت می‌کند، و می‌نویسد: «پرسشی که در این میان رخ می‌نماید، مبنای اخلاقیِ تصمیم گیری یک گروه انقلابی برای مردم در تأسیس دولت است.» از این اندیشه که جامعه باید تسلیم بایدها و نبایدهای گروه اقلیت انقلابی شوند و حقوق اساسی خویش را در نصب و عزل و نقد حاکمان نادیده بگیرند . . . قیمومت رهبری گروه انقلابی را... پذیرا شوند، انتقاد می‌کند؛ زیرا نظریه مختار شریعتی در نهایت دموکراسی و دولت دموکراتیک بر پایه خواست و رضایت مردم است، اما بایستی چند نسل از مردم، دوره دولت دموکراسی هدایت شده یا حکومتگری از بالا یعنی دولت خودکامه استبدادی را تجربه کنند تا پس از اینکه صلاحیت و لیاقت انتخاب کردن و رأی دادن را در سایه تعلیمات ایدئولوژیک انقلابی تحصیل کردند . . . » قطعاً این بخش نهایی بسیار بحث انگیز خواهد بود. نثر کتاب بسیار روان و سلیس و پخته و خوب و خواندنی است.

سید علی محمودی در فضای مجازی:

 وب‌سایت | تلگرام | فیس‌بوک

#نواندیشان_ایرانی #فریدون_مجلسی
#سید_علی_محمودی

https://telegra.ph/Book-Review-09-22-2

Telegraph
Book Review

🆔@Drmahmoudi7