ընկ. օսմանագետ

Քանի որ, as I understood, իմ Telegram-յան ալիքի բովանդակությունը չի սահմանափակվում միայն օսմանյան շրջանի ուսումնասիրությամբ, որոշեցի ստեղծել ևս մեկ՝ ավելի նեղ մասնագիտական ուղղվածությամբ հարթակ։
Ներկայացնում եմ իմ նոր Instagramյան նախագիծը՝ @ottoman.courses, որը ամբողջությամբ նվիրված կլինի Օսմանյան կայսրության պատմությանը, օսմաներենին, օսմանյան գրավոր ու մշակութային ժառանգությանը, ինչպես նաև օսմանագիտական տարբեր թեմաների ուսումնասիրությանը։
Հարթակը միաժամանակ իմ մասնագիտական հետաքրքրությունների, ինքնակրթության ու սիրողական-կամավորական աշխատանքի փոքրիկ տարածքն ա, որտեղ ցանկանում եմ կիսվել ուսումնասիրածս նյութերով, աղբյուրներով, հետաքրքիր փաստերով ու էն ամենով, ինչն ինձ համար հետաքրքիր ա որպես թյուրքագետ և «ընկեր օսմանագետ»։
Ուստի, եթե ձեզ հետաքրքրում են Օսմանյան շրջանը, օսմաներենը և օսմանագիտությունը, սիրով սպասում եմ ձեր follow-ին և support-ին։ 🥰

https://www.instagram.com/ottoman.courses?stkn=MTNxb3BzNWtlYnAxag==

ժդու վաս, մայի դռուզյա

Ընկեր օսմանագետի վերադարձը հայտարարենք մի հետաքրքիր երևութի մեկնությամբ😂
16-17-րդ դարերի Ստամբուլում սուրճն ու սրճարանները (թուրք.՝ Kahvehane) սովորական ժամանցի վայր չէին։ Սրանք քաղաքի ամենավտանգավոր, «հեղափոխական» տարածքներն էին։ Առաջին անգամ կողք կողքի նստում էին ենիչերին, արհեստավորը, ուսանողն ու պալատական պաշտոնյան՝ քննարկելով պետության սխալները, հարկերի բարձրացումն ու սուլթանի ֆերմանները(հրամանագրերը)։
Վախենալով դավադրություններից՝ Սուլթան Մուրադ IV-ը մահապատիժ սահմանեց սուրճ խմելու ու սրճարան գնալու համար(ու էստեղ մի փոքրիկ ինֆարկտ հատուկ սրճապաշտների համար😂)Գիշերները, հասարակ շորերով քաղաքում շրջելով, անձամբ գլխատում էր օրինախախտներին։ Բայց երբ սրճարանները գնացին ընդհատակ, ազատ խոսքը գտավ իրա նոր, անսպասելի զենքը՝ Կարագյոզի և Հաջիվատի (Karagöz ve Hacivat) ստվերների թատրոնը։
Մութ, թաքնված սրճարաններում, մոմի լույսով լուսավորված կտորի հետևում ծավալվում էր իսկական քաղաքական դրամա.
• Կարագյոզ (թարգմ.՝ Սևաչյա). Հասարակ ժողովրդի ներկայացուցիչն անկիրթ էր, բայց սուր միտք ու հումոր ուներ։ Բացահայտ ծաղրում էր պաշտոնական կանոններն ու վերնախավի մեծամտությունը։
• Հաջիվատ. Պալատամետ, քծնող «մտավորականը», ով խոսում էր ծանր, արաբա-պարսկական բառերով լեցուն օսմաներենով, բայց Կարագյոզի առաջ միշտ հայտնվում էր ծիծաղելի վիճակում։
Որն ա էստեղ սատիրան, կհարցնեք դուք. դերասանը՝ Հայալին, մենակով կառավարում էր ուղտի կաշվից պատրաստված ֆիգուրները ու նմանակում տասնյակ ձայներ, բարբառներ։ Քանի որ բացահայտ քննադատելն անհնար էր, Հաջիվատի արտասանած պաշտոնական բառերը Կարագյոզը «սխալ էր լսում»՝ դրանք վերածելով կոպիտ, փողոցային հայհոյանքների կամ վեզիրների հասցեին ուղղված ծաղրի։ Սրճարաններում հաճախ լինում էին պալատական լրտեսներ (թուդք.՝ hafiye)։ Երբ ներս էին մտնում, Հայալին վայրկյանական փոխում էր սյուժեն, Կարագյոզին ստիպում էր հիմարություններ խոսել ու ասում. «Սրանք ընդամենը ուղտի կաշվի կտորներ են, որոնք պարում են լույսի տակ, ի՞նչ քաղաքականություն»։
Ի վերջո, օսմանյան վերնախավը հասկացավ, որ Կարագյոզին արգելելն անհնար է։ Ստվերների թատրոնը դարձավ հասարակական դժգոհության յուրօրինակ «վալերիանկա». իշխանությունը թույլ էր տալիս, որ ժողովուրդը ծիծաղի սխալների վրա, որպեսզի զայրույթը չվերածվի իսկական ապստամբության։

Էսօր առաջին դասս էր որպես Արևելագիտության ֆակուլտետի «Թյուրքական պատմաբանասիրություն» մագիստրոսական ծրագրի ուսանողուհի🙏Ու ասեմ, որ անսահման հետաքրքիր անցավ առաջին դասը դեկանի հետ, ում շնորհիվ հասկացա, որ ապագա օսմանագետ լինելը չի խանգարի, ավելի շատ կխթանի խորանալ թյուրքագիտության այլ ուղղությունների մեջ...Բայց քանի դեռ ես ֆիքսված եմ օսմանագիտության վրա, եկեք պատմեմ էս անգամ Ստամբուլում գտած մի պատկերասրահի նկարների մասին, որոնք ունեն ահռելի մեծ պատմական background. խոսքը Կոստանդնուպոլսի գրավման մասին ա🤯
Վերևում ներկայացված են Թոփքափը նախկին սուլթանական պալատի պատկերասրահի՝ առանձին Կ.Պոլսի գրավմանը նվիրված սենյակի նկարները😉
1453 թվականի մայիսի 29-ին Օսմանյան կայսրության կողմից Կոստանդնուպոլսի գրավումը համաշխարհային պատմության ամենաշրջադարձային իրադարձություններից ա, որն ազդարարեց ավելի քան հազարամյա Բյուզանդական կայսրության (Արևելյան Հռոմեական կայսրության) վերջն ու Միջնադարի ավարտը։
15-րդ դարի կեսերին երբեմնի հզոր Բյուզանդական կայսրությունից մնացել էր մենակ բուն Կոստանդնուպոլիսը, արվարձաններն ու Մորեայի դեսպոտատը (ներկայիս Պելոպոնեսը՝ Հունաստանում): Քաղաքը բոլոր կողմերից շրջապատված էր օսմանյան տիրույթներով: 1451 թվականին օսմանյան գահ ա բարձրանում 19-ամյա Մեհմեդ II-ը (հետագայում՝ Նվաճող, թուրք.՝ Fatih), որի նպատակը Կոստանդնուպոլսի գրավումն ու իր կայսրության մայրաքաղաք դարձնելն էր։ Բյուզանդիայի կայսր Կոստանդին XI Պալեոլոգոսը հասկանում էր մոտեցող վտանգն ու օգնություն էր խնդրում Արևմուտքից: Հռոմի Պապը օգնության դիմաց պահանջում էր միավորել Ուղղափառ ու Կաթոլիկ եկեղեցիները. բյուզանդացի հոգևորականները հայտարարում էին, որ նախընտրում են «քաղաքում տեսնել թուրքական չալմա, քան պապական տիարա»: Արդյունքում, Արևմուտքից եկած օգնությունը խիստ սահմանափակ էր:
Մեհմեդ II-ը հավաքել էր մոտ 80,000 - 100,000 (որոշ աղբյուրներով՝ ավելի շատ) զինվոր, 12,000 ենիչերիներ, հզոր նավատորմ (մոտ 120 նավ): Քաղաքը պաշտպանում էր ընդամենը 7,000 - 8,000 զինվոր, որոնցից մոտ 2,000-ը օտարերկրացիներ էին (հիմնականում ջենովացի ու վենետիկցի վարձկաններ):
Մեհմեդ II-ը պաշարմանը նախապատրաստվեց մաքսիմալ մանրամասնությամբ։ Բոսֆորի նեղուցի եվրոպական ափին կառուցեց Ռումելիհիսար (թուրք.՝ Boğazkesen, թարգմ.՝ կոկորդ կտրող) ամրոցը, որն ամբողջությամբ կտրեց քաղաքի կապը Սև ծովի հետ՝ արգելափակելով սննդի մատակարարումը։ Բյուզանդացիներն իրանց հերթին փակեցին Ոսկեղջյուրի (թուրք.՝ Haliç) մուտքը հսկայական երկաթե շղթայով, որպեսզի թույլ չտան թուրքական նավատորմին մոտենալ քաղաքի ծովային պարիսպներին: Ինչ են անում մամայիս ամենասիրելի արտահայտությամբ նկարագրմանն արժանի՝ թոկից փախած օսմանցիները. քանի որ Ոսկեղջյուրի շղթան անհնար էր ճեղքել, ապրիլի 22-ի լույս 23-ի գիշերը նա հրամայեց հարթեցնել Գալաթայի բլուրները, տեղադրել յուղված գերաններ ու ցամաքի վրայով, մարդկային ու անասունների ուժով, մոտ 70 նավ քաշել ու իջացնել անմիջապես Ոսկեղջյուրի ծոց:
Մայիսի 29-ի վաղ առավոտյան սկսվեց ընդհանուր գրոհը երեք ալիքով.
1. Բաշիբոզուկները (անկանոն զորքեր) նետվեցին առաջ: Սրանց հիմնական նպատակը պաշտպաններին հոգնացնելն էր:
2. Կանոնավոր զորքերը հարվածեցին պարիսպների ամենավնասված հատվածին (Լիկոսի հովիտ):
3. Մեհմեդը մարտի նետեց իր ամենաընտիր ուժերին՝ ենիչերիներին: Պարիսպները ճեղքվեցին: Կայսր Կոստանդին XI Պալեոլոգոսը, հասկանալով, որ ամեն ինչ կորած ա, հանեց իր կայսերական տարբերանշաններն ու զինակիցների հետ մխրճվեց թուրքական զորքերի մեջ: Զոհվեց որպես հասարակ զինվոր, ու մարմինը տենց էլ հստակ չնույնականացվեց:
Քաղաք մտնելուց հետո օսմանյան զորքերին տրվեց 3 օր՝ քաղաքը թալանելու համար (էտ ժամանակվա պատերազմական կանոնների համաձայն, երբ քաղաքը հրաժարվում էր հանձնվել առանց կռվի): Բնակչության մեծ մասը կոտորվեց կամ գերեվարվեց ու վաճառվեց ստրկության: Սուրբ Սոֆիայի տաճարի դռները կոտրվեցին, ներսում ապաստանածները գերեվարվեցին, իսկ հենց նույն օրը երեկոյան Մեհմեդ II-ը մտավ տաճար ու հրամայեց այն վերածել մզկիթի։
Կոստանդնուպոլիսը դարձավ Օսմանյան կայսրության նոր մայրաքաղաքը:

Բոսֆորի նեղուցը նախկին սուլթանական Թոփքափը պալատից🤍🏛️

Էսօր ուզում եմ ձեզ պատմել Թուրքիայի համար 1 դեմքի՝ առաջին նախագահ Աթաթուրքի մահվան մասին🤷‍♀
Թուրքիայի Հանրապետության հիմնադիր ու առաջին նախագահ Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթուրքի (թուրք.՝ Mustafa Kemal Atatürk) մահը տեղի ունեցավ 1938 թվականի նոյեմբերի 10-ին առավոտյան ժամը 09:05-ին:
Աթաթուրքի առողջական վիճակն սկսեց վատանալ դեռևս 1937 թվականից: Գանգատվում էր մաշկային ուժեղ քորից ու քրոնիկ հոգնածությունից: Սկզբնական շրջանում Յալովայում բուժող բժիշկները քորը կապում էին տեղի մրջյունների խայթոցների կամ ալերգիայի հետ: 1938 թվականի սկզբին դոկտոր Նիհադ Ռեշադ Բելգերը (թուրք.՝ Dr. Nihat Reşat Belger) ախտորոշեց լյարդի ցեռոզ, քանզի չնայած իմ լսած հակասական կարծիքներին իր անձի նկատմամբ, ասեմ, որ Աթաթուրքն անտանելի ալկոհոլիկ էր: Չնայած խիստ դիետային ու բուժումներին, վիճակը հուլիսի վերջին կտրուկ վատթարացավ, ու նրան տեղափոխեցին Ստամբուլի Դոլմաբահչե պալատ, որտեղից այլևս դուրս չեկավ:
Աշնանն արդեն որովայնի խոռոչում հեղուկ էր կուտակվում, որը բժիշկները ստիպված էին պարբերաբար հեռացնել պունկցիաների միջոցով: Երկու անգամ կոմայի մեջ ընկնելուց հետո մահացավ 1938 թվականի նոյեմբերի 10-ին առավոտյան: Նրա մահվան պահին՝ ժամը 09:05-ին, Դոլմաբահչե պալատի բոլոր ժամացույցները կանգնեցվեցին որպես սգո նշան (վիդեոյի վերջում, եթե ուշադիր լինեք, մոտեցրել եմ իրա աշխատանքային սեղանի վրա գտնվող ժամի վրա, որտեղ նորից նույն ժամն ա կանգնեցված):
Մահից հետո պետական սուգ հայտարարվեց (նկարում պատկերված ա հուղարկավորության օրը, որին մասնակցելու համար ժողովուրդը դուրս էր եկել, այսպես կորված, վերջին շնորհակալությունը հայտնելու): Նոյեմբերի 20-ին աճյունը ռազմանավով տեղափոխվեց Իզմիթ, հետո գնացքով՝ Անկարա: Նոյեմբերի 21-ին ամփոփվեց Անկարայի Ազգագրական թանգարանում: Մահվանից 15 տարի անց՝ 1953 թվականի նոյեմբերի 10-ին, Աթաթուրքի աճյունը տեղափոխվեց իրա համար կառուցված հսկայական դամբարանային համալիր՝ Անըթքաբիր (թուրք.՝ Anıtkabir, գլխավոր շենքի նկարը վերևում):
Ամեն տարի նոյեմբերի 10-ին՝ ժամը 09:05-ին, Թուրքիայում ամբողջությամբ կանգ ա առնում հասարակական կյանքը՝ հարգելու Աթաթուրքի հիշատակը: Ավանդույթը սկսվել ա 1939 թվականից ու դարձել երկրի պետական ու հասարակական արարողակարգերից մեկը:
Ճիշտ 09:05-ին ամբողջ երկրով մեկ հնչում են արտակարգ իրավիճակների սիրենները, նավերի, գնացքների և ավտոմեքենաների շչակները: Տրանսպորտային շարժը կանգ ա առնում մայրուղիներում, փողոցներում ու կամուրջների վրա: Վարորդները դուրս են գալիս մեքենաներից, իսկ հետիոտները կանգնում են զգաստ դիրքում:

Չքնաղ Արարատը ՀՀ-ի տարածքից🤍թուրքերն անվանում են Ağrı dağ(Աղրը դաղ), որը թարգմանաբար նշանակում ա «ցավի լեռ»

Եկեք էսօր պատմեմ իսլամական աշխարհի կարևորագույն դեմքերից մեկի՝ Մուհամմադ Մարգարեի մասին, քանզի անցած ստամբուլյան այցելության ժամանակ առիթ ունեցա իրա անձնական իրերը սեփական աչքով տեսնելու😵‍💫Ստորև մի քանի փաստ իրա մասին.
Մուհամմադի առաջին կինը Խադիջա բինթ Խուվայլիդն էր՝ հարուստ ու ազդեցիկ մեքքացի վաճառական։ Մուհամմադի կենսագրական աշխատանքներում սովորաբար ասվում ա, որ երբ իրանք ամուսնացան, Մուհամմադը մոտ 25 տարեկան էր, իսկ Խադիջան՝ մոտ 40։ Ու ամենահետաքրքիր փաստը․ Խադիջայի կենդանության օրոք Մուհամմադը երկրորդ կին չունեցավ։ Միասին մնացին մոտ 25 տարի՝ մինչև Խադիջայի մահը։ Միայն դրանից հետո սկսվեց Մուհամմադի բազմակնության շրջանը։
Խադիջան մահացավ մոտ 619 թվականին։ Մուհամմադի կյանքի էդ շրջանն իսլամական ավանդության մեջ հայտնի ա որպես «Տխրության տարի»: Խադիջայի մահից հետո Մուհամմադն սկսեց ուրիշ կանանց հետ ամուսնանալ։ Հետագայում էս կանանց թիվը հասավ էն մակարդակին, որը սովորական մուսուլման տղամարդու համար արդեն թույլատրելի չէր. Ղուրանում սովորական մուսուլման տղամարդկանց համար սահմանում ա մինչև չորս կին:
Վերջին օրինական կինը Աիշան էր. Մուհամմադը նրա հետ ամուսնության պայմանագիր կնքեց, երբ աղջիկը 6 տարեկան էր, իսկ համատեղ ամուսնական կյանքը սկսվեց, երբ 9 տարեկան էր։
Մուհամմադի կյանքի վերջին շրջանում նրա կանանց թիվը հասել էր 9-ի։ Էս կանայք հետագայում հայտնի դարձան որպես «Մայրերը հավատացյալների»:
Մուհամմադը մեկ գիշերվա ընթացքում հերթով «այցելում» էր իր բոլոր կանանց😶
Մուհամմադի մահից հետո նրա անձնական իրերից որոշներն սկսեցին պահպանվել որպես բարաքա՝ օրհնություն պարունակող սրբազան մասունքներ։ Դրանց մեջ հատկապես կարևոր էին մազերը։ Մուհամմադի մազերը կտրելու կամ սափրելու ժամանակ նրա ուղեկիցները վերցնում էին մազերի թելերն ու պահում։ Օսմանյան շրջանում Մուհամմադին վերագրվող մասունքներից մի մասը պահպանվում էր հենց Թոփքափը պալատում։ Էնտեղ են հիմա պահպանված իր անձնական օգտագործման, հիգիենայի պարագաները, ոտնահետքը, հագուստը ևն(նկարը լավ մոտիկացրեք, հագուստն ամբողջությամբ մանր արաբական գրություններ են):
Մուհամմադի քրտինքը նույնպես առանձնահատուկ էր համարվում։
Աիշային վերագրվող հաղորդումներում նրա քրտինքը կապվում էր օծանելիքի հետ🫤
Մուհամմադը մահացավ 632 թվականին Մեդինայում։ Աիշայի հաղորդման համաձայն՝ նա մահացավ իր սենյակում՝ Աիշայի ձեռքերի մոտ, ու նույն տեղում էլ թաղվեց։ Էսօր գերեզմանը գտնվում ա Մեդինայի Մարգարեի մզկիթի՝ Al-Masjid an-Nabawi-ի ներսում, Կանաչ գմբեթի տակ գտնվող հատվածում: Ոսկեզօծ շրջանով նկարում մզկիթի դարպասների վրա փորագրված արձանագրությունն ա, որտեղ գրված ա՝ «Մուհամմադ, Ալլահի առաքյալ»: