✍️ دینامیت بودن در عصر بحران

🔶 ما دچار بحرانیم. تصدیق این سخن آسان است. کافی است که به هر سیاق ممکن یک نمونه تصادفی انتخاب کنید و دو گزینه آری یا خیر را پیش روی افراد این نمونه تصادفی قرار دهید. عمده افراد گزینه آری را بر خواهند گزید.

🔹 اگر پرسش دیگری هم به این پرسشنامه خیالی اضافه کنیم چه می‌شود؟
«افراد دیگری که این پرسشنامه را پر کرده‌اند، به حدس شما کدامیک از گزینه‌های آری یا خیر را انتخاب کرده‌اند؟»
و در نظر بگیرید که برای این پرسش تنها دو گزینه آری و خیر را قرار داده باشیم.
حدس صائب آن است که احتمالاً پاسخ آری در مورد این پرسش دوم نیز پاسخ غالب خواهد بود.

🔹 پرسشنامه‌ای که از آن سخن گفتیم، یک پرسشنامه خیالی بود. نگارنده تا این لحظه آن را میان جمعیتی توزیع نکرده است و تنها به عنوان یک آزمایش فکری آن را مطرح کرده است. شاید این کار را به عنوان یک آزمایش اجتماعی ساده انجام دهم اما غرض چیز دیگری است و آن این است که عمده ما این عبارت «ما دچار بحرانیم.» را تصدیق می‌کنیم و فراتر از آن بر این باوریم که «ما به این که دچار بحرانیم، باور داریم.» و به عبارت دیگر، نوعی معرفت مرتبه دوم به اصل بحران نیز داریم.

🔹 اما در مورد سناریوی بالا، یک چیز شگفت‌انگیز است. اگر ماجرا را از یک پرسشنامه آری و خیر کمی پیش‌تر ببریم و بخواهیم از این بپرسیم که وقتی می‌گوییم «ما دچار بحرانیم.»، مرادمان از این «ما» و از این «بحران» چیست و بخواهیم از ماهیت ما و بحران سخن بگوییم، به نوعی گره زبانی دچار می‌شویم. به عبارت دیگر، هستیِ ما و هستیِ این بحران را تصدیق می‌کنیم اما وقتی می‌خواهیم این هستی را در چیستی‌اش فراچنگ بیاوریم، ناخواسته متوقف می‌شویم.

♦️ این گره‌خوردگی زبان یک فراخوان است. بازگشایی این گره گوردیوسی محتاج خروج از راه‌حل‌ها رایج است. همانطور که اسکندر گره گوردیوسی را با شمشیر گشود، شاید برای بازگشایی این گره گوردیوسی، محتاج دینامیت باشیم. به هر حال، زمانه دگرگون شده است و دینامیت جای شمشیر را گرفته است. اما دینامیت بودن در آن هنگام که به بحران می‌اندیشیم، اندیشیدن به چه معنا است؟ آیا بدین معنی است که اندیشیدن به بحران، به حکم تقدیرِ خویش بحران‌ساز است؟

📍پ.ن: پر واضح است که مفهوم دینامیت بودن در هنگامه بحران و دلالت‌های آن هنوز در ابهام است و این مسأله‌ای است که می‌کوشم در نوشته‌های آتی بیشتر از آن سخن بگویم. آنچه تا کنون بدان اشاره شد، در حد یک افتتاحیه است و نه بیش.

🔚 محسن حسن‌نژاد

#بحران #فلسفه_رادیکال #دینامیت

@Crisis_Era