📚 درآمدی بر فلسفه‌ی علم | ❤️ ۷۲/۵٩


مسأله‌ی تأیید و بازگشت امید تازه در فلسفه‌ی علم

در بخش عمده‌ای از قرن بیستم، مسأله‌ی حل‌ناشده و ناگشوده‌ی تأیید (Confirmation) هم‌چنان بر دوش فلسفه‌ی علم (Philosophy of Science) سنگینی می‌کرد. مشاهده چگونه می‌تواند شواهدی به سود نظریه‌ای علمی تأمین کند یا به عبارت دیگر چگونه می‌تواند آن را تأیید کند؟ تجربه‌گرایان منطقی (Logical Empiricists) مایل بودند با اندیشه‌هایی ساده و آشکار آغاز کنند، هم‌چون این اندیشه که مشاهده‌ی شمار انبوهی کلاغ سیاه این فرضیه را که همه‌ی کلاغ‌ها سیاه‌اند تأیید می‌کند و از آنجا منطق استقرایی‌ای را پی‌افکنند که به ما در فهم آزمون در علم کمک کند. آنان در این راه ناکام بودند.

کارل پاپر یکی از کسانی بود که از این وضع حظ فروان می‌برد، چرا که او با این اندیشه که تأیید جزئی ضروری از علم است مخالف بود. نبود یک همچو نظریه‌ای، فیلسوفان تجربه‌گرا را در لاک دفاع فرو برده بود و موضع آنان را سست کرده بود. هم اکنون وضع تغییر کرده است. بار دیگر بسیاری از فیلسوفان امید تازه‌ای به یافتن نظریه‌ای در باب تأیید و شواهد (Evidence) پیدا کرده‌اند. این دیدگاه تازه را بیزگروی (Bayesianism) می‌نامند. اندیشه‌های اصلی این ره‌یافت تازه آرام‌آرام در خلال سده‌ی بیستم پرورش پیدا کردند ولی سرانجام چنین به نظر رسید این اندیشه‌ها در واقع می‌توانند کلید حل این مسأله را به دست دهند. شیوه‌ی نگرش بسیاری از فیلسوفان در عنوان کتاب اخیر جان ای پرمن خلاصه شده است: یا بیز یا مخمصه؟ این عنوان به این احساس شایع و رایج اشاره می‌کند که یا دیدگاه بیزگروانه درست از آب در می‌آید یا اگر نه فلسفه‌ی علم دوباره واقعاً ممکن است در مخمصه بیافتد.

بیزگروان تلاش می‌کنند شواهد را با به کار بردن نظریه‌ی احتمالات (Probability Theory) فهم کنند. این اندیشه چیز بدیعی نیست. اغلب بیان ادعاهایی درباره‌ی شواهد بر حسب احتمالات طبیعی به نظر می‌رسیده است. رودلف کارنپ ده‌ها سال کمر به حل مسأله‌ی شواهد از راه احتمالات بسته بود. به علاوه، در بیرون از حوزه‌ی فلسفه نیز این اندیشه آشناست؛ ما می‌گوییم اگر اتوموبیل مردی را در بیرون محل مهمانی‌ای مشاهده کنیم، آنگاه بسیار محتمل است که آن مرد در آن مهمانی باشد. رشته‌های ریاضی آمار و تحلیل داده‌ها نظریه‌ی احتمالات را در توصیف انواع نتیجه‌هایی که می‌توانند از ارزیابی‌ها و نمونه‌ها برآورند به کار می‌برند. هم‌چنین در دادگاه‌های قضایی با گزارش شواهد پزشکی قانونی بر حسب احتمالات هم‌چون شواهد مربوط به دی‌ان‌ای (DNA) آشنا شده‌ایم.


📚 درآمدی بر فلسفه‌ی علم: پژوهشی در باب یک‌صد سال مناقشه بر سر چیستی علم
✍️ پیتر گادفری-اسمیت
🌐 نواب مقربی

✈️ @Chekide_ha