‍ 🔴 سازوکار تصمیم‌گیری دربارۀ جنگ و صلح

✍️ سید علی محمودی

💢 در نگاه کانت، تنها مسیر درست تصمیم‌گیری دربارۀ جنگ و صلح، رجوع به مجلس نمایندگان برگزیدۀ مردم در یک نظام جمهوری است.

✅ پرسش بنیادین دربارۀ جنگ و صلح در علم‌ سیاست و فلسفۀ سیاسی، این‌است‌که چه کسی و کدام نهادی حق‌دارند دربارۀ جنگ و صلح تصمیم بگیرند؟ ایمانوئل کانت تصمیم‌گیری شخص فرمانروا را در مورد درگیرکردن کشور در جنگ رد می‌کند. رهنمود کانت سپردن جنگ و صلح به دست مجلس نمایندگان ملت است؛ زیرا چنین مجلسی برگزیدۀ شهروندان حکومت جمهوری است؛ یعنی حکومتی که برشالودۀ دموکراسی نمایندگی استوار است (محمودی، 1395، 292).

✅ کانت در پی‌نوشت رسالۀ کشاکش دانشکده‌ها در مورد تفاوت میان «پادشاه خودکامه» و «پادشاه مشروطه»، اشاره‌ای به موضوع جنگ دارد که می‌تواند پشتوانۀ دیدگاه کانت در سپردن تصمیم‌گیری دربارۀ جنگ و صلح از سوی شهروندان، به مجلس نمایندگان مردم باشد. کانت می‌نویسد: «پادشاه خودکامه یعنی چه؟ او کسی است که تحت فرمانش جنگ فوراَ آغاز می‌شود، هنگامی که بگوید که باید چنین شود. دربرابر، پادشاه مشروطه یعنی چه؟ او کسی است که باید نخست از مردم بپرسد که آیا بایستی جنگ کرد یا نه؛ و اگر مردم بگویند که نباید جنگید، جنگی درکار نخواهد بود.» (Kant, 1991, 86؛ محمودی، همان).

✅ مراد کانت از پادشاه خودکامه، شخصی است که مردم او را به فرمانروایی انتخاب نکرده اند، بلکه او با توسل به زور و جانبداری پیرامونیانش، کرسی قدرت را خلاف قانون اشغال کرده است. دربرابر، پادشاه مشروطه کسی است که بر بنیان قانون اساسی مصوب مجلس نمایندگان مردم برگزیده شده است و باید برابر قانون اساسی عمل کند. مشروطه بودن این حاکم، به معنی آن‌است که انتخاب او مشروط و محدود به رعایت قانون اساسی است. اگر حاکم از دایرۀ قانون خارج شود و خودکامگی پیشه کند، با رأی مجلس نمایندگان ملت از پادشاهی معزول، دستگیر و روانۀ دادگاه می‌شود تا برابر قانون دربارۀ او تصمیم‌گیری شود.

✅ بنابراین در نگاه کانت، تنها مسیر درست تصمیم‌گیری دربارۀ جنگ و صلح، رجوع به مجلس نمایندگان برگزیدۀ مردم در یک نظام جمهوری است. آشکار است که چرا باید حکومت دربارۀ جنگ و صلح از مردم پرسش کند و وفق نظر مردم از رهگذر مجلس نمایندگان ملت تصمیم‌گیری به عمل آید؟ پاسخ خیلی روشن است. در وضعیت جنگی، این مردم اند که به جبهه‌های جنگ دفاعی گسیل می‌شوند، شماری از آنان هدف آتش دشمن قرار می‌گیرند، کثیری از آنان مجروح می‌شوند و افرادی از آنان به اسارت دشمن گرفتار می‌آیند. در جنگ دفاعی، این مردم اند که هزینه‌های جنگ، مانند ناامنی، نگرانی، ویرانی، آوارگی، بیکاری، فشارهای روانی و معیشتی را بردوش دارند. بنابراین، بسیار عقلانی و فهم‌پذیر است که مردم دربارۀ جنگ تصمیم بگیرند. در باب صلح نیز راه خردمندانه و سنجیده همین است. اگر اکثریت مردم دربارۀ زمان پایان جنگ به دیدگاه مشترکی رسیده باشند که جنگ باید متوقف و تمام شود و صلح در دستورکار حکومت قرارگیرد، آشکارا خواست و رأی ملت آن‌است‌که از این پس، «جنگی درکار نخواهد بود.»
 
📗 محمودی، سیدعلی (1395)، فلسفۀ سیاسی کانت، اندیشۀ سیاسی در گسترۀ فلسفۀ نظری و فلسفۀ اخلاق، چاپ سوم، تهران، نگاه معاصر.

Kant, Immanuel (1991), The Contest of Faculties, trans. H.B. Nisbet, Kant, Political Writings, ed. H. S. reiss, Cambridge, Cambridge University Press.

🔸سید علی محمودی در فضای مجازی:
     وب‌سایت| تلگرام | فیس‌بوک

 🆔@DrMahmoudi7