🟡یهودی بودن زلنسکی، مهاجرت نخبگان و الیگارش یهودی از روسیه و ایجاد فضای ضدیهود در افکار عمومی روسیه

🟨پس از آغاز عملیات نظامی در فوریه ۲۰۲۲، روابط مسکو با یهودیان داخلی و دولت اسرائیل دچار یک شیفت پارادایمیک و چرخش استراتژیک شد. اگر تا پیش از این، کرملین تلاش می‌کرد در اندیشۀ حکمرانی خود توازنی میان جهان عرب، ایران و اسرائیل برقرار کند و همزمان جامعۀ یهودیان روس را به عنوان پُلی فرهنگی-اقتصادی حفظ نماید، جنگ اوکراین این موازنۀ ظریف را در دو سطح داخلی و خارجی بر هم زد:

1️⃣در سطح داخلی (یهودیان فدراسیون روسیه):

🔸بحران نهادی و مهاجرت نخبگان: با آغاز جنگ و به ویژه پس از اعلام بسیج نسبی، موج بی‌سابقه‌ای از مهاجرت (که یهودیان این بازگشت به سرزمین یهود را علیا می‌نامند) در میان یهودیان روس شکل گرفت که به نوعی «فرار مغزها و سرمایه‌ها» تعبیر شد. کرملین در واکنش به این روند، فشار بر نهادهای مهاجرتی را افزایش داد؛ اوج این تقابل در تابستان ۲۰۲۲ و با تشکیل پروندۀ قضایی برای انحلال شعبۀ روسی «آژانس یهود» (سوخنوت - Sokhnut) به اتهام نقض قوانین حریم خصوصی و جمع‌آوری داده‌های شهروندان روس نمایان شد.

🔸چالش‌های گفتمانی و هویتی: گفتمان رسمی مسکو مبنی بر «نازی‌زدایی» (Денацификация) از اوکراین، با توجه به یهودی بودن ولادیمیر زلنسکی، به یک چالش تئوریک تبدیل شد. اظهارات جنجالی سرگئی لاوروف در می ۲۰۲۲ (مبنی بر اینکه هیتلر هم رگ و ریشۀ یهودی داشته است) نشانگر پایان رواداری دیپلماتیک مسکو در قبال این موضوع بود. این فشارهای گفتمانی منجر به خروج چهره‌های شاخصی چون پینحاس گلدشمیت (خاخام اعظم مسکو) از روسیه و موضع‌گیری او علیه جنگ شد.

2️⃣در سطح خارجی (روابط ژئوپلیتیک با اسرائیل):

🔸پایان «عصر طلایی» و اتحاد با تهران: نیاز مبرم روسیه به تجهیزات نظامی (به‌ویژه پهپادها) باعث تعمیق اتحاد راهبردی و بی‌سابقه میان مسکو و تهران شد. این ارتقای روابط، مستقیماً خطوط قرمز امنیتی اسرائیل را رد کرد. مسکو که تا پیش از ۲۰۲۲ در سوریه مکانیسم «جلوگیری از درگیری» (Deconfliction) را با تل‌آویو حفظ کرده بود، اکنون با رویکردی انتقادی‌تر به حملات اسرائیل در غزه و سوریه و لبنان می‌نگرد.

🔸تغییر موضع پس از ۷ اکتبر (بحران غزه): با آغاز جنگ غزه، مسکو رسماً از موضع سنتی و خنثای خود فاصله گرفت و در چارچوب تقابل کلان با غرب (محور یورو-آتلانتیک)، در کنار «جنوب جهانی» و جهان عرب ایستاد. میزبانی از هیئت‌های سیاسی حماس در مسکو و انتقادات تند نمایندگان روسیه در شورای امنیت علیه تل‌آویو، نشان داد که کرملین دیگر اسرائیل را یک شریک استراتژیک نمی‌داند، بلکه آن را امتداد هژمونیِ در حال زوالِ آمریکا در خاورمیانه تلقی می‌کند.

🟨در یک تحلیل کلان، حکمرانی ولادیمیر پوتین در قبال مسئلۀ یهود و اسرائیل از یک «عمل‌گراییِ همکارانه» در دهه‌های اولیۀ قرن بیست‌ویکم، به یک «رئالیسمِ تقابلی» تغییر ماهیت داده است؛ جایی که متغیرِ «رویارویی همه‌جانبه با غرب»، تمام ملاحظاتِ دوجانبۀ پیشین را تحت‌الشعاع قرار داده است.

💡توصیۀ سیاستی
حاکمیت، جامعه و افکار عمومی روسیه، لااقل طی چند دههٔ اخیر بدین اندازه با جامعهٔ یهودیان، اسرائیل و الیگارشی یهودی زاویه نداشته است. یهودی بودن زلنسکی، کمک‌های آشکار و پنهان تسلیحاتی و اطلاعاتی اسرائیل به اوکراین در جریان حملاتش به روسیه، به شدت افکار عمومی روسیه نسبت به اسرائیل و یهودیان را تحت تاثیر قرار داده است. این مسئله لااقل در بررسی کامنت‌های روس‌ها در فضای مجازی، به وضوح مشخص است.
خروج فزایندۀ نخبگان یهودی-روسی از روسیه پس از فوریهٔ ۲۰۲۲، به خصوص در بخش رسانه، موانع بسیاری را که باعث تخریب چهرۀ ایران در رسانه‌های روسیه می‌شد، برداشته است و فضای مناسبی را برای ورود و همکاری بین ایران و روسیه در این حوزه باز گذاشته است.
جمهوری اسلامی اگر به چشم فرصت به این مسئله نگاه کند، از این فضای ضدیهود و خلاء به وجود آمده می‌تواند در ارائهٔ چهره‌ای مناسب و درخور از ایران در میان افکار عمومی روسیه حداکثر بهره را ببرد.

🔖تصویر: پراکندگی یهودیان امپراتوری روسیه (بخش‌های رنگی)

💻 کانال بیریوزا | حسین اصغری | @Birioza