✓
                           چاپارنامَگ
                           ۲۱/مهر/۱۴۰۵



#چاپارنامگ_شعر
✓چهل چراغ شعر فیروزآباد 
تاریخچه‌ی انجمن‌های ادبی فارسی و قشقایی در فیروزآباد 
#کامبیز_نجفی  
بخش یکم:

انجمن شعر در ایران 
پیشینه‌ی گردهمایی شاعران و اهل ادب در ایران, به دوره‌های بسیار دور باز می‌گردد، اما میان «محفل ادبی» و «انجمن ادبی» باید تفاوت گذاشت. محفل،  بیشتر گردهمایی غیررسمی شاعران و اهل فرهنگ در دربارها، خانه‌ها، خانقاه‌ها، قهوه‌خانه‌ها, نشست‌های خانگی و دیگر فضاهای اجتماعی بود؛ در حالی که انجمن به معنای تشکلی  تقریبن پایدار، با اعضا، جلسات سامانمند و هدف مشخص، پدیده‌ای متأخرتر است.
در ایران, بخش مهمی از این سنت، در چارچوب  نشست‌های خانگی و دوستانه دنبال می‌شده است. در بسیاری از دوره‌ها، شاعران و دوستداران ادب به صورت هفتگی یا منظم در خانه‌های یکدیگر گرد می‌آمدند و به شعرخوانی، گفت‌وگو و نقد شعر می‌پرداختند. شب‌های شاهنامه‌خوانی، حافظ‌خوانی و نظامی‌خوانی نیز از جلوه‌های همین فرهنگ ادبی بودند؛ مجالسی که در آن‌ها خواندن و شنیدن شعر,  تنها سرگرمی نبود، بلکه راهی برای انتقال ادبیات، آموزش زبان و آشنایی نسل‌ها با میراث شعری ایران به شمار می‌رفت.
در دوره‌های پیش از قاجار، شاعران بیشتر در همین محافل ادبی گرد می‌آمدند. دربارهای پادشاهان، خانه‌ی شاعران و بزرگان، خانقاه‌ها و از دوره‌ی صفوی به بعد، قهوه‌خانه‌ها از مهم‌ترین مکان‌های شکل‌گیری این محافل بودند. این گردهمایی‌ها افزون بر شعرخوانی، محل گفت‌وگو درباره‌ی ادبیات، موسیقی، فرهنگ و مسائل اجتماعی نیز بودند.
از آغازهای دوره‌ی قاجار، انجمن‌های ادبی به شکل مشخص‌تری پدیدار شدند. انجمن مشتاق اصفهانی و برخی محافل ادبی اصفهان از نمونه‌های شناخته‌شده‌ی این دوره‌اند. این انجمن‌ها در جریان «بازگشت ادبی» اهمیت یافتند.
با جنبش مشروطه، انجمن ادبی  پاتی به دوره‌ای تازه گذاشت. انجمن‌ها دیگر تنها, جایگاه دیدار شاعران نبودند، بلکه  کم کم به مراکز فرهنگی و اجتماعی تبدیل شدند. «انجمن ادبی ایران» از مهم‌ترین نمونه‌های انجمن‌های سازمان‌یافته‌ی این دوره بود. در سال‌های بعد نیز «انجمن دانشکده» به رهبری ملک‌الشعرای بهار، در پیوند با جریان‌های ادبی و فکری تجددخواه، جایگاه مهمی پیدا کرد.
در دوره‌ی پهلوی، انجمن‌ها و کانون‌های ادبی در تهران و دیگر شهرها گسترش یافتند. برخی زیر نظر نهادهای فرهنگی فعالیت می‌کردند و برخی دیگر به صورت خصوصی و مستقل شکل می‌گرفتند.  نشست‌های شعرخوانی، نقد ادبی، آموزش، گفت‌وگو و معرفی شاعران تازه‌کار، از مهم‌ترین فعالیت‌های آنان بود.از دهه‌های میانی سده‌ی چهاردهم خورشیدی به بعد، انجمن‌های شعر و ادبیات به تدریج در شهرهای کوچک و بزرگ سراسر کشور گسترش یافتند. در بسیاری از شهرها، انجمن شعر به یکی از اصلی‌ترین  جای‌های دیدار شاعران، آموزش و نقد شعر و شکل‌گیری نسل‌های تازه‌ی ادبی تبدیل شد.
از این نگر، انجمن‌های شعر امروز را می‌توان ادامه‌ی سنت دیرپای محافل  انجمن‌های ادبی ایران دانست؛ سنتی که از مجالس شاهنامه‌خوانی و حافظ‌خوانی و نظامی‌خوانی و محفل‌های خانگی آغاز می‌شود و در دوره‌ی معاصر به انجمن‌هایی با جلسات  منظم و سازمان‌یافته می‌رسد. انجمن شعر فیروزآباد نیز، با نزدیک به چهار دهه بودش و کنش، در  دنباله‌ی همین سنت دیرینه‌ی گردهمایی اهل شعر و ادب جای می‌گیرد.
سنت نشست‌های  خانگی  شعر در فیروزآباد نیز پیشینه داشته است. از گذشته‌های دور آگاهی  نداریم, ولی در زمانه‌ی  ما  و در دهه‌ی شصت می‌توان یاد کرد از نشست شاعران و ادیبان زبان فارسی همچون اسدالله‌ هدایتی, شاهپور دشتی,  اسماعیل رهبری,‌ محمدعلی شریعتمدار, سید محمد امیریان, عزیز شبانی و دیگران که با نشست‌های شبانه‌ی هفتگی و یا گاهگاهی در خانه‌ی اعضا,  اجاق شعر را فروزان نگاه می‌داشتند.
 قشقایی‌های فیروزآباد نیز  در آغاز دهه‌ی شصت و دقیق‌تر, از مهرماه ۱۳۶۱,  نشست‌های خانگی با موضوع شعر را در خانه‌ی  هموندان بنا نهادند. کسانی همچون نادر فرهنگ,  اسفندیار بهی, عاشق اسماعیل, ایرج بهمنی,  ایرج خسروی بُلّو, اسفندیار خسروی چگینی  در خانه‌های همدیگر, گرد می‌آمدند و در کار شعر بودند.  تا این‌که هم‌اینان و منصور شاه‌محمدی,‌اسماعیل روستا(شایلو), انجمنی کوچک در مدرسه‌ی ابتدایی «بابک» بنا نهادند. سعید امیری طیبی,  عوض الله صفری, همراه دانشور, علی اکبر حسنی طیبی از اعضای این انجمن بودند. طرفه آن‌که, اداره ی آموزش و پرورش این  نشست‌ها  را که فقط مجلسی برای  شعر بود, خوش نمی‌داشت و  از همین‌روی, یکی_دوبار به آنان هشدار داد.

*ادامه دارد.

@chapar_namag